نقش کشاورزی دقیق در مدیریت پسماندهای کشاورزی

از زمان انقلاب صنعتی، شیوه کشاورزی در کشورهای توسعه یافته، به افزایش استفاده از انرژی های ورودی با استفاده از ماشین های بزرگ و کاربرد بیشتراز مواد شیمیایی و کودها تمایل داشته است. باوجود پیامدهای منفی اجتماعی و زیست محیطی حاصل ازکاربرد این روش، همانند فرسایش و شورشدن خاک، فشردگی خاک زیرین و آلودگی خاک و آب، این شیوه تولید به طورکلی نیازهای غذایی والیافی جمعیت با سرعت رشد بالای بشر را تامین می نماید.

"کشاورزی دقیق"، یک نوع نگرش جدید در مدیریت مرزعه است که با استفاده از آن، تولید کنندگان کشاورزی می توانند به وسیله آن تغییرات و پستی و بلندی های داخل مزرعه را شناسایی کرده و به بیان دیگر، کشاورزی دقیق استراتژی مدیریتی است که جزئیات و اطلاعات مربوط به هر قسمت مزرعه را به کارگرفته و مدیریت دقیقی بر نهاده ها اعمال می کند. اساس کشاورزی دقیق مبتنی بر بکارگیری آب و کود و سایر نهاده ها به شیوه ای علمی در مقادیر مورد نیاز محصولات در هر مزرعه یا حتی درون یک مزرعه است، البته در این وادی حفظ محیط زیست همواره به عنوان عامل تاثیرگذار دربه وجودآمدن کشاورزی دقیق مطرح بوده و فلسفه ای که کشاورزی دقیق بر آن استوار است، افزایش بازدهی اقتصادی و کاهش آلودگی های محیط زیست، نهاده های کشاورزی و موادشیمیایی مصرفی همچون کودهای شیمیایی، آفت کش ها و علف کش ها دقیقا به همان میزان مورد نیاز هر بخش کوچک از مزرعه است، نه بیشتر و نه کمتر!

محصولات کشاورزی عمدتا درفصول مشخص و غیردائم تولید شده و درطول سال مصرف می شود و از درجه فساد و آسیب پذیری بالا برخوردارند. با توجه به این که بیش از نیمی ازمحصولات کشاورزی تولیدی، مازاد بر مصرف تازه خوری هستند، می بایست در شرایط مناسب نگهداری، درجه بندی، بسته بندی، فرآوری و در زمان مناسب به بازار مصرف عرضه گردند. به ویژه که مصرف نهاده های کشاورزی و کاربرد گسترده آن ها در فعالیت های مختلف کشوری منجر به تولید پسماندها می گردد، لذا باید تحت مدیریت قرار گیرند و هر گونه کوتاهی در این خصوص، منجر به اتلاف منابع وتخریب محیط زیست می شود. سالانه مقادیر فراوانی پسماند و ضایعات محصولات کشاورزی تولید می شود که بخش قابل توجهی از آن به شکل غیر اصولی و به دور از ملاحظات رها و یا دفع می گردد و منجر به آلودگی منابع آب، خاک و محیط زیست می شود.

مضاف بر این که کشاورزی دقیق کمک می کند تابا کمترین انواع کود، آفت کش و ... بیش ترین محصولات را به دست آورد. این هدف با بررسی متغیرهای محیطی و عملکردهای هدفمند قابل دستیابی است. ضمن آن که در این نوع کشاورزی، تکنولوژی هایی به کار گرفته می شود که می توان آن ها را درمراحل مختلف عملیات زراعی از مراحل قبل از کاشت تا بعد از برداشت در مزرعه به کارگرفت. از جمله راهکارهایی که با معرفی کشاورزی دقیق به عنوان تغییر تکنولوژی درکشاورزی معرفی شده، استفاده از ادواتی است که حداکثر دقت را اعمال می نمایند.

