زنان؛ نانآوران پایدار روستا/ همگامی زنان روستایی ایران با پروژههای بینالمللی
زنان روستایی ایران با استفاده از هنر صنایع دستی و خصوصیات بومی روستاهای محل اقامتشان، با پروژههای بینالمللی "هنر بومی برای منابع طبیعی" همگام و همراه شدند.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا)، پژوهشهای انجامشده نشان میدهد که تولید بیش از 70 درصد سبزی و صیفی، 90درصد فعالیتهای نوغانداری، حدود 70 درصد از امور مربوط به کاشت نشای برنج بر عهده زنان روستایی است، اما با توجه به خشکسالیهای سالهای اخیر و کمبود آب، کشاورزی بهتنهایی نمیتواند نیاز مردم روستا را تأمین کند و همچنین مشارکت 90 درصدی زنان روستایی در تولید صنایع دستی میتواند بهعنوان معیشت مکمل برای درآمد مردان جامعه روستایی مؤثر باشد.
مشارکت زنان در پروژه هنر بومی برای منابع طبیعی
سازمان ملل متحد برای جلوگیری از تخریب محیط زیست پروژههای زیستمحیطی (UNEP) متنوعی را در کشورهای متعدد ازجمله ایران طراحی کرده است که بر اساس آن سازمانهای مردمنهاد به کمک دولت، روستاهای مورد هدف سازمان ملل متحد که از نظر محیط زیست با بحران روبهرو هستند را یاری رسانند. ازجمله این پروژهها میتوان به احیای لاکپشتهای پوزهعقابی در روستای شیبدراز قشم، صدف لبسیاه در روستایی برکهخلف قشم که با حمایت بخش کمکهای کوچک تسهیلات محیط زیست جهانی سازمان ملل (SGP) و حفاظت از بلوطهای زاگرس مرکزی با حمایت بخش تسهیلات محیط زیست جهانی (GEF) اشاره کرد. در این پروژهها سازمانهای مردمنهاد با تعامل مردم بومی راهحلی برای جلوگیری از گونههای در حال انقراض و یا تخریب محیط زیست پیشنهاد میکنند. همچنین برای پیشبرد اهداف این پروژهها، طرح "هنر بومی برای منابع طبیعی" طراحی شد که در آن با مشارکت زنان روستایی، صنایع دستی اصیل و بومی احیا میشود و بهعنوان معیشت مکمل در کنار درآمد مردان روستا مؤثر است.
این طرح الگوی مناسبی از مشارکت کلیه دستاندرکاران شامل بخش دولتی (سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری، سازمان محیط زیست، اداره امور عشایر استان تهران و...)، مردم بومی روستایی - عشایری (شورا و دهیاریها)، دانشگاه، مرکز ثبت و پژوهشگاه میراث فرهنگی، سازمانهای مردمنهاد، نیروهای داوطلب مردمی با نهادهای بینالمللی است.
با توجه به شعار امسال که "روستا؛ کانون تولید و ارزشآفرینی" است و اینکه زنان روستایی توانستهاند از پتانسیل صنایع دستی بومی بهعنوان تولیدات خود و کالاهای کاربردی به شهرها عرضه کنند و در کنار آن به ایجاد ارزشآفرینی برای محیط زیست قدم بردارند در ادامه چند نمونه از این پروژهها موفق صنایع دستی توسط بانوان اشاره میشود.
هنر گلابتوندوزی بانوان؛ حامی صدف لبسیاه
عایشه سفاری، بانوی روستای برکهخلف قشم (15 کیلومتری شمال شرقی جزیره قشم) که دانشآموخته رشته زیستگیاهی است، میگوید: صدف دوکفهای لبسیاه که یکی از گونههای مهم و مرواریدساز خلیج فارس است، بهدلیل صید بیرویه و افزایش آلودگیهای زیستمحیطی در حال انقراض است. بیشتر مردان این منطقه به شغل صیادی مشغول هستند.
وی میافزاید: جزیره قشم علاوه بر محصولات دریایی، گنجهای بیشماری چون طبیعت بکر، سایتهای زمینشناسی، صنایع دستی چون گلابتوندوزی، سوزندوزی و عروسکسازی دارد.
این بانوی رشته زیستگیاهی خاطرنشان میکند: بسیاری از مردم گمان میکنند کارهای بزرگ نیاز به سرمایه مالی بزرگی دارد و چه بسا با ناامیدی از انجام آن منصرف میشوند.
