روایت موفقیت کشاورزان ملی در گفتوگو با ایانا
از احیای قنوات تا برداشت انگور؛ وقتی تجربه و علم دست در دست هم میدهد
برگزیدگان آیین سیونهمین دوره معرفی و تجلیل از برگزیدگان ملی بخش کشاورزی با مدیریت علمی خاک و آب، توسعه کشتهای کمآببر، اصلاح نژاد دام، احیای قنوات، تکمیل زنجیره ارزش و بهکارگیری روشهای نوین تولید، توانستهاند عملکرد در واحد سطح، کیفیت محصول و درآمد بهرهبرداران را بهطور ملموس افزایش دهند و الگوهایی عملی برای ارتقای بهرهوری و امنیت غذایی کشور ارائه کنند.
تهران- ایانا- آیین سیونهمین دوره معرفی و تجلیل از برگزیدگان ملی بخش کشاورزی، هفتم بهمنماه با حضور مسئولان عالی کشور در تهران برگزار شد؛ آیینی که طی آن از ۱۵۷ شخصیت حقیقی و حقوقی فعال در حوزههای مختلف کشاورزی تقدیر بهعمل آمد و هدف اصلی آن، الگوسازی، انتقال تجربههای موفق به بدنه تولید و ارتقای بهرهوری در بخش کشاورزی عنوان شد.
انتخاب این برگزیدگان حاصل فرایندی نزدیک به ۱۱ ماهه بود که از سطح شهرستان آغاز شد و پس از بررسیهای فنی در سطوح استانی و ملی به انتخاب نهایی انجامید. در این مسیر، بیش از ۱۱۴ هزار بهرهبردار در سامانه مربوطه ثبتنام کردند و پروندهها بر اساس شاخصهای کمی و کیفی مانند عملکرد در واحد سطح، بهرهوری تولید، مدیریت مصرف آب، بهکارگیری روشهای نوین، رعایت الگوی کشت و ارتباط مؤثر با مروجان و محققان ارزیابی شد.
در حاشیه این مراسم، خبرنگار ایانا با تعدادی از برگزیدگان بخشهای مختلف کشاورزی گفتوگو کرد تا از نزدیک با تجربیات، روشها و چالشهای آنها آشنا شود؛ گفتوگوهایی که تصویری روشن از نقش علم، ترویج، مدیریت آب و زنجیره ارزش در موفقیت تولیدکنندگان ارائه میدهد.
مقام اول حبوبات آبی کشور با تکیه بر مدیریت خاک و آب
محمدرضا متشابه، کشاورز نمونه بخش حبوبات آبی از استان فارس، شهرستان اقلید، بخش حسنآباد و روستای کناس سفلی، با تکیه بر مدیریت همزمان خاک، آب و مزرعه موفق به کسب رتبه نخست کشور شده است. او میگوید: «رعایت تناوب زراعی، حفظ بقایای گیاهی، خاکورزی حفاظتی، انتخاب بذر مناسب، تهیه بستر مطلوب و تنظیم تراکم بوته از پایههای اصلی کار در مزرعه بوده است.»
به گفته او، ارتباط مستمر با کارشناسان جهاد کشاورزی، مشارکت در برنامههای ترویجی، مدیریت تلفیقی آفات، بیماریها و علفهای هرز، تولید محصول سالم و مصرف کودهای آلی، زیستی، ماکرو و میکرو بر اساس آزمون خاک نقش مهمی در افزایش عملکرد داشته است. متشابه که دارای مدرک کارشناسی ارشد مدیریت است، با استفاده از مکانیزاسیون تخصصی و مشاوره مراکز تحقیقاتی، مدیریت فنی مزرعه را تقویت کرده است.
