ایانا گزارش میدهد:
تهیه الگوی کشت مناسب با کمک نقشههای خاک
نقشههای خاک کمک میکنند که بدانیم چه منطقهای برای کشت چه گیاهی مناسب است. به کمک این نقشهها میتوان کشت و کار را مدیریت کرد و الگوی کشت مناسب هر منطقه را تعریف کرد. در حال حاضر برای 22.5 میلیون هکتار از اراضی کشور نقشه خاک تهیه شده که حدود 17 تا 18 میلیون هکتار آن به همت موسسه تحقیقات خاک و آب مورد مطالعه قرار گرفته است.
به گزارش خبرنگار ایانا، خاک، یکی از مهمترین منابع و نهادههای مورد نیاز در کشاورزی است که با داشتن اطلاعات درست و منطقی از آن، میتوان برنامهریزی کارآمدتری برای کشاورزی انجام داد. تهیه نقشههای خاکشناسی میتواند مبنای بسیاری از تصمیمگیریها در بخش کشاورزی و حتی بخشهای عمرانی مانند راهسازی و... باشد. به همین دلایل است که مطالعات خاکشناسی از حدود 70 سال قبل در کشور شروع و هنوز هم در حال تکامل است.
شروع مطالعات خاک از دهه 30
هادی اسدی رحمانی، رئیس موسسه تحقیقات خاک و آب در این مورد به خبرنگار ایانا گفت: سابقه نقشههای خاکشناسی در کشور به دهه 30 و شروع سدسازیها برمیگردد؛ در همین سالها (حدود سال 1332) ایران به عضویت فائو درآمد و با شروع سدسازیها از فائو درخواست کرد که کارشناسانی برای مطالعه اراضی پایاب سدها در اختیار ایران قرار دهد.
اسدی توضیح داد: پیرو آن حدود همان سالها بخش خاکشناسی در بنگاه مستقل آبیاری که در بدنه وزارت کشاورزی قرار داشت، ایجاد شد؛ اولین نقشههای خاکشناسی در حدود سال 1332 تهیه و از آن زمان تاکنون حدود 5/22 میلیون هکتار از اراضی کشور مورد بررسی قرار گرفته است. حدود 17 الی 18 میلیون هکتار آن توسط موسسه تحقیقات خاک و آب و بقیه نیز توسط وزارت نیرو انجام شده است.
وی افزود: این نقشهها دارای میزان دقت و مقیاسهای مختلف هستند که برخی از آنها برای استفاده در کشاورزی اطلاعات بیشتر و مناسبتری به دست میدهند.
اسدی افزود: پس از آن و بعد از یک تعلل تقریبا 20 ساله که توجه کمتری به مطالعات خاکشناسی میشد، مجددا موضوع مطالعات خاک مورد توجه قرار گرفت و در سال 1398 قانون جامع حفاظت از خاک ابلاغ شد و در این راستا وظایفی به وزارت جهاد کشاورزی محول شد که از آن موقع، بخش اجرایی این قانون به معاونت آب و خاک وزارتخانه و اداره کل خاک این معاونت واگذار شد. در این ابلاغیه موسسه تحقیقات خاک و آب فقط وظیفه نظارت را بر عهده دارد.
نقشههای تناسب اراضی
رئیس موسسه تحقیقات خاک و آب در ادامه عنوان کرد: کار ارزشمندی که در موسسه خاک و آب انجام شده، تهیه «نقشههای تناسب اراضی» با استفاده از نقشههای خاکشناسی موجود و اطلاعات دیگر است که در این نقشهها سه لایه اطلاعاتی مختلف و تاثیرگذار در کنار همدیگر قرار میگیرند و «نقشههای تناسب اراضی» از آن حاصل میشود. این سه لایه اطلاعات عبارتند از: نقشههای خاکشناسی که اطلاعاتی در مورد وضعیت کلی خاک مانند: عمق خاک، شوری، شیب، سنگریزهها و... بهدست میدهند؛ لایه اقلیم که خصوصیات اقلیمی هر منطقه و اطلاعات مربوط به پتانسیلهای اقلیمی را در اختیار ما میگذارد و لایه اطلاعات گیاه که مشخص میکند، یک گیاه مشخص، چه نیازهای اقلیمی و خاکشناسی دارد.
