بحران آب در آستانه ورود به زیست اجتماعی کشور/ پیشنهاد ایجاد گفتگوی فراگیر ملی درباره بحران آب
بحران حقیقی ایران، مناقشه هستهای نیست. این مناقشه دیر یا زود حل خواهد شد. آمریکا هم هیچ غلطی نمیتواند بکند و بحران عربستان هم مشکلی برای ایران ایجاد نخواهد کرد. اما بحران آب ایران را خواهد بلعید و امنیت ملی ما تهدید خواهد کرد. امروز میدان جنگ واقعی ما، در حوزه آب است. بحران آب در آستانه ورود به زیست اجتماعی در کشور است.
به گزارش خبرگزاری کشاورزی ایران(ایانا)، استاد دانشگاه اصفهان در نشست "نقش باورها، ارزشها و سرمایه اجتماعی در حکمرانی آب" که در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد، گفت: مردم در مسئله ایجاد بحران برای آب متهم نیستند بلکه آنها قربانی سیاستهای غلط سیاستگذاران و حکمرانی اشتباه نظام تدبیر در حوزه آب شدهاند و اکنون حق نداریم آنها را متهم کنیم.
محسن رنانی با اشاره به سهم اندک مردم در ایجاد بحران آب، افزود: سیاستگذاران از مردم میخواهد که الگوی مصرف خود را اصلاح و فرهنگ مصرفی خود را تغییر دهند. مردم ایران فرهنگ مصرف درست آب را بلد بودهاند. آنان توانستهاند سه هزار سال با اقلیم خشک و کم آب ایران کنار بیایند و تعادلی پایدار بین زیست اقتصادی و اجتماعی خود با طبیعت ایجاد کنند. اما این بحرانی که اکنون در حوزه آب پدیدار شده و گرفتار آن شده ایم و ناشی از حکمرانی غلط در این سی سال بوده است. سیاستمداران با خطاهای فاحش ما را به بحران رسانده اند و حالا هم انگشت اتهام را به سوی جامعه دراز کردهاند.
وی خاطرنشان کرد: آمارها نشان میدهد که میزان بارشها در 30 سال اخیر کاهش چشمگیر نداشتهاست. بنابراین بحران کنونی بحران حاصل از یک نظام تدبیر ناتوان و ناکارآمدی در حکمرانی است که ظرفیت و تجربه فرهنگی سه هزار ساله کشور در حوزه الگوی مصرف آب را بر باد داده است.
رنانی در پاسخ به کسانی که میگویند باید فرهنگ مصرفی مردم اصلاح شود و باید در حوزه آب کار فرهنگی کرد، وضعیت منابع آب ایران را به بیماری تشبیه کرد که در مرحله تشنج و نزدیک به کما قرار دارد، اما پزشکان برای چنین بیماری تغییر رژیم تغذیه تجویز میکنند. در حالی که باید فعلا هر چه سریعتر جلوی به اغما رفتن و تشنج بیمار را بگیرند.
وی ادامه داد: جنگ پراکنده آب در ایران هماکنون به گونه خزنده و آرام شروع شده و فقط اخبار آن منتشر نمیشود. در حال حاضر این جنگ به صورت پراکنده رخ میدهد، اما تا پنج سال آینده شاهد جنگ فراگیر آب در داخل شهرها و بین مناطق و استانها خواهیم بود. این آن خطری است که امنیت ما را تهدید میکند و سیاستمداران چشم خود را به روی آن بستهاند.
کاهش فقط سه درصد مصرف آب با 50 درصد صرفهجویی
نویسنده کتاب "چرخههای افول اخلاق و اقتصاد" با اشاره به اینکه 92 درصد آب کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود، تصریح کرد: با توجه به سهم شش درصدی آب شرب و سهم دو درصدی صنعت از منابع آب کشور، اگر مردم حتی 50 درصد میزان مصرف آب خود را هم کاهش دهند، در کل منابع آب کشور فقط سه درصد صرفهجویی خواهد شد. پس بحران آب ربطی به فرهنگ مصرفی مردم ندارد. البته فرهنگ مصرفی مردم باید اصلاح شود اما ریشه بحران جای دیگری است.
