ژرفای استراتژیک تفاوت دو نگاه

ژرفای استراتژیک تفاوت دو نگاه

بهمن دانایی

کدخبر: 35291


نقش شخصیت ها و دیدگاه و گرایش آنها در تاریخ و تحولات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جامعه ها چیست؟ برخی باور دارند که روش، نقش، دیدگاه ها و خواست شخصیت ها و مسؤولان و مدیران یک جامعه در تحولات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی آنقدر اثرگذار نیست و تحولات و دگرگونی ها به صورت جبری و دور از اراده شان رخ می دهد. اما برخی تحولات و دگرگونی های رخ داده در حوزه حیات مقوله هایی مثل سیاست، اقتصاد و فرهنگ را یکسره در اراده، خواست و گرایش افراد و شخصیت ها می دانند. بررسی آرا و عقاید این دو طیف و همچنین دگرگونی های رخ داده در پهنه جهانی و عرصه ملی از حوصله این نوشته خارج است و جای دیگری می طلبد، اما داوری نگارنده این است که گرایش ها و علاقه ها در روش و دیدگاه مدیران و مسؤولان بدون تردید زمینه ساز تحولات در هر مقوله ای است.
تجربه نشان می دهد در حوزه های گوناگون اقتصادی و از جمله صنعت قند و شکر به مثابه یک پدیده چند بعدی سیاسی - اقتصادی، نقش دیدگاه مدیران اثرات شگرفی بر جای گذاشته است. برای اینکه راه دوری نرویم و مصداق این داوری را از همین سال های اخیر انتخاب کرده باشیم اثرات متفاوت دیدگاه وزیران دولت های نهم و دهم و وزیر دولت یازدهم در روز رای اعتماد است جهاد کشاورزی را مرور می کنیم. مدیران ارشد وزارت جهاد کشاورزی در دولت های نهم و دهم یکسره تابعی بدون چون و چرا از اهداف تعریف نشده رئیس دولت بودند و از طرف دیگر بدون توجه دقیق و کارشناسی و داشتن استقلال رأی هر آنچه را مدیران میانی گزارش می دادند، می پذیرفتند. این روش اداره وزارت جهاد کشاورزی موجب شد شرایطی که تولید شکر در داخل روندی فزاینده را طی می کرد، ناگهان در سال 1385 با تحولات عجیب مواجه شود. وزیر وقت و رئیس دولت آن سال ها بدون توجه به اینکه شکر تولید داخل می تواند جایگزین واردات شود، بر پایه داوری ها و گزارش های غیرکارشناسانه دستور دادند دروازه های کشور بر روی شکر ارزان خارجی باز شود. در حالی که کارشناسان و فعالان این صنعت از جمله انجمن صنفی تولیدکنندگان قند و شکر با استدلال های کارشناسی یادآور می شدند که تصمیم های اتخاذ شده خلاف منافع ملی است، اما نگاه دولت وقت این بود که باید برای کسب محبوبیت شکر ارزان وارد و توزیع شود. نتیجه این دیدگاه واردات 5/2 میلیون تن شکر در سال 1385 بود که پایه های تخریب تولید داخلی را تهیه کرد و تولید شکر از حدود 3/1 میلیون تن به 500 هزار تن رسید. سقوط تولید شکر داخلی هیچ هدف استراتژیک دولت را نیز محقق نکرد و قیمت های مصرف کننده نیز در سطح بالا باقی ماند. نتیجه عدم مقاومت مسؤولان در دولت قبل برای اجتناب از واردات آسیب زننده این شد که چغندرکاران ایرانی از کشت این محصول خودداری کردند و دولت وقت ساده انگارانه آنها را تشویق کرد سیب زمینی کشت کنند و وعده داد این محصول را خریداری می کند. داستان تلخ توزیع رایگان سیب زمینی در آستانه انتخابات 1388 نتیجه این دیدگاه بود. علاوه بر این رانت و فساد گستردهای که موجب شد مجلس وقت گزارشی از فعالیت یک نهاد دولتی انجام دهد و معلوم شد که مباشران طرف قرارداد این شرکت دولتی سودهای غیرمتعارف برده اند نیز حاصل دیدگاه یادشده بود. دیدگاه یاد شده که خرید محبوبیت سیاسی و نتیجه آن پر شدن جیب چند واردکننده و آسیب رساندن به هزاران کارگر کارخانه های قند و شکر و ده ها هزار چغندرکار بود با مقاومت جانانه این صنعت و برخی نهادها البته متوقف شد و فضای کار گونه ای شد که تولید داخلی روند فزاینده ای را تجربه کرد. اما آن دیدگاه منجر به قانونگذاری های تازه شد و سردرگمی های جدید پدید آورد که هنوز ادامه دارد و منجر به مجادلات پایان ناپذیر دو وزارتخانه شده است. خدای را باید