هشدار پروفسور پرویز کردوانی: پیشروی آب شور دریاچه ارومیه به دشت ها و مزارع
بیش از ۲۰۴ هزار هکتار از زمین های کشاورزی اطراف دریاچه ارومیه در نتیجه ورود مستقیم آب این دریاچه شور شده و دیگر قابل کشت و بهره برداری نیستند.
دریاچه ارومیه که در شمال غربی ایران و در منطقه آذربایجان واقع شده، بزرگترین دریاچه داخلی ایران و دومین دریاچه آبشور دنیا است. اما اکنون در خطر خشک شدن کامل قراردارد. اختصاص ۹۰درصد منابع آبی منطقه به بخش کشاورزی، تبخیر زیاد در پی گرم شدن هوا و برداشت غیرمجاز از آبهای زیرزمینی در پی حفر چاه از دلایل خشک شدن این دریاچه عنوان شده است.
استاد پرویز کردوانی پدر کویرشناسی ایران، در گفتگو با خبرنگار ایرنا درباره علل خشک شدن آب دریاچه ارومیه با اشاره به اینکه مسیر و جهت آب دریاچه ارومیه بر اثر توسعه بی رویه و حفر بیش از ۲۴ هزار چاه مجاز و غیر مجاز تغییر کرده است و بر خلاف گذشته که آب شیرین از سوی دشت ها و رودها به دریاچه وارد می شد، اکنون در جهت عکس آن عمل می کند یعنی آب شور دریاچه به سمت دشت ها و چاه ها درحال پیشروی است.
وی با اشاره به سخن رییس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، مسعود محمدیان افزود: تا کنون بیش از ۲۰۴ هزار هکتار از زمین های کشاورزی شهرستان های شبستر، اسکو، عجبشیر، آذرشهر، بناب و ملکان و حتی تبریز از آذربایجان شرقی و چند شهرستان آذربایجان غربی در نتیجه ورود مستقیم آب دریاچه، شور شده است و دیگر قابل کشت و بهره برداری نیستند به طوری که بسیاری از مردم بومی و ساکنان ۵۰ روستا در اطراف دریاچه مجبور به مهاجرت و کوچ اجباری از محل زندگی خود شده اند که این آمار توسط بازرسی کل کشور نیز تایید شده است.
این استاد جغرافی تصریح کرد: دریاچه ارومیه مانند سرطانی پیش رونده، دیگر قابل درمان نیست وتمام خاک و آب پیرامون خود را شور کرده است و در صورت ادامه این روند، حیات در آن منطقه ممکن نخواهد بود.
به گفته پرفسور کردوانی آغاز تخریب دریاچه ارومیه به دهه ۴۰ و حفر بیش از حد چاهها به منظور آبادانی و کشاورزی باز می گردد.
کردوانی که خود بنیان گذار دانشگاه ارومیه در سال ۱۳۴۵ است با اشاره به آن سال ها که دریاچه ارومیه به حدی پرآب و زنده بود که حتی نگران بالا آمدن آب و ایجاد سیلاب در آن منطقه بودند، می گوید دریاچه را خودمان کشتیم و دیگر چارهای برای دوباره زندهکردن آن نداریم، اما میتوان از آسیب بیشتر به محیط زیست و زمینهای کشاورزی جلوگیری کرد.
وی افزود: دریاچه ارومیه می خواهد ازما به دلیل نگهداری نامناسب انتقام بگیرد، در حال حاضر کسانی که در برابر من موضع می گیرند و خواستار احیای دریاچه با روش های تخیلی و البته موقتی هستند به نوعی خود در ایجاد این مشکل سهیم هستند.
کردوانی افزود: اگر مسوولان خیلی پیش تر به فکر می افتادند، امروز دریاچه ارومیه در قامت یک قربانی مورد توجه جهانیان قرار نمی گرفت.
وی خاطر نشان کرد: از ویژگی های خاص دریاچه ارومیه وجود نوعی سخت پوست به نام آرتمیا است که یک محصول استراتژیک در صنعت پرورش میگو، ماهیان دریایی و خاویاری و نیز غذای پرندگانی چون فلامینگو است. همچنین دریاچه ارومیه دارای ۱۰۲ جزیره با صخره های سنگی است و به دلیل خواص درمانی بستر آن محلی برای گردشگری و توریستی است که متاسفانه با سهل انگاری و بی توجهی تنها در طول ۱۴سال آن را از دست دادیم.
کردوانی با تاکید بر اینکه باید از همان ابتدا از حفر بیرویه چاههای عمیق و نیمهعمیق کشاورزی جلوگیری میشد، گفت: هماکنون با پایینرفتن سطح آب و شورشدن آبهای زیرزمینی، امکان انتقال آب به این دریاچه از ما گرفته شده است. او در ادامه به بررسی برخی راه کارهای ارایه شده در جلسات و کارگروه های مربوطه پرداخت و گفت: باروری ابرها با استفاده از ژنراتورها یک راهکار فصلی است و در فصل تابستان که مهمترین فصل کم آبی دریاچه ارومیه است کاربردی ندارد. همچنین شکافتن سدها نیز اجرایی نخواهد بود چرا که مردم بومی و وزارت نیرو برای استفاده در مصارف داخلی و صنایع به آب سدها وابسته هستند.