رنانی درباره چگونگی اصلاحات در حوزه حل مشکل آب یادآور شد: برای حل مشکل آب به جای آنکه بر اصلاحات در سطوح بنیادین و زیرین فرهنگی تاکید کنیم که بسیار زمانبر و دیر اثر است، باید اصلاحات را به سرعت از سطوح بالاتر یعنی از حکمرانی و از تخصیص منابع آغاز کنیم. این ها حوزه هایی است که در کوتاه مدت و زیر ده سال میتوان آنها را ساماندهی کرد و البته تخریب منبع آب ما هم با خطاهای سیاستی و عملکردی در همین دو حوزه رخ داده است.
وی با اشاره به اینکه مسئولان هنوز بحران را باور نکردهاند، اظهار داشت: در گذشته با شیوه غلط در حوزه آب، تعادل زیستی چندهزار ساله اقلیم ایران به هم خورد، حالا هم دوباره به جای بازگشت به روشهای عقلانی و شفاف، باز، شیوه غلط دیگری را در پیش گرفتهاند و آن این است که و موضوع بحران آب را کتمان میکنند و گفتگوی فراگیر در مورد بحران آب را آغاز نمیکنند.
رنانی تأکید کرد: مدت زیادی است تلاش میکنیم جلسات گفتوگوی کارشناسی بین کارشناسان آب چند استان همجوار برگزار کنیم اما کارشناسان برخی استانها حاضر نیستند به استان دیگر بیایند چرا که احتمال پرخاشگری و درگیری میدهند.
موعظه و توصیه به جای گفتمان واقعی در زمینه آب
نویسنده کتاب "اقتصاد سیاسی مناقشه اتمی ایران" بر این باور است که حکمرانان به خاطر نگرانیهای غیرواقعی اجازه نمیدهند گفتمان واقعی در زمینه آب شکل بگیرد و آنچه امروز رخ میدهد، بیشتر در حد موعظه و توصیه است.
وی همچنین گفت: در حال حاضر حکمرانان، به نحوی مسائل آب را مدیریت میکنند که گویی هیچ مشکل جدی وجود ندارد و یک اشکالات اندکی هست که به زودی با تدبیر آنان حل میشود. آنها قصد دارند پیامدهای خطرناک یک شیوه غلط مدیریتی گذشته را به شیوه غلط دیگری لاپوشانی کنند.
رنانی در ادامه افزود: متأسفانه نظام تدبیر ما در مسائل سیاسی بسیار قاطع و گاهی خشن عمل می کند- که البته ضرورتی ندارد. اما در حوزههای اقتصادی و اجتماعی بسیار ترسان و خوفناک برخورد میکند و اقدامات قاطعی انجام نمیدهد.
وی خاطرنشان کرد: برای مثال چند ماهی است که دولت قصد دارد یارانه 10 میلیون نفر از افراد بینیاز را قطع کند اما جرات چنین کاری را ندارد و هر کدام از وزارتخانه اجرای آن را به دیگری احاله میکند. این یکی از آن نمونههای ناتوانی و عدم قاطعیت در حوزههای اجتماعی و اقتصادی است. در واقع مسئله این است که ما در این سالها گرفتار یک تودهگرایی یا پوپولیسم افراطی هستیم.
رنانی سفرهای استانی و تصویب قانون در پشت تریبون و قانونگذاری بر اساس هورا کشیدن مردم را یکی از خطرناکترین شیوههای حکمرانی توصیف کرد و ادامه داد: تصویب مصوبههای قانونی در سفرهای استانی که اطلاعات کافی در دسترس نیست و نظام کارشناسی حضور ندارد و فرصت برای مطالعه و تحلیل مسائل نیست، یکی از مخربترین روشهای تصمیمگیری است.
خرید گندم داخلی با نرخ هشت برابر قیمت جهانی
این استاد دانشگاه اصفهان تصریح کرد: در مسئله آب کل نظام سیاسی کشور و همه دولتهای بعد از جنگ در این سی سال خطا کرده اند. از دولت زمان جنگ گرفته که سیاست جایگزینی واردات را پیگیری میکرد تا بعد که بحث خودکفایی گندم و محصولات استراتژیک کشاورزی به عنوان یک استراتژی بلندمدت برای کشور مطرح شد که بر اساس آن بعد اجازه دادیم همه جا گندم کشت شود. از مراتع گرفته که منجر به تخریب آنها شد تا کشت گندم در اقلیم مرکزی ایران که بسیار کم آب است و هنوز هم که هنوز از داریم گندم را به هشت برابر قیمت جهانی از کشاورزان میخریم.
