احیاء جنگلها با کاهش وابستگی معیشتی مردم
بیشتر جنگلها، در نواحی شمالی و جنوب دریای خزر و در واقع حاشیه کشور قرار دارند و بهدلیل عدم برخورداری از توان مالی و وابستگی معیشتی مردم به این جنگلها روزبهروز بیشتر مورد هجمه و تخریب قرار میگیرند که یکی از راههای کاهش تخریبات منابع طبیعی کم شدن میزان وابستگی ساکنان حوزه جنگلها به آن است.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا)، کمتر کسی است که امروزه در جنگلها ساکن باشد و بیش از 70 درصد نیازهای زندگی خود را از این عرصهها تأمین نکند. یک جامعه محلی برای تأمین زمین کشاورزی، غذا، سوخت، فراهم کردن سرپناهی برای محل زندگی و حتی پوشاک خود بهشدت از این منابع استفاده میکند در حالی که شغل جامعه بزرگی از کشور را دامداری یا کشاورزی توأم با دامداری تشکیل میدهد و هر دوی این فعالیتها مستقیما در عرصههای منابع طبیعی صورت میگیرند و تنها درآمد ممکن برای جامعه بزرگ روستایی و عشایری کشور را فراهم میکنند.
جنگلها و مراتع، زمین لازم را برای کشاورزی و هر نوع فعالیت دیگر عمرانی تأمین میکنند که خود نوعی از تغییر کاربری در این عرصهها است. در مقابل این چالش بزرگ یعنی تغییر کاربری مراتع و جنگلها، دامداری نیز بهصورت مستمر و مستقیم از عرصههای جنگلی و مرتعی بر این عرصهها فشار مضاعفی وارد میکند که خود نوع دیگری از تنزل کمی و کیفی این عرصهها را باعث شده است.
استفاده از چوب برای تأمین سوخت زمستان و پختوپزهای روزانه، ساختن خانه و حصار مزارع استفاده از شاخ و برگ درختان بهعنوان علوفه دام، استفاده از بذر و برگ درختان جنگلی به عنوان غذا و دارو، درست کردن انواع ظروف از چوب و... تنها نمونههایی اندک از وابستگی جامعه بزرگی از کشور به این جنگلها است و شاید بتوان هزاران نمونه از این وابستگیها را عنوان کرد.
تا زمانی که وابستگی اقتصاد اجتماعی مردم به جنگلها باشد، این معضل اساسی وجود داشته و موجب تخریب جنگلها میشود، لذا برای خروج دامها از جنگلها و بهرهبرداری صحیح از عرصههای طبیعی کمک و یاری همه متولیان و دستگاههای اجرایی نیازمند است.
البته باید گفت که گزینه دیگری غیر از دو شغل کشاورزی و دامداری عملا برای این جامعه فراهم نشده است است و شاید به جرأت بتوان گفت فقدان سیاستهای درازمدت و اصولی در این موضوع، خود یک چالش بزرگتر به شمار میآید.
در بسیاری از کشورهای دنیا سیاستهای نوین حفاظتی مبتنی بر تغییر معیشت و کاهش وابستگی به جنگلها از طریق کاهش و قطع این وابستگی، ایجاد اشتغالهای جایگزین و تغییر نوع استفادههای جاری از سرزمین در حال اجرا است که نتایج بسیار موفقی هم در کشورهای مختلف آسیایی و آفریقایی در پی داشته اما آنچه در کشور اتفاق افتاده، در حد تدوین اسناد و استراتژیهای غیراجرایی مسکوت مانده و ساختارهای قانونی و مقرراتی مالی و اداری سازمانهای متولی، اجازه بروز و ظهور این سیاستهای نوین را نداده است.
رئیس انجمن جنگلبانی در گفتگو با خبرنگار ایانا با بیان اینکه باید وابستگی مردم از لحاظ کشاورزی، دامداری، اشتغال و غذا به جنگلها کاهش یابد، گفت: بسیاری از جنگلنشینان بهدلیل محرومیتها و برخوردار نبودن از توان مالی مناسب برای بهرهمندی از معیشتی قابل قبول وابستگی وافری به جنگل دارند که برای برطرف کردن روزمرهترین و سادهترین نیازهای خود به این عرصهها وابسته هستند.
هادی کیادلیری افزود: برای احیاء جنگلهای تخریب شده که عمدتاً به واسطه بهرهبرداریهای مجاز و غیرمجاز صورت میگیرد در گام نخست باید سیاستی در جهت خودکفایی و کاهش وابستگی معیشتی جنگلنشینان در نظر گرفته شود تا با کاهش میزان و روند تخریب سپس برنامههای احیاء آن اجرا و از نتیجه قابل قبولی برخوردار شود.
وی با اشاره بر اینکه بیش از یک سوم جمعت کشور را کشاورزان تشکل میدهند، خاطرنشان کرد: تا زمانی که ساکنان حوزه جنگل از نظر معیشتی به این منابع وابسته باشند روند تخریب عرصههای طبیعی ادامه خواهد داشت و یک سازمان همانند سازمان جنگل و... نمیتواند بهتنهایی کاری از پیش برد چرا که کاهش وابستگی معیشتی مردم به جنگل و اجرای سیاستهای حفاظتی نیازمند همکاری بسیاری از ارگانها و نهادها است.
گفتنی است، امروزه مهمترین چالش پیش رو در حفاظت از جنگلها، در جوامع جهان سوم بروز کرده است و اصولاً سیاستهای مدیریت جنگل و نحوه حفاظت از این منابع، بیشتر دربرگیرنده جوامع جهان سومی میشود.
در این جوامع و کشورها علل اصلی تخریب جنگلها به یک عامل ریشهای به نام فقر بازمیگردد که پایین بودن درآمد سرانه بهدلیل نداشتن شغلهای مناسب باعث شده است تا طیف گستردهای از جوامع ساکن در این کشورها، برای گذران زندگی، به منابع طبیعی وابسته باشند.
این جوامع حتی برای تأمین زندگی روزمره خود نیز وابستگی شدید و غیرقابل باوری به این منابع دارند و عدم توسعهیافتگی و فقدان اولیترین و بدیهیترین لوازمات اولیه زندگی ازجمله راههای ارتباطی، آب آشامیدنی، سوخت مناسب و... باعث شده است که جوامع ساکن در عرصههای منابع طبیعی بهشدت برای تأمین نیازهای خود این منابع را تحت فشار قرار دهند.
افزایش جمعیت و وابستگی معیشتی جوامع جنگلنشین به عرصه منابع طبیعی که عموما با بهرهبرداریهای سنتی همراه است به همراه ظرفیت تولید محدود منابع، در کنار عدم توسعهیافتگی متناسب با توانمندیهای اکولوژیکی مناطق، روند قهقرایی نگرانکننده منابع یادشده بهویژه منابع جنگلی را موجب شده است./
خبرنگار: سهیلا گلیزاده
V-910730-03
دیدگاه تان را بنویسید