سفاری ادامه میدهد: در سال 1389 من به همراه 10 خانم تصمیم گرفتیم در روستای کوچک خودمان کاری بزرگ انجام دهیم که هیچ زنی در جزیره قشم انجام نداده بود. پس در یک اتاق کوچک و کمسو، کار ظریف گلابتوندوزی را آغاز کردیم و از طرحهای قدیمی گلابتون روی کالایهای کاربردی چون رومیزی، کوسن، کیف دستی و وسایل تزئینی چون دستنبد استفاده کردیم. در همان کارگاه خود، فروش محصولات به مسافران و گردشگران را انجام دادیم. با استقبال گردشگران و درآمد مناسب حاصل از این کار، زنان روستایی ترغیب به همکاری شدند و در حال حاضر از جمعیت 300 نفری روستا 60 خانم بهطور مستقیم و غیرمستقیم در این زمینه فعالیت میکنند. ما توانسیم با کمک زنان روستایی یک فروشگاه دائم با نام "صدف لبسیاه" ایجاد کنیم و فروش را در آنجا انجام دهیم.
وی تصریح میکند: هماکنون تنها راه درآمد روستا از طریق کشاورزی نیست و صنایع دستی بانوان، گردشگری و اکوتوریسم بهعنوان معیشت مکمل و حتی جایگزین است. همچنین توانستیم زنان روستاهای مجار را هم با خود همگام کنیم.
روستای برکهخلف، تمیز ترین روستای جزیره
همچنین با مشارکت زنان روستا روزهای دوشنبه و پنچشنبه هر هفته تمام روستا از زباله تمیز میشوند. زنان روستا از قدیم به محیط زیست توجه ویژهای داشتند.
سفاری یادآور میشود: با کمک مؤسسه مردمنهاد "آوای طبیعت پایدار" 15 عروسک که فعالیت زنان روستا را به تصویر میکشد، اعم از پخت نان، بچهداری، تهیه غذا... را در ژئو پارک جزیره قشم ثبت کردم. ویژگی مهم عروسکها استفاده از مواد طبیعی دوستدار محیط زست است و همچنین انتقالدهنده فرهنگ غنی منطقه قشم به مخاطبان است. یکی از این عروسکها با نام "دهتولوک" (به معنی دخترک) برای فروش به تهران و شیراز فرستاده میشود و در نمایشگاههای صنایع دستی نیز عرضه میشود.
عروسک لیلی، حافظ بلوطهای زاگرس
زنان روستای گلسفید از توابع استان چهارمحال و بختیاری با ایجاد یک سازمان محلی به نام شولیز، تلاش میکنند با درآمد حاصل از فروش صنایع دستی بهویژه عروسکهای لیلی بهعنوان معیشت مکمل بتواند از قطع و تخریب درختان جنگلهای بلوط بکاهند. زنان روستایی در ساخت عروسکها از موهای طبیعی خودشان استفاده میکنند و روی کاغذ و یا پارچه داستان تولد عروسک را مینویسند. آنها میخواهند مردم شهرنشین را از حال و هوای روستای خود باخبر کنند. این طرح با حمایت طرح بینالمللی زاگرس و سازمان محیط زیست توسط انجمن پاما و با همکاری مؤسسه آوای طبیعت پایدار و مشارکت فعال بانوان توانمند بختیاری انجام شد.
صنایع دستی زنان و معیشت مکمل روستایی الولک
سحر کاظمی کارشناس ارشد رشته بازاریابی و از فعالان حوزه صنایع دستی و گردشگری روستایی الولک و اردبیلک در استان قروین معتقد است: شغل بیشتر مردم این منطقه کشاورزی، باغداری و دامپروری است، اما بهدلیل خشکسالیهای اخیر و کاهش برداشت محصول، درآمد مردم این روستاها کاهش یافته است.
وی تأکید میکند: در این میان زنان روستایی با ساخت عروسکهای محلی و بومی خود با چون چوب درختان، پسماندهای طبیعی و خردهپارچهها و فروش آنها به گردشگران اقدام به کمک مردان روستا در درآمد و توسعه پایدار روستا کردند. این طرح با حمایت شبکه منطقهای زنان و توسعه پایدار (WAVE) و تیم آوای طبیعت پایدار و مشارکت فعال بانوان روستای اردبیلک و الولک اجرا شد.
محصولات زنان روستایی از استانهای خراسان جنوبی، هرمزگان، عشایر استان تهران و قزوین در فروشگاه کفشدوزک (فروشگاه عرضه مستقیم محصولات کشاورزی و صنایع دستی) واقع در باغفردوس (موزه سینما) و موزه عروسکهای ملل واقع در خیابان پاسداران، به دوستداران عرضه میشود.
در تصاویر زیر، گزیدهای از صنایع دستی این زنان روستایی منتشر میشود:
صنایع دستی بانوان روستای سلمانآباد استان تهران
صنایع دستی بانوان روستای برکهخلف جزیره قشم
صنایع دستی بانوان روستای الولک و اردبیلک استان قزوین
صنایع دستی بانوان روستای گِلسفید استان چهارمحال و بختیاری
خبر و عکس: زینب هاشمی
A-940714-05
دیدگاه تان را بنویسید