او در حوزه آب، آبیاری با استخر و نوار تیپ بهرهوری آب را حدود سه برابر افزایش داده و امکان توسعه سطح زیرکشت را فراهم کرده است. همچنین اجرای کشت جویپشته باعث کاهش تعداد نوار تیپ از حدود ۲۰ به ۱۳ نوار، کاهش مصرف آب، یکنواختی آبیاری و افزایش تعداد غلافها شده است و توانسته سال گذشته ۳۵ هکتار لوبیا چیتی رقم غفار با برداشت ۶ تن و ۳۸۰ کیلوگرم در این مزرعه تولید کنند.
او همچنین با اشاره به چالشها، تولید مقرونبهصرفه، بیمه، تأمین بهموقع نهادهها و تسهیلات کمبهره را از نیازهای اصلی تولیدکنندگان میداند و تأکید میکند: «انتقال تجربه از طریق کلاسها و بازدیدهای مزرعهای موجب گسترش روشهای نوین و کاهش مصرف بذر، انرژی و آب در منطقه شده است.»
ترویج کشتهای کمآببر و زنجیره ارزش، محور کار مروج نمونه همدان
فاطمه صابرفر، کارشناس مروج پهنه کشاورزی مرکز خدمات جهانآباد نهاوند، با ۱۱ سال حضور میدانی مستمر، بهعنوان مروج نمونه کشور معرفی شده است. ایجاد باغچههای گیاهان دارویی، اجرای الگوی کشت منطقه با تأکید بر کشتهای کمآببر و ترویج محصولاتی مانند زعفران، گل محمدی، گلرنگ، دانههای روغنی و گیاهان دارویی از جمله اقدامات اوست که هم مصرف آب را کاهش داده و هم درآمد کشاورزان را افزایش داده است.
او تکمیل زنجیره ارزش را محور اصلی فعالیت خود میداند و از راهاندازی دهکده شیلاتی غیرساحلی با ۲۲ استخر و ایجاد شرکت بستهبندی گوشت ماهی خبر میدهد؛ مجموعهای که صادرات به روسیه را آغاز کرده و در سال ۱۴۰۱ نمونه ملی شده است. در حوزه گیاهان دارویی نیز زنجیره ارزش در روستای بیان در حال شکلگیری است.
صابرفر به یکپارچهسازی اراضی خرد، اجرای سیستمهای نوین آبیاری، اصلاح کانالهای آبرسانی، راهاندازی شرکت دانشبنیان تولید چیپس میوه، ایجاد صندوقهای اعتبارات خرد زنان روستایی و برگزاری دورههای مهارت کسبوکار اشاره میکند و میگوید: «این اقدامات موجب افزایش بهرهوری، اشتغالزایی و استقبال کشاورزان شده است.»
او نقش مروجان را خط مقدم امنیت غذایی میداند.
از جمعآوری روزانه ۲ تن تا نزدیک ۴۰ تن شیر؛ رشد یک مرکز متکی بر دامداران خرد
محمدرسول خانعلیزاده، مدیر مرکز جمعآوری شیر شهرستان زرقان، موفقیت مرکز را نتیجه اتکا به دامداران خرد و پیوند دادن تولید آنها با صنعت لبنی میداند. این مرکز فعالیت خود را با جمعآوری روزانه حدود دو تن شیر آغاز کرد و اکنون به نزدیک ۴۰ تن در روز رسیده است.
به گفته او، این روند معیشت حدود ۵۰ دامدار را پوشش میدهد و آموزشها و مشاورههای فنی باعث شده تولید دامداران سه تا چهار برابر افزایش یابد. تأمین نهاده، مشاوره تخصصی و سختگیری در رعایت استانداردهای بهداشتی، کیفیت شیر را ارتقا داده است.
خانعلیزاده با اشاره به چالشهایی مانند بیماری تب برفکی، حذف ارز ترجیحی، افزایش قیمت نهادهها و مشکل نقدینگی، تأکید میکند حمایت کوتاهمدت دولت برای حفظ تولید ضروری است و از بین رفتن این تولید بهسادگی جبران نخواهد شد.