اسدی افزود: بعد از ترکیب این سه لایه اطلاعات و تهیه نقشههای تناسب اراضی، در نهایت مشخص میشود که چه منطقهای برای کشت چه گیاهانی مناسب است و بر این اساس دستهبندیهایی بین مناطق مختلف انجام میشود که میتواند مبنایی برای مدیریت کشتوکار در مناطق مختلف باشد.
وی در ادامه گفت: یکی از مهمترین استفادههای نقشههای تناسب اراضی این است که پس از تهیه این نقشهها، میتوان برای طرح مهمی مانند «الگوی کشت» اقدام و برنامهریزی مناسبتری انجام داد.
تعیین قابلیتها و محدودیتهای خاکهای مختلف
میرناصر نویدی، رئیس بخش خاکشناسی سازمان تحقیقات خاک و آب نیز در مورد نقشههای خاکشناسی به خبرنگار ایانا گفت: منابع خاک و آب جزء سرمایهها و نهادههای اصلی کشاورزی و منابع طبیعی هستند و بدون توجه به این منابع، امکان ادامه کشاورزی بهصورت منطقی وجود نخواهد داشت.
نویدی ادامه داد: بسته به شرایط اقلیمی و طبیعی مختلف، در کشور ما خاکهای متفاوتی وجود دارد. برای استفاده بهتر از این منابع خاک و متناسب با قابلیتها و محدودیتهایی که این خاکها دارند، باید طی فرآیند مطالعات خاکشناسی و طبقهبندی اراضی، به شناسایی و مکانیابی خاکهای مختلف اقدام کرد.
وی افزود: طی این فرآیند، خصوصیات مختلف خاکها مورد ارزیابی و تجزیه و تحلیل قرار میگیرد تا در نهایت قابلیتها و محدودیتهای خاکهای مختلف برای کشاورزی مشخص شود.
رئیس بخش خاکشناسی سازمان تحقیقات خاک و آب ادامه داد: تهیه نقشههای خاکشناسی با توجه به خصوصیات مورد ارزیابی، اطلاعات ذیقیمتی را در اختیار میگذارند که دادههای پایهای و مبنایی برای تصمیمگیریهای خرد و کلان در بخش کشاورزی محسوب میشوند؛ بهطور مثال مبنایی برای اجرای طرحهای مهمی مانند الگوی کشت هستند.
بررسی خاک بر اساس دستورالعملهای مشخص
نویدی توضیح داد: اطلاعاتی که حین مطالعات خاکشناسی بدست میآید، بدین شکل است که طبق پروتکلها و دستورالعملهای خاص، نقاط مطالعاتی بهنام نیمرخ یا پروفیل خاک مورد مطالعه و ارزیابی قرار میگیرند.
وی افزود: در این مطالعات اطلاعات مهمی مانند: توپوگرافی خاک، عمق خاک، شناسایی لایههای مختلف، میزان مواد اصلی تشکیل دهنده خاک از قبیل شن، رس و سیلت، بافت خاک، رنگ، میزان سنگریزه، پراکنش ریشهها، PH خاک، میزان گچ و آهک، مقدار مواد غذایی خاک (بسته به نیاز) و اطلاعات دیگری از این دست مورد بررسی قرار میگیرند. از مجموعه این خصوصیات اطلاعاتی بهدست میآید که حاصل آن طبقهبندی خاکهای مختلف است و بر اساس آن خاکها در دستهبندیهای مشخصی قرار میگیرند.
کیفیت متفاوت نقشهها
وی توضیح داد: کیفیت این نقشههای خاکشناسی نیز متفاوت است و آنها را به شکلهای مختلفی دستهبندی میکنند که در یکی از این دستهبندیها، بر اساس دقت است. نقشهها را طبق این مشخصه به سه دسته مطالعات اجمالی، نیمهتفصیلی و تفصیلی، تقسیم میکنند. مطالعات نیمهتفصیلی و تفصیلی، برای کشاورزی اطلاعات دقیقتری بهدست میدهند.
نویدی افزود: یک نوع دیگر تقسیمبندی نقشهها بر مبنای مقیاس است که مقیاسهای یکبیست هزارم، یکبیستو پنج هزارم، یکپنجاه هزارم، یکصد هزارم، یکمیلیونیام و ... تقسیم میشوند که سه مورد اول برای کشاورزی مناسبتر هستند.
دیدگاه تان را بنویسید