طراحی شبکههای پایاب سدها، بر اساس تخیلات ذهنی
مشکل آب کشور این است که با مکانیزمهای تکنیکی در این بخش وارد تصمیمگیری نمیشویم و شبکههای آبیاری پایاب سدها، بر اساس تصورات ذهنی طراحی میشود که با واقعیت فاصله دارد.
دبیر اندیشکده تدبیر آب در حاشیه سومین نشست تخصصی از مجموعه نشستهای آب، فرهنگ و جامعه با موضوع "بحران آب؛ عوامل و پیامدهای سیاسی آن" در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا) با اعلام این مطلب گفت: متأسفانه سیاستهای دولت بر توزیع آب متمرکز شده است، به همین دلیل طرحهایی داریم که منطبق بر نیازهای جامعه نیست.
انوش نوری اسفندیاری افزود: شبکههای آبیاری بر اساس الگوهای فرضی توسعهای و کشت در پایاب سدها ایجاد میشود که این روند صحیح نیست.
وی با اشاره به اینکه در طرحهای بخش آب رویکرد گفتمانی وجود ندارد، خاطرنشان کرد: سازوکارهای اداری و دستوری مشکل این بخش را حل نمیکند.
اسفندیاری با بیان اینکه راهکارهای داوطلبانه در تصمیمسازیها ضعیف و لاغر است و بازسازی نظام حکمرانی آب برای حل مشکلات فعلی کشور مورد تأکید قرار دارد، ادامه داد: برای حل مشکلات آب باید سیاستگذاریهای خاص داشته باشیم و بدانیم که بهدنبال چه هدفی هستیم، زیرا عمدتا برنامههای اجرا شده در کشور ترجمه توصیههای نهادهای بینالمللی است و اگر بخواهیم قانون آب را بنویسم، دقیقا نمیدانیم از کجا باید شروع کنیم.
وی تصریح کرد: باید در زمینه آب، جامعه مدنی، مصرفکنندگان و بخش خصوصی مشارکت فعال داشته باشند، ضمن آن که قانون مداری موضوع مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
دبیر اندیشکده تدبیر آب اجرای صحیح قانون را لازمه دستیابی به موفقیت در طرحها دانست.
اسفندیاری قرار گرفتن آب در چارچوب قوانین حوزه عمومی را عاملی برای بروز مشکل در زمینه مالکیت آب اعلام کرد و یادآور شد: قرار بود صدور پروانههای بهرهبرداری جای حقوق و قوانین مدنی را بگیرد، اما هنوز موضوع صدور پروانه در کشور بهرغم مغایرت با برنامه سوم و چهارم، تحقق نیافته است.
وی با اشاره به اینکه تدوین طرحهای جامع و سیاستهای کلان بخش آب از سال 79 در کشور آغاز و در سال 82 به تصویب هیئت وزیران رسید، تأکید کرد: در زمینه آب برنامههای پنج ساله و برنامههای منطقهای هم داریم که باید روی اصول بودجهبندی برای رسیدن به اهداف آنها تأثیر بگذارد، اما برنامههای جامع تاکنون هیچ تأثیری روی نظام بودجه و برنامههای استراتژیک کشور نداشته است.
اسفندیاری با ابراز تأسف از اینکه وزارت نیرو برای تدوین برنامههای استراتژیک خود از یک طرح جامع استفاده نکرده است، اظهار داشت: سیاستهای کلان بخش آب که در سال 82 به تصویب رسید، با تغییر دولت تعطیل شد و بررسی مرکز پژوهشهای مجلس نیز نشان میدهد که اسناد بالادستی بخش آب، ارتباطی با اسناد میان دستی و سالانه ندارد.
وی همچنین گفت: سیاستهای اصلی بخش آب همیشه در تمام برنامهها تکرار میشود، اما در مورد تحقق یا عدم تحقق آن هیچ توضیحی ارائه نمیشود.
اسفندیاری با بیان اینکه برنامههای سالانه بخش آب تحت تأثیر چانهزنی و ضوابط غیررسمی مشخص میشود، افزود: بزرگ بودن بخش غیررسمی نهاد آب از ویژگیهای این بخش است، اما بهرغم آنکه سیاستهای بخشهای مختلف کشور با تغییر دولتها دچار تحول میشود، در کمال تعجب در بخش آب شاهد این تغییرات نیستیم.
برداشت آب ایران از منابع آب زیرزمینی، 10 برابر آفریقایی ها
دبیر اندیشکده تدبیر آب خاطرنشان کرد: ایران در کنار آمریکای شمالی، استرالیا و آسیای مرکزی بیش از یکهزار مترمکعب آب از منابع آب زیرزمینی برداشت میکند که این رقم برای آفریقاییها حدود 100 مترمکعب است.
وی با بیان اینکه سیاستورزی برای آب در کشور بهگونهای بوده که منابع را تخلیه کردهایم، ادامه داد: این روند فاصله عرضه و تقاضای آب در کشور را گسترش داده است.
اسفندیاری تصریح کرد: تقاضای افسارگسیخته برای آب باعث شده که تا قله کوه آب را منتقل کنیم، حتی انتقال آب از دریای خزر و کشور تاجیکستان هم در سیاستگذاریها مورد توجه قرار میگیرد.
وی یادآور شد: مدیریت آب باید یک مدیریت مستقل باشد، اما در ایران وزارت نیرو بهدنبال تقاضای بخشهای مختلف میرود، در حالی که با تعامل و گفتگو طرحها شکل نمیگیرد، بلکه ساز و کارها عموما اداری و دستوری است.
اسفندیاری در پاسخ به این پرسش که چرا برداشت آب در ایران حدود 1000 مترمکعب است، تأکید کرد: سهم آب کشاورزی در ایران بسیار زیاد بوده و تلفات آب در این بخش خیلی زیاد است.
وی اظهار داشت: به ازای هر مترمکعب آب در بخش کشاورزی 700 گرم محصول تولید میشود که نسبت به متوسط جهانی بسیار کمتر است، اما در گذشته بهویژه در فلات مرکزی ایران، کشاورزان بر اساس آب موجود، برای کشت تصمیمگیری میکردند.
دبیر اندیشکده تدبیر آب همچنین گفت: در گذشته آب بهصورت زمانی بین کشاورزان توزیع میشد که نوعی سیستم حجمی بود، اما در حال حاضر محاسبه تحویل حجمی آب به کشاورزان، بهدلیل تعدد منابع تامین آب برای کشاورز و خرد شدن اراضی کار دشواری است.
اسفندیاری با بیان اینکه مشکل آب در ایران قطعاً به خشکسالی ارتباطی ندارد، افزود: برداشت مازاد آب از سفرههای آب زیرزمینی داریم، اگرچه معلوم نیست مصرف چقدر است.
وی خاطرنشان کرد: متأسفانه در ایران برای حل مشکل اقتصادی کشاورز، سعی شده سطح زیر کشت افزوده شود، اما در کشوری که با مشکل منابع آب روبهرو هستیم، نباید چنین راهکاری را در دستور کار قرار دهیم، زیرا به جای توسعه کشاورزی، میتوانستیم از طریق توسعه صنعتی بسیاری از مشکلات را حل کنیم./
گفتگو: لیلا مرگن
A-931027-05
دیدگاه تان را بنویسید