تولید یونجه با تکیه بر علم روز و مدیریت آب در مزارع قم
حسن اصفهانینژاد، برگزیده ملی تولید یونجه از استان قم، با اشاره به دلایل موفقیت خود میگوید: «رمز کار ما برخورد علمی با کشاورزی از بسترسازی اصولی زمین و زیرشکنزنی گرفته تا انتخاب بذر مناسب، تزریق کودهای دامی پیش از کشت و آبیاری بهموقع است.»
او با بیان اینکه حدود ۱۰۰ هکتار سطح زیرکشت دارد، توضیح میدهد: «بخشی از مزارع به صورت پاییزه (گندم و جو) و حدود ۵۰ تا ۶۰ هکتار هم بهاره (یونجه) کشت میشود. در اراضی دارای آب شیرین کشت بهاره و در زمینهایی که آب چاه شورتر است کشت پاییزه انجام میدهیم تا بهرهوری حفظ شود.»
این کشاورز نمونه مهمترین امتیاز خود را توجه جدی به علم روز و ارتباط مستمر با ترویج میداند و میگوید: «همکاری با بخش ترویج یکی از عوامل اصلی موفقیت ماست؛ بذرها و کودهای مختلف را بهصورت آزمایشی کشت کردیم، عناصر ریزمغذی مانند منگنز، روی و مس را در قطعات مختلف به کار بردیم و نتایج خوبی گرفتیم. بسیاری از کشاورزان استان قم از مزرعه ما بازدید کردند و روشها را ادامه دادند.»
اصفهانینژاد با اشاره به نقش مزرعه خود در تولید بذر میافزاید: «مزرعه ما محل تولید بذر است؛ بذر مادری و بذرهای لیبلدار را کشت میکنیم و هر دو تا سه سال بذرها را نوسازی میکنیم. خوشبختانه ارقام مقاوم به شوری هم وارد شده که برای شرایط قم بسیار مناسب است.»
این تولیدکننده یونجه یکی از دغدغههای اصلی کشاورزان را گرانی نهادهها و کمبود سوخت عنوان میکند و میگوید: «هزینهها بالا رفته و سهمیه سوخت جوابگوی عملیات کشاورزی نیست؛ از طرفی قطعی برق چاهها هم در سال گذشته خسارت زیادی وارد کرد به همین دلیل در منطقه به سمت استفاده از پنلهای خورشیدی حرکت کردهایم تا بخشی از مشکل انرژی حل شود.»
اصفهانینژاد با تأکید بر لزوم حمایت از بخش کشاورزی اظهار میکند: «کشاورزی نیاز به نگاه ویژه دارد. اگر جوانان از نزدیک با این کار آشنا شوند و حمایت ببینند، جذب میشوند؛ خود من چهار فرزند دارم که در مزرعه و دامداری فعالاند و معتقدم کشاورزی اگر علمی و اقتصادی باشد، آینده دارد.»
تولید ۱۴۵ تن پیاز در هر هکتار با مدیریت علمی در همدان
مهدی خمسه، پیازکار نمونه از استان همدان و شهرستان بهار، با اشاره به علت برگزیده شدن خود میگوید: «توناژ بالا و تولید پیاز باکیفیت دلیل انتخاب من بهعنوان کشاورز نمونه بوده است؛ تلاش کردیم محصولی سالم و بازارپسند برای مصرفکننده تولید کنیم.»
او با بیان اینکه ۱۳ هکتار سطح زیرکشت دارد، اظهار میکند: «در هر هکتار حدود ۱۴۵ تن پیاز تولید شد که رقم قابل توجهی در مقایسه با میانگین منطقه است، روش آبیاری مزارع نیز به صورت بارانی انجام میشود.»
این تولیدکننده نمونه، رعایت اصول فنی کشت را مزیت اصلی کار خود میداند و میافزاید: «علاوه بر عملکرد بالا، استفاده محدود از کودهای شیمیایی و جایگزینی آنها با کودهای ارگانیک مانند کودهای دامی باعث افزایش کیفیت محصول شد؛ همین موضوع ماندگاری پیازها در انبار بالا برده است.»