اصرار به سیاست خودکفایی گندم با فرض درگیری با دنیا
وی یادآور شد: با این فرض که شاید روزی با دنیا درگیر شویم، به سیاست خودکفایی گندم اصرار ورزیدیم. بعد هم دولت آقای هاشمی در کشور سدهای زیادی ساخت که ناشی از تب توسعهگرایی فیزیکی و بدفهمی مفهوم توسعه بود. قبل از انقلاب فقط 19 سد در کشور وجود داشت اما اکنون تعداد سدهای کشور به 647 سد در حال بهرهبرداری رسیده است. یعنی با وجودی که جمعیت کشور فقط اندکی بیش از دو برابر شده است، تعداد سدهای کشور بیش از 30 برابر شدهاست. این همه سد برای چه میخواستیم؟
رنانی تأکید کرد: اگر سدهای در دست ساخت کشور را به مجموعه سدهای کشور اضافه کنیم، جمعا یک هزار و 330 سد در ایران ساخته شده یا در حال ساخت است.
وی با اشاره به استانی شدن شرکتهای آب منطقهای در دولت آقای خاتمی با همکاری مجلس هفتم، این اقدام را زمینهای برای درهمریزی الگوهای تثبیت شده بهره برداری از آب کشور شد. یعنی هر دو جناح، دولت اصلاحطلب خاتمی با مجلس اصولگرا همکاری کردند تا این قانون خطرناک و غیرعقلانی تصویب شد.
احمدینژاد برای کف زدن مردم وعده آب میداد، برای هورا کشیدن وعده نفت!
استاد اقتصاد دانشگاه اصفهان اظهار داشت: دولت آقای احمدینژاد هم در سال 89، با تصویب قانونی تحت عنوان تعیین تکلیف چاههای آب فاقد پروانه، راه را برای قانونی شدن و پروانه دار شدن دهها هزار چاه غیرقانونی باز کرد. بدتر از آن این که آقای احمدی نژاد در سفرهای استانی وعده آب میداد تا مردم برایش کف بزنند، همانطور که نفت را در قالب یارانه خرج کرد تا برایش هورا بکشند.
رنانی همچنین گفت: سیاست نظام حکمرانی ما در این سی سال در حوزههای اجتماعی واقتصادی مبتنی بر راضی نگه داشتن مردم به هر قیمتی بوده است و منافع بین نسلی در آن جایی نداشته است.
وی سیاست افزایش جمعیت ایران تا سقف 150 میلیون نفر را مغایر با سیاستهای کلی نظام در بخش آب توصیف کرد و افزود: بر اساس اسناد بالادستی توسعه، لازم است فشار جمعیت در استانهایی که با کمبود آب روبه رو هستند کاهش یابد. در حالی که امروز حتی استان پر آبی مانند مازندران نیز با مشکل کمبود آب مواجه است. در نتیجه افزایش جمعیت در تعارض با اسناد بالادستی توسعه کشور است.
رنانی خاطرنشان کرد: تنها راه نجات ایران از وضعیت فعلی در بخش آب آن است که نخست مسئولان کشور، وجود بحران را پذیرفته و صادقانه به اشتباهات گذشته اعتراف کنند. آنگاه یک گفتوگوی فراگیر ملی دراین زمینه راه اندازی کنند و مشارکت همه گروههای اجتماعی و نهادهای مدنی را در این مسیر جلب کنند و مهم تر از همه، اعتماد جامعه را جلب کنند و جامعه را به این باور برسانند که ما در بحرانیم و باید برای خروج ازبحران با حکومت همکاری کنیم.
گفتنی است، این نشست با همکاری اندیشکده تدبیر آب، انجمن جامعهشناسی ایران، انجمن مطالعات فرهنگی و ارتباطات و همچنین مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری برگزار شد./
دیدگاه تان را بنویسید