معاون سازمان منابع طبیعی:
بیش از ۸۵ درصد جمعیت کشور در دشت‌های «ممنوعه» و «ممنوعه بحرانی» زندگی می‌کنند
تهران- ایانا- معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به این‌که بیش از ۸۵ درصد جمعیت ایران در محدوده دشت‌های ممنوعه و ممنوعه بحرانی زندگی می‌کنند، مدیریت یکپارچه حوزه‌های آبخیز را برای مقابله با بحران آب، فرسایش خاک، فرونشست و کاهش خطر سیلاب ضروری دانست.
به گزارش ایانا، حسن وحید در هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری، با تأکید بر این‌که مدیریت منابع آب نباید از مدیریت سرزمین و حوزه‌های آبخیز جدا باشد، گفت: «آب سالم محصول حوزه آبخیز سالم است و بدون توجه به عرصه‌ای که آب در آن تولید، ذخیره و جاری می‌شود، نمی‌توان به مدیریت پایدار منابع آب دست یافت.»
او با اشاره به تکالیف برنامه هفتم پیشرفت در زمینه کاهش ۲۰ درصدی فرسایش خاک و افزایش ۲۰ درصدی ضریب حفاظتی خاک اظهار کرد: «تحقق این اهداف تنها بر عهده سازمان منابع طبیعی نیست و به مجموعه‌ای از اقدامات در بخش‌های کشاورزی، منابع طبیعی، صنعت و معدن نیاز دارد.»
وحید افزود: «برآورد سازمان منابع طبیعی این است که اقدامات این سازمان می‌تواند نیمی از هدف کاهش ۲۰ درصدی فرسایش خاک را محقق کند و تحقق بخش دیگر به اقدامات سایر دستگاه‌های مسئول وابسته است.»
۴۵۰ طرح آبخوانداری در کشور فعال است
معاون سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به ظرفیت طرح‌های آبخیزداری و آبخوانداری گفت: «در حال حاضر حدود ۴۵۰ طرح آبخوانداری در کشور فعال است که عرصه‌ای در حدود ۷.۳ میلیون هکتار را پوشش می‌دهد.»
او با بیان این‌که اجرای این طرح‌ها می‌تواند به تقویت منابع آب زیرزمینی کمک کند، افزود: «بر اساس مطالعات انجام‌شده، در حاشیه دشت‌های کشور حدود ۱۸ میلیون هکتار عرصه با قابلیت پخش و تزریق آب وجود دارد که ظرفیت بالقوه‌ای برای تقویت آبخوان‌ها به شمار می‌رود.»
وحید همچنین از وجود حدود ۲۰ میلیون هکتار طرح آماده آبخیزداری در کشور خبر داد و تأکید کرد: «برای استفاده از این ظرفیت، باید تأمین اعتبار و اجرای طرح‌ها متناسب با شرایط و اولویت‌های هر منطقه دنبال شود.»
او با اشاره به افزایش اجرای پروژه‌های آبخیزداری در دو سال اخیر گفت: «حجم عملیات اجرایی در این مدت به بیش از سه برابر متوسط سالانه گذشته رسیده است، هرچند هنوز با اهداف برنامه هفتم پیشرفت فاصله داریم.»
مدیریت حوزه آبخیز، فراتر از وظایف یک دستگاه است
معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی، یکی از چالش‌های مدیریت آب و خاک را نگاه بخشی به منابع دانست و گفت: «مدیریت یکپارچه حوزه آبخیز مستلزم مشارکت دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، بهره‌برداران و جوامع محلی است.»
وحید با اشاره به تدوین لایحه جامع آبخیزداری توضیح داد: «این لایحه با مشارکت دانشگاه‌ها، پژوهشکده‌ها، صاحب‌نظران و دستگاه‌های اجرایی تهیه و به دولت ارسال شد و در کمیسیون‌های مختلف دولت مورد بررسی قرار گرفت.»
به گفته او، اختلاف‌نظر درباره نحوه تنظیم ساختار مدیریتی و ارتباط آن با شورای عالی آب، از جمله موضوعاتی بود که روند پیشبرد لایحه را با دشواری روبه‌رو کرد.
وحید با تأکید بر این‌که مدیریت آب باید در چارچوب مدیریت جامع سرزمین انجام شود، افزود: «برای نمونه، وضعیت حوزه آبخیز کارون به‌گونه‌ای است که اقدامات بالادست در استان لرستان می‌تواند بر شرایط پایین‌دست در خوزستان اثر بگذارد؛ بنابراین برنامه‌ریزی برای منابع و مصارف آب باید با در نظر گرفتن ارتباط مناطق مختلف یک حوزه آبخیز انجام شود.»
او همچنین از آغاز مطالعه طرح مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز کشور با همکاری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و سازمان برنامه و بودجه خبر داد و این اقدام را گامی در جهت بررسی مسائل فراتر از مرزهای اداری و مسئولیت یک دستگاه اجرایی دانست.
کاهش کانون‌های بحرانی فرسایش بادی از ۱۴ به ۱۲ میلیون هکتار
این مقام مسئول با اشاره به ظرفیت‌های منابع طبیعی کشور گفت: «بر اساس آخرین پژوهش مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سطح کانون‌های بحرانی فرسایش بادی از حدود ۱۴ میلیون هکتار به ۱۲ میلیون هکتار کاهش یافته است.»