خمسه درباره همکاری با بخش ترویج توضیح میدهد: «کشت زیر نظر کارشناسان انجام شد و اصولی مانند تناوب کشت و آزمایش خاک رعایت شد؛ استفاده از نتایج تحقیقات و توصیههای فنی باعث شد هم کیفیت محصول بهتر شود و هم پیازها در انبار دچار جوانهزنی و پلاسیدگی نشوند و حالت تازه خود را حفظ کنند.»
او مهمترین دغدغه پیازکاران را بازار فروش عنوان میکند و میگوید: «هزینههای تولید بالا رفته اما قیمت پیاز مناسب نیست؛ امسال بهدلیل محدودیت صادرات و بسته بودن مرزها بخش زیادی از محصول در انبار مانده و امکان فروش مناسب وجود ندارد.»
این کشاورز نمونه با تأکید بر نقش حمایت دولت اظهار میکند: «ما با مدیریت درست و کمک جهاد کشاورزی تولید را بالا بردیم، اما وقتی بازار نباشد انگیزه از بین میرود؛ اگر دولت از تولیدکننده حمایت کند، جوانان هم با دیدن نتیجه کار، به کشاورزی علاقهمند شده و وارد این بخش خواهند شد.»
تولید خرما با بهرهوری بالا در بم؛ تلاش و نوآوری رمز موفقیت
کامرانی، تولیدکننده نمونه خرما از شهرستان بم استان کرمان، با اشاره به علت انتخابش بهعنوان کشاورز نمونه میگوید: «تلاش و پشتکار عامل اصلی بوده است، اما آنچه باعث تمایز من از سایر همکاران شد، بهرهوری بالا و استفاده از سامانههای نوین آبیاری است.»
او درباره چالشهای حوزه کاری خود توضیح میدهد: «حضور دلالها و واسطهها باعث نوسان قیمت و کاهش سود کشاورز میشود و این مشکل هم تولیدکننده و هم مصرفکننده را تحت تأثیر قرار میدهد.»
کامرانی راهکار خود را کاهش نقش واسطهها میداند و میگوید: «مسئولان باید راهکاری بیندیشند تا دست دلالها کوتاه شود و بازار مستقیم و پایدار برای کشاورزان فراهم شود.»
احیای قنوات و استفاده نوین از آب در شهرستان اقلید
سید ابراهیم حسینی، ارشد حقوق خصوصی و بهرهبردار نمونه ملی از شهرستان اقلید استان فارس، درباره فعالیتهای خود در حوزه قنوات گفت: «حوزه کاری ما نگهداری و بهرهبرداری از قنوات است و دلیل نمونه شدن ملی، اجرای طرحها و ایدههای نوین بوده که با سایر مناطق متفاوت بود؛ ما از روشهای سنتی به آبیاری نوین و انتقال آب به صورت لولهای روی آوردیم.»
او توضیح داد: «پس از مرمت و بازسازی قناتهای منطقه سرکت خنجشت، دبی آب قناتها از ۲۰ لیتر به ۱۲۰ لیتر بر ثانیه افزایش یافت؛ سپس حوضچههای پرورش ماهی قزلآلا و یک حوضچه ۳ هزار متری ژئوممبران برای تصفیه آب ساخته شد. انتقال آب از مظهر قنات تا زمینهای کشاورزی به طول ۱۳ کیلومتر اجرا شد که ۷.۵ کیلومتر آن لولهگذاری شده و با سیستم پمپاژ ثانویه و آبیاری بارانی کلاسیک، بهرهوری آب بهبود یافت.»
حسینی میافزاید: «با تغییر الگوی کشت و کشتهای کمآببر، تولید در کشتهای پاییزه گندم و جو و صیفیجات افزایش یافته و تناژ تا حدود ۲۰ تن در هکتار رسیده است.»