شاکر بود که دیدگاه یادشده به مرور بر اثر مقاومت فعالان از یک طرف و البته تحریم های غرب ادامه پیدا نکرد و راه برای احیای صنعت باز شد. پس از آنکه نتیجه انتخابات 1392 خورشیدی معلوم و دولت جدید مستقر شد، وزیری برای کشاورزی انتخاب شد که چند ویژگی دارد. این وزیر از یک طرف سابقه فعالیت در بالاترین سطح در همین بخش را در کارنامه اش داشت و این مایه امیدواری بود. مدیران ارشد وزارت جهاد کشاورزی و دیدگاه حاکم بر تصمیم گیری های این نهاد مؤثر نیز با دیدگاه دولت قبل تفاوت بنیادین داشت و دارد. این دیدگاه به توانمندی های داخلی باور عمیق دارد، نگاه استراتژیک و بلندمدت به منابع ملی مثل ارز حاصل از صادرات دارد، امیدوار است که در یک دوره زمانی نسبت وابستگی مصرف کل شکر به خارج در حداقل باشد و از همه مهم تر اینکه نمی خواهد با پول شهروندان ایرانی برای خود محبوبیت سیاسی خریداری کند. این دیدگاه اخیر چند پیامد داشت که در صورت تداوم میتواند شرایط را به طور شگرفی دگرگون کند. یکی از پیامدهای ایستادگی دولت در برابر وسوسه واردات شکر، قرص و محکم شدن پایه های تولید داخلی بوده و هست. تولید داخلی شکر در سال زراعی جاری به 6/1 میلیون تن میرسد و این یعنی 3 برابر شدن تولید داخلی شکر نسبت به سال 1387 و 1388 که ارزش ارزی آن نیز جالب است. در صورتی که میانگین هر تن شکر وارداتی 400 دلار باشد، افزایش 3 برابری تولید داخلی شکر نسبت به سال سقوط تولید داخلی، صرفه جویی ارزی 440 میلیون دلاری داشته که با توجه به تنگناهای ارزی یک اتفاق بزرگ است. پیامد مهم تر دیدگاه اخیر در اقتصاد شکر امیدوار شدن، ده ها هزار کشاورز ایرانی به تولید و اشتیاق آنها برای کشت بیشتر چغندر و نیشکر است که می تواند علاوه بر فایده های فنی - زراعی، آینده این کالا را نیز به داخل متصل کند. در حالی که امنیت غذایی و صیانت از محصولات کشاورزی حتی در کشورهای دارای اقتصاد آزاد یک اصل خدشه ناپذیر است و دیدگاه فعلی این مقوله استراتژیک و حیاتی جمهوری اسلامی را محقق می کند. کاهش وابستگی شکر داخلی به واردات، امنیت غذایی را افزایش می دهد و نگرانی ها را از اینکه با تحریم مواجه شویم، کاهش می دهد. از پیامدهای بسیار بااهمیت دیدگاه مدیران ارشد وزارت جهاد کشاورزی نسبت به صیانت از تولید داخلی قند و شکر، یکی هم این است که در صورت تداوم، دلالان و واردکنندگان رانت خوار این حوزه به جای دیگری کوچ خواهند کرد. اکنون و بر خلاف نگاه دولت قبلی، مدیران وزارت جهاد کشاورزی بدون بیم و هراس از فشارها و لابی گری های برخی تجار غیرمنصف، استدلال کارشناسی را به دولت ارایه و از رفتار و تصمیم های خود دفاع می کنند. این دیدگاه موجب می شود که ریاست دولت و اعضای ارشد نهاد ریاست جمهوری آگاه شده و ترس و بیمی از غوغاسالاری نداشته باشند. یکی دیگر از پیامدهای ارزشمند دیدگاه فعلی مدیران وزارت جهاد کشاورزی به ویژه وزیر محترم، اعتمادسازی میان فعالان این صنعت و نهاد دولت است. دولت دهم برخلاف عرف و برخلاف عقل و منطق با بخش غیردولتی ناسازگاری داشت و آمار و اطلاعات مورد نیازش را به جای اینکه از نهادهای تولیدی بگیرد از مراکز غیررسمی و مخدوش می گرفت و حلقه اعتماد میان نهاد دولت و نهادهای کارفرمایی را گسسته کرده بود. اکنون و در شرایط اعتماد بالای نهاد مدنی با نهاد دولت آمارها و اطلاعات تهیه شده کارشناسانه از سوی بخش غیردولتی، محترم و مورد استناد است و توانسته ایم گام های بلندی برداریم. تفویض برخی اختیارات دولت به انجمن تولیدکنندگان نشانه این اعتماد است و تولید 6/1 میلیون تن شکر داخل پاسخ این اعتماد است. دیدگاه دولت قبل می رفت که یک صنعت قدیمی و استراتژیک ایران را نابود و تنها خاطرهای از آن را در یادها نگه دارد، اما نگاه دولت فعلی منجر به زنده شدن این صنعت شده است.

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید