عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی:
صرفهجوییهای ظاهری آب، بحران کمآبی پاییندست را حل نمیکند
تهران- ایانا- به گفته عضو هیئت علمی بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی بسیاری از اقدامات به ظاهر صرفهجویانه در بخش کشاورزی تنها موجب کاهش برداشت آب میشود، اما در مقیاس حوزه آبریز تغییری در مصرف واقعی ایجاد نمیکند و به همین دلیل، بحران آب در سطوح پاییندست همچنان ادامه دارد.
علی مختاران در گفتوگو با ایانا در تشریح وضعیت مدیریت مصرف آب در کشور اظهار کرد: «در سالهای اخیر تمرکز دستگاههای اجرایی عمدتاً بر افزایش بهرهوری آب بوده و این رویکرد از نظر فنی قابل قبول است، اما بهتنهایی قادر به نمایش واقعیت منابع آب در مقیاس کلان نیست.
او افزود: شاخص بهرهوری آب معمولاً از نسبت عملکرد محصول به میزان آب برداشتشده به دست میآید و بنابراین بیشتر در سطح مزرعه معنا پیدا میکند؛ در حالی که این شاخص در مقیاس حوزه آبریز نمیتواند تصویر دقیقی از وضعیت منابع ارائه دهد.
مختاران ادامه داد: «ممکن است در بسیاری از مزارع با استفاده از روشهای نوین آبیاری و مدیریت مزرعه، بهرهوری افزایش یافته باشد، اما این موضوع الزاماً به معنای بهبود وضعیت منابع آب در سطح کلان نیست.»
او تصریح کرد: «زمانی که نگاه از مزرعه به مقیاس حوزه آبریز یا دشت تغییر میکند، مشخص میشود که در بسیاری از مناطق، نوعی عدم توازن در توزیع آب وجود دارد؛ بهگونهای که بخشهای بالادست از آب بیشتری بهرهمند میشوند، در حالی که پاییندست با کمبود آب، شوری خاک و تنش خشکی مواجه است.»
عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی گفت: «این وضعیت نشان میدهد بخشی از صرفهجوییهای اعلامشده در واقع «صرفهجویی ظاهری» است؛ یعنی تنها برداشت آب کاهش یافته، اما مصرف واقعی آب تغییر نکرده است.»
او افزود: «صرفهجویی واقعی زمانی رخ میدهد که علاوه بر کاهش برداشت، مصرف واقعی آب شامل تبخیر و تعرق نیز کاهش یابد و منابع آزادشده برای اهدافی مانند محیط زیست، تالابها و پایداری سفرههای آب زیرزمینی اختصاص داده شود.»
مختاران تصریح کرد: «بدون تغییر نگاه از مزرعه به حوزه آبریز، امکان مدیریت پایدار منابع آب وجود ندارد، زیرا در این حالت ارتباط میان بخشهای مختلف مصرف و تأمین آب بهصورت یکپارچه دیده نمیشود.»
او ادامه داد: «حسابداری آب دقیقاً برای رفع همین خلأ طراحی شده است و با تجمیع دادههای مختلف، تصویر یکپارچهای از منابع و مصارف در کل حوزه ارائه میدهد.»
مختاران گفت: «این رویکرد مشخص میکند چه میزان آب وارد هر حوزه میشود، چگونه مصرف میشود، چه میزان برگشت دارد و در کدام نقاط، مصرف یا برداشت از حد تعادل خارج شده است.»
او افزود: «خروجیهای این نظام تحلیلی نشان میدهد کدام مناطق با مصرف بیش از حد، کدام بخشها با بهرهوری پایین و کدام الگوهای کشت با فشار شدید بر منابع آب مواجه هستند.»
مختاران خاطرنشان کرد: «در نهایت، هدف حسابداری آب آن است که به جای نگاه جزیرهای به مزارع، یک تصویر جامع و واقعی از کل سیستم آب ارائه دهد تا امکان تصمیمگیری مبتنی بر واقعیت فراهم شود.»
دیدگاه تان را بنویسید