دولت از فیلها حمایت نمیکند!
وحید زندیفخر - روزنامه نگار کشاورزی
سندیکا، اتحادیه، صنف و هر نام دیگری که برای مجموعهای از فعالان در زمینهای خاص به ثبت میرسد، همگی رنگ و بوی "تشکل" دارند و تمام آنها از دل مردم و به بیانی سادهتر از درون بخش خصوصی بیرون آمدهاند. البته هر کدام از این تشکل ها، اساسنامه و وظایف خاصی برای خود تعریف کردهاند که در راستای بهبود و تسهیل امور بنگاههای اقتصادی طرحریزی شده است.
نخستین نهال تشکلهای خصوصی به موازات دوران مشروطیت در ایران کاشته شد و پس از آن، چنین مجموعههایی از طرف حکومتها و مستبدان خارجی، آسیبها و صدمات بسیاری را تجربه کرد. شائبه رواج تفکرات مارکسیستی در افکار اعضای سندیکاها، بهانهای برای سرکوبی و جلوگیری از فعالیت آنها شده بود، اما این سد نتوانست در مقابل سیل عظیم خصوصیها بایستد؛ به طوری که رضاخان در سالهای قبل از 1320 خورشیدی، با اعتصابات گسترده در بخشهای مختلف بهویژه شرکت نفت و راهآهن، روبهرو شد و چارهای جز کنار آمدن با بخش خصوصی ندید؛ کارگران و کشاورزان، سلولهای اصلی پیکری را تشکیل میدادند که در حال جان گرفتن بود و مطالباتی داشت که تا برآورده نشدن آنها از پای نمینشست.
کار به جایی رسید که قطعهای از پازل پیروزی انقلاب اسلامی توسط دست پرتوان همین اعضای به ظاهر ضعیف اتحادیهها چیده شد و با اعتصابات گسترده توانست نام خود را بهعنوان یکی از پرچمداران این واقعه در تاریخ ثبت کند.
بعد از انقلاب، سیل تشکیل اصناف و اتحادیههای جدید در بخشهای مختلف، کشاورزی را نیز با خود برد و تقریباً در تمام زیرمجموعههای آن نفوذ کرد. اکنون هزاران تعاونی، اتحادیه و صنف در سراسر کشور تشکیل شده که به امور کشاورزان میپردازند. البته طبق اصل 44 قانون اساسی مبنی بر کوچک شدن دولت و برونسپاری کارها تشکیل این نهادهای خصوصی رونق گرفت و قرار شد بستری باشد برای اطمینان کشاورزان تا تنها به تولید فکر کنند و دغدغهای به جز چهاردیواری مزرعه نداشته باشند، اما این مجموعهها چقدر در پیشبرد اهداف خود موفق بودهاند و تا چه اندازه توانستهاند نیاز کشاورزان را برآورده کنند، پرسشی است که بوی نارضایتی از پاسخ آن به مشام میرسد.
اکنون بیشتر اعضا در بخشهای مختلف کشاورزی با مشکلات بزرگی دست و پنجه نرم میکنند که حل شدن برخی از آنها شاید به قول معروف "کار حضرت فیل" باشد! بهعنوان مثال، هنوز قوم مورچگان دلال در حال تخریب پایههایی هستند که فیلهای بزرگ تشکلها روی آن ایستادهاند. قصد نگارنده پرداختن به پدیده دلالی نیست، اما این مسئله تنها یکی از صدهزارانی است که زمینهای تولید را با باران ریسک، آباد میکند.
