مدیریت منابع آب، مبتنی بر خواست جوامع محلی

مشاور طرح‌های شاخه عمران ملل متحد (UNDP) گفت: مدیریت منابع آب مبتنی بر جوامع محلی یکی از موضوعات اساسی است که باید شکل گیرد، زیرا کشور نیاز به طراحی سازمان‌هایی دارد که سیستم‌های حکمرانی را به‌صورت خیلی سطحی ایجاد کند.

کدخبر: 21039

به گزارش خبرنگار خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا)، سیدمختار هاشمی در سومین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی آب، فرهنگ و جامعه با عنوان حکمرانی آب که در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد، گفت: برنامه‌های توسعه‌ای هنوز یک گفتمان قالب در متولیان آب ازجمله وزارت نیرو است.

وی افزود: محوریت یافتن موضوع تخصیص آب در تصمیم‌سازی‌ها، تنش‌های زیادی را در سطوح محلی ایجاد کرده‌است، مثال بارز این تنش‌ها مشکلات بین استان‌های چهارمحال و بختیاری و اصفهان است.

هاشمی یکی از مشکلات اصلی کشور برای دسترسی به حکمرانی محلی آب را برنامه‌های توسعه‌ای اعلام کرد.

وی حکمرانی محلی آب را به مفهوم دسترسی آب در سطوح محلی معرفی کرد و ادامه داد: برای دسترسی به حکمرانی محلی خوب، نیاز به تدوین قوانین فرابخشی، خصوصی سازی و بهبود وضعیت قوانین در کشور وجود دارد.

مشاور طرح‌های UNDP خاطرنشان کرد: یکی از خصوصیات سیستم منابع آب ایران را برداشت‌های غیرمجاز و غیررسمی دانست و تصریح کرد: متأسفانه این مسئله به راه و رسم معمول تبدیل شده و کنترل آن کار دشواری است.

هاشمی یادآور شد: وزارت نیرو از سال 2003 تلاش کرده با استفاده از دستورالعمل تخصیص، برنامه‌ریزی در سطح حوضه آبریز را ترویج دهد که این مسئله دچار مشکلات زیادی شده است، زیرا این طرز تفکر در بین ذی‌مدخلان استانی مورد اقبال نیست.

وی با اشاره به مطالعات انجام‌شده دریاچه ارومیه تأکید کرد: در این حوزه آبریز جامعه کشاورزان اکثریت هستند، اما آنها هیچ سهمی در تخصیص نداشته و همه آب منطقه هم در دست آنها است. بنابراین آنها قادرند برای خود قوانین و احکامی ساخته و از منابع به هر شکلی که مایل باشند، استفاده کنند.

هاشمی اظهار داشت: متأسفانه در ایران تخصیص آب به‌صورت متمرکز در مقابل تخصیص غیرمتمرکز قرار گرفته و توسعه حکمرانی پایدار محلی در کشور بسیار ناچیز است.

وی همچنین گفت: باید سیستم‌های غیر رسمی را وارد حکمرانی محلی آب کنیم، اما باید به احکام و قوانین موجود توجه ویژه‌ای شود تا برنامه‌ریزی به نحوی باشد که در سطح محلی به تصمیم پایدار برسیم.

دشواری حل مشکل مالکیت آب

به اعتقاد مشاور طرح‌های وزارت نیرو، حل مشکل مالکیت آب کار بسیار دشواری است، زیرا نمی‌توان آب را به‌راحتی در تملیک عمومی درآورد.

هاشمی نقش سیستم سیاسی را در اجرای درست برنامه‌های حکمرانی محلی آب بسیار مهم توصیف کرد و افزود: در ایران عملاً به رشد و فرهنگ سیاسی نرسیده‌ایم. احزاب وجود نداشته و این افراد هستند که محور قرار می‌گیرند، برای گروه‌های سیاسی اساسنامه وجود ندارد. استاندار نماینده دولت است و تقویت استاندار به مفهوم تقویت تمرکز زدایی نیست.

وی خاطرنشان کرد: در ایران دولت محلی پاسخگو نداریم، در نتیجه نمی‌توان حکمرانی محلی آب ایجاد کرد. مشارکت ذی‌نفعان نیز مفهوم اصلی خود را از دست داده، زیرا در بهترین شرایط، وزارت نیرو کشاورزان را در یک جا جمع کرده و نسبت به شرایط بحرانی هشدار می‌دهد.

هاشمی ادامه داد: سطوح مشارکت در مسئله آب کشور باید مشخص شود. در ایران مدیریت تابع مرزهای سیاسی است و تغییر در این مرزها، مشکلات زیادی ایجاد می‌کند؛ مثلاً استان البرز تا دیروز بین قزوین و تهران قرار داشت و جزئی از آب منطقه‌ای تهران به حساب می‌آمد، اما با تغییر تقسیمات کشوری، مسئولان این استان امروز مدعی هستند که تمام آب سد کرج باید به استان البرز اختصاص یابد.

قوانین آب کارایی لازم را ندارد

به اعتقاد مشاور طرح‌های UNDP به‌دلیل نبود حکمرانی محلی قوانین زیادی که در کشور برای حفاظت از منابع آب یا منابع طبیعی وضع شده کارایی ندارند و مسئولان نتوانسته‌اند این منابع را حفظ کنند.

وی تصریح کرد: برای شکل‌دهی سیستم‌های محلی نیاز به اصلاح قوانین در کشور وجود دارد. باید تشکیلات محلی شکل بگیرد، اما شوراهای روستایی نیز می‌تواند بستر مناسبی برای شکل‌گیری حکمرانی محلی در کشور باشد.

هاشمی یادآور شد: قوانین آب برای سراسر کشور نمی‌تواند یکسان باشد. قانون توزیع عادلانه آب شاید برای قنوات یزد مناسب باشد، اما از این قانون برای مدیریت چشمه‌های کردستان نمی‌توان استفاده کرد؛ بنابراین باید قوانین در مناطق مختلف طوری وضع شود و افراد به نحوی وارد عمل شوند که به پایداری منابع آب کمک کند.

وی تأکید کرد: نگاه از بالا به پایین نتوانسته آب را مدیریت یا پایش کند، بنابراین باید با توجه به واقعیت‌هایی مثل تغییر اقلیم بدانیم که سیستم دیم در روستاها را چگونه مدیریت کنیم تا مسایل در سطح محلی حل شود.

هاشمی اظهار داشت: در حکمرانی محلی به‌دنبال ایجاد هرج و مرج نیستیم. حکمرانی محلی به دنبال این نیست که به مردم محل اجازه دهد هرچه می‌خواهند انجام دهند، بلکه قصد دارد منابع آب را عادلانه توزیع کند.

گفتنی است، این سلسله نشست‌ها به همت اندیشکده تدبیر آب ایران، انجمن جامعه‌شناسی ایران، انجمن مطالعات فرهنگی و ارتباطات ومرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری برگزار می‌شود./

A-931020-02

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید