نیمه‌شعبان؛ پیوند انتظار، محصولات بومی و شادی جمعی در سرزمین کار و کشاورزی

تهران- ایانا- در ایران، جشن نیمه شعبان هم‌زمان با زادروز امام زمان (عج)، علاوه بر اینکه یک مناسبت مذهبی مهم برای شیعیان است، در روستاها و جوامع عشایری با آداب اجتماعی و فرهنگی ویژه‌ای گرامی داشته می‌شود که در آن ارتباط این روز با زندگی کشاورزی و تعامل جمعی مردم به‌وضوح دیده می‌شود.

به گزارش ایانا،‌برای نمونه در استان بوشهر مردم هر ساله در روز نیمه شعبان، مراسمی سنتی به نام «نیمه برات» برگزار می‌کنند که بخشی از جشن میلاد امام زمان (عج) است. در این آیین، از عصر چهاردهم شعبان پخت و توزیع شیرینی‌ها و خوراکی‌های محلی مانند رنگینک، حلوا خرمایی، زولبیا و بامیه بین همسایگان و اهالی ادامه پیدا می‌کند. زمانی که ظرف‌های شیرینی به خانه‌ها برده می‌شود، پذیرندگان پس از طلب آمرزش برای اموات، ظرف را از آنچه خود تهیه کرده‌اند پر می‌کنند که این رسم نشان‌دهنده همکاری، همدلی و مشارکت اجتماعی در زندگی روستایی است.

نمونه‌ای دیگر از آیین‌های محلی روستایی در روستای متین‌آباد در استان اصفهان دیده می‌شود، جایی که زنان روستا از صبح روز نیمه شعبان سینی‌های بزرگ پر از آجیل، شیرینی و تنقلات با تزئینات سنتی آماده می‌کنند و آن را بر سر گذاشته در میان آوازها و نوای سازهای محلی مثل دف از کوچه‌ها تا حسینیه روستا حرکت می‌کنند. این آیین که «مجمع‌گردانی» نام دارد، نماد شادی جمعی، مشارکت اجتماعی و احترام به سنت‌های فرهنگی است و باعث می‌شود جشن با حضور همه اعضای جامعه برگزار شود.

در مناطق دیگری از کشور نیز جشن نیمه شعبان با احیای شبانه و دعاهای جمعی همراه است؛ به‌عنوان مثال در خراسان جنوبی مردم کویرنشین پیش از شب نیمه شعبان در کوچه‌ها و محلات آماده جشن می‌شوند و در ساعت مشخص شب با جمعی شدن در حسینیه‌ها و مساجد، دعای مناجات و ندای لبیک به امام زمان (عج) را زمزمه می‌کنند.

 چنین مراسم‌هایی فرصتی برای تقویت پیوند اجتماعی و انتقال باورهای معنوی میان نسل‌های مختلف فراهم می‌آورد و در زندگی جوامع روستایی، به‌عنوان بخشی از مناسک مشترک سالانه اجرا می‌شود.

در استان یزد هم در شهرهایی مانند احمدآباد اردکان جشن‌های نیمه شعبان از چند روز پیش از ۱۵ شعبان آغاز می‌شود؛ در این منطقه مراسم‌های محلی همراه با آذین‌بندی، توزیع شیرینی، شربت و فعالیت‌های خیابانی درون روستاها برگزار می‌گردد. احمدآباد، که یکی از تولیدکنندگان اصلی پسته در استان به شمار می‌رود، این مناسبت را نیز با حضور مردم و مشارکت در تهیه و توزیع خوراکی‌های محلی جشن می‌گیرد که نشان از پیوند میان جشن، محصولات کشاورزی و مشارکت اجتماعی دارد.

همچنین در آذربایجان غربی مردم با وجود سرمای زمستان به جشن و سرور در کوچه و برزن می‌پردازند و شور انتظار برای ظهور امام زمان (عج) را با مراسم‌های مختلفی به نمایش می‌گذارند که در این مناطق نیز مشارکت جمعی و حضور در اجتماعات محلی بخش مهمی از جشن‌هاست.

پیوند جشن نیمه شعبان با زندگی کشاورزی و اجتماعی در این جوامع آنجا آشکار می‌شود که برای فراهم آوردن خوراکی‌ها و خوراک‌های محلی از محصولات کشاورزی منطقه استفاده می‌شود و مشارکت در تهیه و توزیع این خوراکی‌ها نوعی قدردانی از زحمت کشاورزان و بهره‌گیری از محصولات زمین است. این همکاری در تهیه خوراک، آذین‌بندی محل، حضور در دعا و دیدوبازدیدهای جمعی، بازتاب ارزش‌هایی است که در زندگی کشاورزی، دامداری و تعامل جمعی در روستاها و جوامع عشایری نقش اساسی دارد و جشن نیمه شعبان را به بخشی طبیعی از چرخ سال زندگی اجتماعی و کشاورزی تبدیل می‌کند.