فن سفالگری روستای "مند" گناباد در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید
رشتههای مرتبط با سفالگری روستای "مند" گناباد قطب سفالگری سنتی ایران در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید.
رئیس میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری گناباد با بیان این مطلب گفت: رشته سفالگری در گناباد پیشینه پنجهزار ساله دارد.
اماناله نوروزی افزود: با استعانت از خداوند متعال و به همت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی و پیگیری فرمانداری گناباد "فنون سفالگری مند گناباد" در پنچمین همایش شورای عالی سیاستگذاری ثبت آثار تاریخی، معنوی و طبیعی در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید.
سفالگری در گناباد حداقل پیشینهای پنجهزار ساله دارد که با مراکز تمدنی هم عصر خود از شیوهای یکسان پیروی میکرده، اما "سفال مند" با مصالح و تزئینات متفاوت بهعنوان پدیدهای نوظهور از اواخر قرن 11 هجری در "مند" رایج شده و با سفالهای میبد یزد، اصطبهان فارس و شهرضای اصفهان شباهت تام داشته و اگرچه در طول زمان تا حدودی از محیط نیز تأثیر پذیرفته و عواملی مانند ذائقه مصرفکننده و اعمال سلیقه سازنده به آن رنگ و بوی خاص داده است، با وجود این استفاده غالب از نقشمایههای سنتی و رنگهای گرم و شاد سفال " مند " را جذاب و قابل طرح در مجامع هنری نگاه داشته است. سفال مند از لحاظ نوع مواد تشکیل دهند به دو گروه جسمی و چینی تقسیم میشود. ماده اولیه سفال جسمی خاک رس است که از رسوبات سیلابهای وارد شده به بندهای اطراف گناباد برداشت میشود. این نوع خاک اندکی قرمز رنگ و نرم است که برای پیشگیری از ترکخوردگی باید کمی ماسه بادی به آن افزوده شود. گل رس بهخوبی ورز داده میشود و پس از طی مراحلی برای ساخت و پرداخت انواع ظروف مورد استفاده قرار میگیرد. سفال جسمی مند بدون لعاب قرمز اخرایی است و با پوشش لعابی به رنگهای مختلف عرضه میشود استحکام این نوع سفال زیاد است به همین جهت ظرفهای بزرگ و پراصطکاک مثل قاب، قدح های بزرگ، خم و کشک ساب از سفال جسمی ساخته میشود.
مواد تشکیلدهنده سفال چینی ترکیبی از پودر سنگ سفید و گل سرشور است گل سفید رنگی که از این دو عنصر حاصل میشود در فرهنگ سفالگری مند به چینی شهرت دارد. جمعآوری، کوبیدن و به عمل آوردن گل چینی با تحمل زحمت و صرف وقت و هزینه نسبتاً زیاد توام است به همین دلیل سفالگر ترجیح میدهد ظرفهای کوچک و ظریف و تجملی را با آن گل بسازد.
بدنه ظرفهای ساخته شده از گل چینی قبل از لعاب، سفید متمایل به کاهی است و جهت زمینهسازی برای تزئین بدنه پوشش سفید رنگی مرکب از کائولن و گل گیوه معروف به لایه بر روی ظرف کشیده میشود.
سفال مند معمولاً لعابدار است. لعاب یک رنگ را برای تزیین و انسداد منافذ ریز بدنه مورد استفاده قرار میدهند که در این صورت ظروف به رنگ دلخواه و یکدست عرضه میشوند و لعاب شیشهای یابی رنگ بهعنوان حفظ نقشها و درخشندگی بدنه ظرف کاربرد دارد.
مهمترین مشخصه سفال مند عناصر تزئینی بر گرفته از طبیعت است. این عناصر که در چهار گروه انسانی، حیوانی، گیاهی و هندسی جای میگیرند، به ظاهر نقشها و خطوط ساده و آشنایی هستند، اما وقتی آن نقشها و خطوط مورد مطالعه و ارزیابی دقیق قرار میگیرند بر حضور آیینها و باورهای کهن ایرانی در خاستگاه اولیه آن نگارهها گواهی میدهند. ازجمله نقش ماهی که بدنه اکثر ظرفهای مند از زینت داده و جایگاه والایی در روایات اسطورهای دارد. ماهی در بیش از اعتقادی ایرانیان از سویی سرور آفریدگان آبی و از سوی دیگر بزرگترین آفریدگان اورمزد در مقابل وزغ بزرگترین آفریدگان اهریمنی است. به عبارت دیگر ماهی مظهر موجودات آبی. ژرف نگری و تیزبینی است. او نگهبان "هوم سپید" نماد گیاهان است./
خبرنگار: حجت رحیمزاده
A-910730-07
دیدگاه تان را بنویسید