با اجرای کشاورزی دقیق امکان وقوع هریک از موارد زیر وجود دارد:

1- عملکردبیشتر محصول با همان سطح ازنهاده ها فقط باتغییر نحوه توزیع آنها

2- عملکردبیشتر محصول وکاهش نهاده ها

مطالعات نشان می دهد که سالانه 600 هزارماده شیمیایی ازانواع آفت کش ها به میزان 5/2 میلیون تن درسراسر جهان مصرف می شود. برآوردهای سازمان بهداشت جهانی حاکی از آن است که نزدیک به 3 میلیون مسمومیت ناشی از آفت کش ها در جهان اتفاق می افتد و از آن جا که سموم و پسماندهای کشاورزی خطرناک ترین آلوده کننده های اب وخاک هستند و تا سال ها در محیط باقی می مانند، صدمات جبران ناپذیری هم به حیات وارد می کنند. کما این که به طور کلی مدیریت پسماندهای کشاورزی -هم به لحاظ بهداشتی و هم ازجنبه اقتصادی - از اهمیت خاصی برخوردار است. پسماندهای تولید شده شامل فعالیت های زراعت و باغبانی است که با مدیریت مناسب این گروه از پسماندها و استفاده مجدد از آن ها در صنایع فرآوری می توان هم به سلامت مردم و م به اقتصاد کشور کمک کرد.

در این میان مدیریت پسماندهای کشاورزی نیازمند استفاده از راهکارهای اجرایی و منطقی است که ازمهم ترین روش های مدیریت پسماندهای تولید شده که در طول فعالیت های کشاورزی به ویژه تولید محصولات زراعی و باغی، " بازیافت و استفاده مجدد از پسماندها" است. پسماندهای زراعی و باغی تولید شده در قالب پسماندهای عادی قابلیت تبدیل به کودهای بیولوژیکی همچون کود کمپوست و ورمی کمپوست رادارند که در حفاظت ازمنابع پایه و تامین امنیت غذایی کشور نقش ویژه ای را ایفا می نمایند. پس به این نتیجه می رسیم که استفاده بیش ازحد از نهاده های کشاورزی، سبب آسیب پذیری بیش از حد محصولات کشاورزی می شود که منجر به افزایش پسماند و ضایعات کشاورزی می شود.

امروزه با به کارگیری تجهیزات نوین درکشاورزی دقیق می توان گامی اساسی درجهت مدیریت پسماند وضایعات برداشت. ترویج استفاده ازکشاورزی دقیق به منظور کاهش مصرف نهاده ها نیازمنداصلاح وتکمیل زیرساخت ها می باشد.

به منظور مدیریت بهینه درکاهش پسماندهای کشاورزی می توان موارد ذیل را درنظر گرفت.

*آموزش دادن شیوه های جدید درکشاورزی دقیق و بالا بردن دانش کشاورزان در زمینه مدیریت پسماندهای کشاورزی، به وسیله نشریات ترویجی، تراکت ها یا بروشورها و رسانه های تخصصی

*گسترش تحقیقات بنیادی و کاربردی در کشاورزی دقیق و شناسایی ایده های برتر و تبدیل آن ها به طرح های سازنده در زمینه مدیریت پسماند و کاهش ضایعات کشاورزی.

*گسترش بهبود در زمینه حمل ونقل، بازاریابی و بازار رسانی محصولات کشاورزی.

*سرمایه گذاری کردن دولت در زمینه توسعه شیوه های نوین در کشاورزی و استفاده از پسماندهای کشاورزی به منظور تشویق و ترغیب در استفاده بهینه ازضایعات محصولات کشاورزی.

منابع:

1-اقدامی، افسانه، بنی اعمام، مهرناز، 1389. پسماندهای کشاورزی و راهکارهای مدیریت آن در جوامع روستایی، همایش ملی مدیریت پسماند وپساب های کشاورزی.

2-ترابی، جفرودی، آذرخش، 1390 ، مروری برنقش سیستم های سنجش از راه دور در کشاورزی دقیق، نشریه کشاورزی و دامپروری برزگر، شماره 1068.

3-رازقی بورخانی، فاطمه، اسدی، علی، کامیاب، زهرا ،1390 - واکاوی جایگاه و نقش کشاورزی دقیق جهت دستیابی به توسعه کشاورزی پایدار، همایش ملی مدیریت کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی جهرم.

4-مرشدی، لال، فرج اله حسینی، سیدجمال،1389 - نقش ترویج و آموزش کشاورزی در مدیریت پسماندهای کشاورزی، همایش ملی مدیریت پسماندها وپساب های کشاورزی.

5- http://www.civilica.com/