تشدید مجازات مخربین محیطزیست
محمدصالح نیکبخت وکیل دادگستری
شهروند /اینروزها یکی از موضوعات مهم و حایز اهمیت برای نسلهای آینده، بحث پیرامون محیطزیست جنگل و منافع مختلف مربوط به آن است. به همین جهت ٣٧سال پیش قانونی پیرامون این موضوع به تصویب رسید. این قانون شامل ماده ٥٠ قانون اساسی بود که متاسفانه به درستی جامه عمل به تن این موضوع پوشانده نشده است. با اینکه اختصاص یک اصل از قانون اساسی نشانه اهمیت محیطزیست برای قانونگذاران اساسی بوده اما قانونگذار عادی اهتمام لازم را برای تحقق اهداف این اصل نداشته است.
باوجود اصل ٥٠ قانون اساسی که ٣٧سال پیش به تصویب رسیده و میتواند از افتخارات این قانون باشد، این اصل اذعان دارد که «در جمهوری اسلامی، حفاظت محیطزیست که نسل امروز و نسلهای بعد باید در آن حیات اجتماعی روبهرشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی میشود.» با وجود این تأکید که در ادامه آن قید شده است «فعالیتهای اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیطزیست یا تخریب غیرقابل جبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع است»، متاسفانه در کشور ما با گذشت قریب ٤دهه، بیشترین خسارات و تخریب به عوامل اصلی محیطزیست وارد شده است. ازجمله مکانهایی که خسارتهای جبرانناپذیری به آن واردشده جنگلها، درختان، سواحل، حیاتوحش و آبها و آلودگی آنهاست. گرچه در قانون بهطور صریح و مشخص به سوزاندن، کندن، تخریب و بریدن درختان جنگلی اشاره نشده است ولی در قانون مجازات عمومی ما بهصورت کلی در مواد ٣٧٥ تا ٦٩٠ در مواد مختلف و پرتبصره آن درخصوص آلودگی محیطزیست و همچنین تخریبات به عمل آمده و تخریباتی که در لوازم و وسایلی که مورد استفاده عموم است، مانند شبکههای آبرسانی و فاضلاب، مرکز فرکانس و ماکروویو یعنی مخابرات تاکیدات بسیار شده است. در مورد حریق یا آتشزدن درختان مجازاتهایی نیز پیشبینی شده است و مواد قانونی هم در این رابطه داریم. همچنین طبق ماده یک قانون گسترش فضای سبز اگر فردی عالما و عامدا قطع یا موجبات از بین رفتن درختان را فراهم کند، علاوه بر جبران خسارات به مجازات از ٦ ماه تا ٣سال محکوم به حبس یا به جزای نقدی از ٣میلیون تا ١٧میلیون ریال محکوم خواهد شد. به همین جهت در قانون جزا مشابهتسازی و قیاس وجود ندارد، ولی با توجه به اینکه درختان جنگلها هم از مصادیق فضای سبز است و در بسیاری از موارد این مکانها را مناطق حفاظتشده مینامند، هر نوع آتشزدن و بریدن درختان با هر هدفی ازجمله هدفهای تجاری مانند اتفاقی که در سالهای گذشته برای جنگل و درختان گرگان اتفاق افتاد، «که در مورد آن اعلامیه منتشر شد»، میتواند از مصادیق همین ماده باشد.
زمانی که به هر دلیلی محیطزیست تخریب یا فضای سبزی نابودی میشود، مردم انتظار دارند مسببان بدون هرگونه تبعیضی مجازات شوند. همانطور که میدانید بهطورکلی درمورد مسائل مربوط به محیطزیست باوجود دستورات قاطعی که قانون و مقامات عالی کشور صادر کردهاند، متاسفانه نوع برخورد و شدت و ضعف آن در حدی نیست که مردم از مقامات انتظار دارند. در عمل گویی مجازاتها بازدارنده نبوده یا به همین جهت سطح مناطق جنگلی کشور سالبهسال خالی و کموسعتتر میشود و به همین صورت حیاتوحش نیز هر روزه درحال زیان دیدن است و گونههای درحال انقراض کم نیستند.
بنابراین با توجه به راهکارهایی برای درمان درد تخریب محیطزیست باید تلاش بسیار شود. بهنظر میرسد، شاید یک راهکار عملی برای حفظ محیطزیست و قطعکردن درختان مراتع رفع ابهام از قوانین باشد، زیرا قانون ما دارای ابهاماتی است، مثلا برای قطع درخت نخل قانونگذار مجازات شدیدی درنظر گرفته است ولی متاسفانه در مورد جنگلها یا آلودهکردن آبها و... هیچگونه قانونی که صریحا آلایش اینها را مورد مجازات قرار دهد، وجود ندارد. به همین جهت ما متوجه میشویم هر روزه سطح جنگلها در شمال و مناطق غربی کشور که از ثروت عمومی و ملی کشور محسوب میشوند و تنها متعلق به مردم یک شهر و استان نیستند، کمتر میشوند و انواع آسیبها از قطع و قاچاق درختان گرفته تا آتشسوزیهای عمدی و سهوی جان طبیعت را بیجان کرده است، حتی زمانی که عوامل اصلی این تخریبها شناخته میشود، مجازاتهای لازم اعمال نمیشود یا در صورت اعمال مجازات به مجازاتهای نقدی محدود میشود که به هیچوجه این مجازاتها بازدارنده نبوده است. غافل از اینکه نتیجه عمل بهرهبرداران و مخربین جنگلها و بریدن درختان جنگلی یا تصرف زمینهای منابع طبیعی به مراتب و چندین برابر بیشتر از جزای نقدی است که باید برای عوامل این جرایم درنظر گرفته شود.
از دیگر راهکارهای این موضوع که میتواند تاثیرگذار باشد، افزایش میزان خسارت برای مجرمان است، همچنین تأکید دارم از قانون جایگزینکردن مجازاتهای حبس برای جرایم محیطزیستی استفاده نشود و در مورد تخریبگران محیطزیست و کسانی که باعث از بین رفتن درختان جنگلی میشوند، مجازات شدید حبس را قایل شویم و از بکارگیری مجازات جایگزین حبس نسبت به آنان خودداری کنیم.
دیدگاه تان را بنویسید