وی با بیان این‌که ایران در حوزه دانش و تجربه مقابله با بیابان‌زایی ظرفیت‌های قابل توجهی دارد، افزود: «بهره‌گیری از پژوهش‌های علمی و اجرای اقدامات متناسب با شرایط اکولوژیک هر منطقه می‌تواند در کنترل بحران‌های زیست‌محیطی مؤثر باشد.»
وحید با اشاره به حدود ۳۰ میلیون هکتار اراضی بیابانی کشور تأکید کرد: «رویکرد مدیریت منابع طبیعی باید به‌گونه‌ای باشد که محدودیت‌های این عرصه‌ها با برنامه‌ریزی علمی به ظرفیت تبدیل شود.»
آبخیزداری در کاهش خسارت سیلاب نقش دارد
معاون سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به قرار گرفتن حدود ۶۵۰ شهر در معرض خطر سیلاب گفت: «مدیریت خطر سیلاب باید در برنامه‌ریزی‌های شهری، روستایی و توسعه‌ای مورد توجه قرار گیرد و نمی‌توان با تغییر مسیر رودخانه‌ها یا گسترش ساخت‌وساز در عرصه‌های طبیعی، خطر سیلاب را نادیده گرفت.»
او با اشاره به نمونه‌هایی از اجرای عملیات آبخیزداری در مناطق مختلف کشور افزود: «در برخی مناطق، اقداماتی مانند احداث سازه‌های کنترل سیلاب در بالادست توانسته است در کاهش خطر مؤثر باشد؛ در حالی که بی‌توجهی به چنین اقداماتی در مناطق دیگر، مشکلات بیشتری ایجاد کرده است.»
وحید با تأکید بر ضرورت توسعه اقدامات زیستی، مکانیکی و مدیریتی متناسب با شرایط هر حوزه آبخیز گفت: «آبخیزداری علاوه بر کاهش خطر سیلاب، در کنترل فرسایش خاک و تقویت تغذیه آبخوان‌ها نیز نقش دارد.»
بیش از ۵۰ درصد اراضی شیب‌دار با فرسایش شدید مواجه‌اند
او با اشاره به وضعیت اراضی شیب‌دار کشور اظهار کرد: «بیش از ۵۰ درصد این اراضی در طبقات فرسایشی ۹ تا ۱۸ تن در هکتار و بالاتر قرار دارند و مدیریت آنها به برنامه‌ریزی متناسب با ویژگی‌های اکولوژیک نیاز دارد.»
وحید توسعه پوشش گیاهی و اجرای اقدامات حفاظتی را از راهکارهای مدیریت این عرصه‌ها دانست و گفت: «توسعه باغ‌ها در اراضی شیب‌دار می‌تواند در برخی مناطق بخشی از راهکار باشد، اما نمی‌توان آن را برای همه مناطق کشور تجویز کرد؛ زیرا ملاحظات اکولوژیک و تعادل طبیعی باید در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ شود.»
او همچنین با اشاره به وجود حدود ۱۲ ایستگاه زوجی برای بررسی شاخص‌های هواشناسی، پوشش گیاهی و نفوذ آب در کشور، بر اهمیت پایش علمی و ارزیابی نتایج اقدامات حفاظتی تأکید کرد.
مشارکت جوامع محلی و بخش خصوصی در حفاظت از منابع طبیعی
معاون آبخیزداری، مراتع و امور بیابان سازمان منابع طبیعی با اشاره به وجود بیش از ۴۰ هزار سامان عرفی در عرصه‌های منابع طبیعی، این ظرفیت را زمینه‌ای برای مشارکت بهره‌برداران در مدیریت منابع و توسعه فعالیت‌های اقتصادی سازگار با محیط‌زیست دانست.
او گفت: «شناسایی ظرفیت‌های اقتصادی، از جمله تولید محصولات گیاهی و دارویی، گردشگری و بهره‌برداری متناسب با توان اکولوژیک، در کنار مشارکت جوامع محلی می‌تواند به تقویت ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی مدیریت حوزه‌های آبخیز کمک کند.»
وحید همچنین به مشارکت خیرین و مسئولیت اجتماعی بخش‌های مختلف اقتصادی اشاره کرد و گفت: «تاکنون ۴۶۷ طرح با مشارکت خیرین، مسئولیت اجتماعی و مشارکت‌های مردمی و با اعتباری در حدود ۱.۸ همت در بخش‌های مختلف اجرا شده است.»
او به ظرفیت مشوق‌های مالیاتی برای مشارکت در طرح‌های آبخیزداری و آبخوانداری اشاره کرد و بر ضرورت فراهم شدن سازوکارهای اجرایی آن برای تسهیل مشارکت بخش خصوصی و خیرین تأکید کرد.
وحید تأکید کرد: «مدیریت یکپارچه حوزه‌های آبخیز، مشارکت دستگاه‌های مسئول و جوامع محلی و اتکا به مطالعات علمی باید در کنار هم دنبال شوند تا اهداف حفاظت خاک، کاهش خطر سیلاب و تقویت منابع آب زیرزمینی محقق شود.»
دیدگاه تان را بنویسید