روش مربوط به طرفداران محیط زیست که همان انتقال آب از رود ارس است نیز امکان پذیر نیست، چراکه انتقال آب رودخانه ارس به دریاچه ارومیه باعث کمبود منابع آب در مناطق اطراف مسیر رود می شود که نقض حقوق مردم آن نواحی است و البته وزارت کشاورزی مخالف بزرگ این ایده است ، همچنین راهکارهای دیگر چون آبیاری قطرهای به علت قدیمی بودن باغات، آبیاری بارانی به دلیل بالا بودن هزینه برای کشاورزان و در آخر انتقال آب از دریای مازندران نیاز به بودجه و پرداخت های کلان دارد که مانع از اجرایی شدن این راه حل ها و در نتیجه نفی آن ها هستند.
وی خاطر نشان کرد: درصورت عملی شدن تمام این راه حل ها باز هم نمی توان امیدی به نجات دایمی دریاچه بست، زیرا این دریاچه ۲۴ میلیارد مکعب کمبود آب دارد و دریافت این حجم قابل توجه آب با اعتبارات چند میلیاردی و اقدامات کوتاه مدت محقق نمی شود.
کردوانی درباره طرح پیشنهادی خود، انتقال آب از رود زاب کوچک به این دریاچه نیز گفت: من در گذشته این پیشنهاد را مطرح کردم، ولی در حال حاضر به بررسی این ایده هم امیدی نیست چرا که افزودن بر آب دریاچه به دلیل پایینرفتن سطح آب زیرزمینی دشتهای اطراف بر شوری آبهای منطقه میافزاید، بنابراین انتقال آب از رود زاب کوچک یا مناطق دیگر به این دریاچه به نفع کشاورزی و محیط زیست نیست.
کردوانی در خصوص روند نافرجام احیا سازی دریاچه با اشاره به همایش بین المللی نجات دریاچه ارومیه در برلین گفت: باید بپذیریم که هر چه نسخه برای جان دادن به دریاچه پیچیده ایم کافی است، برگزاری سمینار در برلین و استفاده از تخصص غربی ها هم راه به جایی نخواهد برد و فقط صرف هزینه های بی ثمر و وقت کشی برای کتمان حقیقت و عدم پذیرش سرنوشت شورانگیز دریاچه نمکی کشور است. دریاچه های زیادی در دنیا به معضل مشابه در یاچه ارومیه گرفتار شدند که اتفاقا برخی هم نجات یافتند اما شرایط دریاچه ارومیه متفاوت است، دریاچه ارومیه مانند بانکی شده که از طرفی به آن پول داده و حمایت مالی می کنند و از سوی دیگر پول ها را به سادگی در دسترس سارقان قرار می دهند، یعنی هر میزان آب به دریاچه ببندیم، آب پایین می رود و زمین ها و آب های اطراف را آلوده می کند.
** چه باید کرد؟
----------------
پدر علم کویرشناسی ایران درخاتمه در پاسخ به این سوال که با این دریاچه چه باید کرد، گفت: می توان از وضعیت فعلی به بهترین نحو استفاده کرد در بدو کار باید نمک دریاچه را برداشت کنند، شاید این کار هزینه بر باشد اما در عوض میلیاردها تومان نیز برای کشور درآمدزایی دارد، معادن نمکی که هماکنون در نقاط مختلف کشورمان وجود دارد تنها تا ۳۰ سال آینده نیاز به نمک کشور را تامین می کنند، از این روی می توانیم نمک دریاچه را جایگزین آن نمک ها و البته چون نمک دریاچه ارومیه نوعی نمک صنعتی است در صنایع نفت و پتروشیمی و تولید خمیردندان نیز از آن بهره مند شویم که بسیار مقرون به صرفه و اقتصادی خواهد بود. بعد از پاکسازی نمک از سطح دریاچه باید با شن و ماسه همراه با تخم های گیاهی آن منطقه را پوشش دهیم تا ضمن این که سبزشدن سطح آن از ایجاد گردوغبار و فرستادن باد گرم به شهرهای اطراف جلوگیری کند در طی سال های آتی به بزرگترین پارک گیاهی و حیوانی تبدیل شود که قطعا یک منطقه گردشگری با قابلیت جذب توریست های فراوان نیز خواهد شد. همچنین میتوانیم از حاشیه آن به سبب شوری زمین های اطراف برای کشت پسته و زعفران استفاده کرد که منبع درآمد خوبی برای مردم این نواحی محسوب می شود.
دیدگاه تان را بنویسید