در چنین وضعیتی، انگشت اتهام به سمت تشکلهای این بخش نشانه رفته و بیشتر کارشناسان، آنها را مسبب و در عین حال، حلال مشکلات میدانند؛ اما نهادهای خصوصی نیز خود با طوماری از فهرست موانع و چالشها درگیرند، تا جایی که فرصتی برای رسیدگی به کشاورز ندارند. تقریباً تمام آنها دست نیاز به سمت دولت دراز کرده و معتقدند تا وقتی کمکی از آن طرف نرسد، این طرف نمیتواند روی پای خود بایستد. دولتیها هم معمولاً با کاهش حمایتهای مالی، توپ را به زمین تشکلها انداخته و شعار قدرت گرفتن بخشخصوصی را سر میدهند. به عبارتی هر دو گروه، مسئولیتها را به گردن دیگری انداخته و خود را به گونهای تبرئه میکند. بیشتر فعالان کشاورزی هم که عضو این اتحادیهها یا اصناف هستند، اعتقاد دارند تشکلها "خصولتی" شده و کنترل آنها به دست دولتیها افتاده است. به همین دلیل تشکلها حالت منفعل و خنثی به خود گرفتهاند و قدرت لازم برای چانهزنی و گرفتن حق کشاورزان را ندارند. البته این امر، موضوعی است که باید در مجالی دیگر به آن پرداخته شود، اما همینقدر کافی است که انتخاب افرادی با پیشینه مشاغل دولتی و وزارتخانهای در رئوس اتحادیههای مهم کشوری، امری است که تقریباً دارد به روال عادی و طبیعی تبدیل میشود.
اکنون بهنظر میرسد تعداد زیادی از اتحادیهها و اصناف کشاورزی کشور، کاربرد مورد قبولی نداشته و جز نامی کوچک از آنها چیزی باقی نمانده است. "عدم حمایت دولت" به جملهای کلیشهای تبدیل شده که تقریباً همه سردمداران تشکلهای کشاورزی و صنایع غذایی آن را از بر هستند و این عبارت را در نخستین جملههای هر سخنرانی، با حالی نزار و تأسفبار عنوان میکنند. شاید این گروه فراموش کرده باشند که صدور مجوز برای تشکیل چنین نهاد خصوصی و برطرف شدن سوءظنهای چپگرا از طرف دولت، خود به عنوان بزرگترین کمک تلقی میشود. جالب اینجاست که همین افراد در تریبونی دیگر، دخالت دولت در قیمتهای بازار را مخالف کشورداری مدرن میدانند و به شدت آن را محکوم میکنند؛ بنابراین بهنظر میرسد ریشه اصلی مشکل از درون تشکلها نشات گرفته و تعدد آنها مانند تیغ تبر، پیکرشان را قطعهقطعه کرده است. بحث اینجاست که بسیاری از این نهادهای خصوصی حتی با مجموعه همصنف خود سازگاری نداشته و موازیکاری را بر تامین منافع کشاورزان ترجیح میدهند.
بدیهی است وقتی دولت، ناتوانی بخش خصوصی در کنترل بازار و تأمین نهادههای مورد نیاز کشاورزان را مشاهده میکند، دست به کار شده و خود برای جلوگیری از بحران وارد گود میشود؛ این در حالی است که هزینههای چنین دخالتهایی میتوانست در آبراه پرداخت یارانه به کشاورزان تزریق شده و از این طریق در کاهش قیمت محصول، مؤثر باشد.
به هر ترتیب، چه بخواهیم چه نخواهیم، هنوز تشکلهای خصوصی کشاورزی کشور به مرحله بلوغ نرسیدهاند و دوران نونهالی را طی میکنند. قدرت، مسئلهای است که به قول "نیچه" تعیین کننده ماندگاری یا مرگ یک موجود است و آن هم زمانی فراهم میشود که تومور تفرق و چنددستگی از مغز اتحادیهها و اصناف جدا شده و همگی بر یک ستون فقرات تکیه کنند. آن زمان است که تکلیف کشاورزان نیز مشخص میشود و میدانند که برای احقاق حقوقشان، نهادی قدرتمندتر از اتحادیه نیست؛ اتحادیهای که متن و حاشیه خود را با مشق حمایت از کشاورز، سیاه کرده است./
V-941224-02
دیدگاه تان را بنویسید