او دغدغه اصلی خود را مدیریت آب در منطقه سردسیری دانست و میگوید: «قنات در طول ۱۲ ماه سال جریان دارد و شش ماه آن بدون استفاده هدر میرود؛ اگر دولت در ساخت استخرهای ذخیره آب کمک کند، میتوان این میزان را ذخیره و در فصل کشاورزی استفاده کرد. در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ حدود ۱۲ میلیارد تومان صرف لولهگذاری قناتها شد و ۷ کیلومتر اجرا شد، اما برای تکمیل پروژه و جلوگیری از هدررفت آب، حمایت دولت ضروری است.»
برداشت انگور با مصرف آب بهینه و کیفیت بالا
حبیبالله محمدی، انگورکار نمونه ملی از تاکستان استان قزوین، درباره دلیل برگزیده شدن خود میگوید: «استفاده بهینه از آب، افزایش تناژ و کیفیت محصول سبب شد انتخاب شوم؛ ما از روش آبیاری تحت فشار همراه با استرچهای نمدی استفاده کردیم که برای اولین بار در ایران این کار را انجام دادم و اکنون مزرعهام بهعنوان الگوی کشاورزی برای سایر استانها معرفی شده است.»
او میافزاید: «با این روش، در هر هکتار ۱۲۴ تن انگور برداشت داشتیم، در حالی که همسایهای با سه برابر مصرف آب تنها ۱۱ تن برداشت کرده بود. کیفیت محصول بسیار بالا است و استرچ نمدی ضمن حفظ رطوبت خاک، از رشد علفهای هرز و آفات مانند زنجره جلوگیری میکند و باعث زودآوری محصول میشود.»
محمدی درباره حمایت از کشاورزان و جوانان گفت: «حمایت دولت کلید جذب جوانان به کشاورزی است؛ فرزندان من نیز به کشاورزی روی آوردند و اکنون در عرصه همراه ما فعالیت میکنند.»
محمدی همچنین درباره بازار فروش میگوید: «سطح زیر کشت نوین ما حدود ۱۱ هکتار است و محصولات تازهخوری ما در استانهای قزوین و تهران مصرف میشود؛ همچنین صادرات به اربیل عراق و برای اولین بار به عمان انجام شد. علاوه بر آن، کشمش خشککنی داریم و محصولات ما شامل انگور و کشمش است.»
از کاهش فشار چرای دام تا توسعه برداشت اصولی باریجه
سید علی حسینی، بهرهبردار نمونه حوزه منابع طبیعی از شهرستان نیشابور، با تمرکز بر حفاظت و احیای مراتع باریجه، موفق شده است سطح رویش این گیاه ارزشمند را از حدود ۳۰۰ هکتار به بیش از هزار هکتار افزایش دهد.
او با اشاره به آغاز فعالیت خود از سال ۱۳۶۶ بیان میکند: «در آن زمان بخش زیادی از مراتع منطقه شهر بار تحت فشار چرای دام و بهرهبرداری نادرست قرار داشت؛ اکنون برای جلوگیری از تخریب، تعداد دام از ۸۰۰ راس به ۲۰۰ راس کاهش داده شد و مدیریت چرا بهصورت کنترلشده انجام گرفت تا پوشش گیاهی از بین نرود.»
حسینی میافزاید: «با حفاظت، بذرپاشی طبیعی و برداشت اصولی، امروز حدود هزار هکتار از مراتع منطقه احیا شده است که این اقدام باعث شد رویش باریجه که یک گیاه دارویی و صنعتی مهم است، در منطقه تثبیت و تقویت شود.»
او میگوید: «باریجه مصرف داخلی دارد اما بخش عمده آن بهصورت فله صادر میشود؛ در حال حاضر محصول توسط واسطهها با قیمت پایین از بهرهبرداران خریداری و پس از فرآوری در کشورهای اروپایی مانند آلمان، اتریش و فرانسه با ارزش افزوده بالا عرضه میشود.»
او با بیان اینکه امسال بیش از پنج تن باریجه از مراتع منطقه برداشت شده است، ادامه میدهد: «زحمت اصلی تولید بر عهده بهرهبردار است، اما سود نهایی نصیب دلالها میشود؛ اگر امکان فرآوری داخلی و خرید مستقیم توسط دولت یا ایجاد واحدهای فرآوری فراهم شود، ارزش افزوده واقعی به تولیدکننده خواهد رسید.»
حسینی خاطرنشان میکند: «حفاظت از مرتع مهمترین عامل برگزیده شدن ما بوده است. اگر این ۳۰۰ هکتار اولیه حفاظت نمیشد، امروز چیزی از باریجه باقی نمیماند. ما برداشت را مرحلهای و با ابزار سبک انجام میدهیم تا به ریشه آسیب نرسد و امکان برداشت پایدار در سالهای بعد حفظ شود.»
اتحادیه تعاونیهای تولید روستایی؛ همگرایی خرده مالکین و ارتقای بهرهوری در کشاورزی
حسن جعفریانی، مدیرعامل اتحادیه شرکتهای تعاونی تولید روستایی شهرستان نیشابور، بهعنوان برگزیده ملی بخش تشکلهای کشاورزی معرفی شد.
او درباره دلایل موفقیت اتحادیه میگوید: «یکی از وظایف اصلی اتحادیه، بهروز کردن دانش فنی کشاورزان و بهرهبرداران است؛ بسیاری از کشاورزان از علم و فناوری روز بهرهمند نیستند؛ ما با ایجاد بسترهای آموزشی و بازدیدهای میدانی، دانش فنی آنها را ارتقا میدهیم تا هم کمیت و هم کیفیت تولید افزایش یابد.»
جعفریانی میافزاید: «در بخشهای تحت پوشش ما، کشاورزانی که پیشتر در هر هکتار ۲ تا ۳ تن گندم برداشت میکردند، اکنون بیش از ۷ تن برداشت دارند و برخی نمونهها حتی به ۱۰ تن رسیدهاند؛ این موفقیت با استفاده از سیستمهای نوین آبیاری، مدیریت تغذیه، کنترل آفات و بیماریها و بهرهگیری از مشاوره مراکز تحقیقاتی حاصل شده است.»
او با بیان اینکه تمام کالاهایی که یارانهای بوده یا توسط دولت تأمین شده، از طریق اتحادیه به دست بهرهبرداران واقعی رسید و آنها را توانمند کردیم تا بیشترین کارایی و درآمد را داشته باشند، میافزاید: «این اقدامات نهتنها اقتصاد خانوار کشاورزان و دامداران را بهبود بخشیده، بلکه به کل چرخه اقتصادی کشور نیز اثرگذار است.»
او تاکید میکند: «با توجه به افزایش شدید قیمت نهادهها، دولت میتواند با تأمین سرمایه در گردش و ارائه مشوقهای مناسب به تعاونیها و کشاورزان، از کاهش تولید جلوگیری کند؛ تعاونیها قادرند هزاران بهرهبردار را تحت پوشش قرار دهند و نقش مهمی در امنیت غذایی کشور ایفا کنند.»
بر اساس گزارش ایانا، گفتوگو با برگزیدگان نشان میدهد که موفقیت در کشاورزی ترکیبی از دانش فنی، مدیریت آب، تکمیل زنجیره ارزش، آموزش، ترویج و حمایت واقعی دولت است. باوجود چالشهایی مانند کمآبی، افزایش هزینهها و واسطهها، تولیدکنندگان توانستهاند بهرهوری، کیفیت و اشتغال ایجاد کنند. این آیین همچنین بر اهمیت جذب جوانان به کشاورزی، استفاده از فناوریهای نوین و تقویت تشکلها و اتحادیهها تأکید دارد تا کشاورزی ایران هم بهرهور و هم پایدار باشد.
دیدگاه تان را بنویسید