ضرورت مدیریت پسماندهای کشاورزی در راستای توسعه کشاورزی پایدار؛
پسماندهای گیاهی در کشور از 10 میلیون تن به کمتر از 1.5 میلیون تن رسید
سالانه 600 هزار ماده شیمیایی از انواع آفتکشها به میزان 5.2 میلیون تن در سراسر جهان مصرف میشود.
به گزارش خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا) از روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، نماینده دفتر محیط زیست و توسعه پایدار کشاورزی این سازمان در جمع خبرنگاران با بیان اینکه برآوردهای سازمان بهداشت جهانی حاکی است که نزدیک به سه میلیون مسمومیت ناشی از آفتکشها در جهان اتفاق میافتد، گفت: مصرف سموم دفع آفات و کودهای شیمیایی در مناطق کشاورزی ایران، باعث رشد سرطان در این مناطق شده است.
احمد بایبوردی با بیان اینکه آمارهای موجود بخش کشاورزی درباره میزان مصرف کود، بسیار نگرانکننده و سالانه حدود 4.5 میلیون تن اعلام شده است، افزود: این مواد بهدلیل دارا بودن میزان بالایی از کادمیوم و نیترات، باعث افزایش نرخ سرطان در جامعه میشوند.
وی با اشاره به اینکه سموم و پسماندهای کشاورزی، خطرناکترین آلودهکنندههای آب و خاک هستند که تا سالها در محیط باقی میمانند و صدمات جبرانناپذیری به حیات موجود در آن وارد میکنند، خاطرنشان کرد: از سوی دیگر پسابهای بخش کشاورزی، یکی از زیانبارترین منابع آلاینده محیط زیست هستند که به گونه خطرناک بر سلامت محیط و در نتیجه، کیفیت حیات بشر تأثیر میگذارند.
بابیوردی با بیان اینکه هر مادهای که از دید تولیدکننده زائد تلقی و دور ریخته شود، پسماند نامیده شده و نیاز به مدیریت دارد، ادامه داد: بر اساس قانون مدیریت پسماند، پسماندها در پنج گروه جای میگیرند و دو جزء پسماند کشاورزی و ویژه، مواردی است که پسماندهای کشاورزی را شامل میشود.
وی با بیان اینکه مدیریت بخش پسماندهای کشاورزی، از ضروریترین مسائلی است که دستگاههای اجرایی باید به آن توجه کنند، تصریح کرد: پسماندها به هفت زیرطبقه شیلات و آبزیان (در آبزیپروری)، نهادههای کشاورزی (اعم از سم، کود و بذر)، پسماندهای دامپزشکی، دام، طیور، نوغانداری و جنگلداری، باغبانی، زراعت و صنایع تبدیلی بخش کشاورزی تقسیم شدهاند.
نماینده دفتر محیط زیست و توسعه پایدار کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی با بیان اینکه در ایران سالانه میلیونها دلار صرف واردات موادی مانند انواع اسانسها، مواد رنگی و انواع کاغذ میشود، یادآور شد: در حالی که در کشورهای پیشرفته برای تولید این مواد از ضایعات و پسماندهای کشاورزی استفاده میشود، سالانه هزاران تن از منابع تولید این مواد در ایران از بین میرود. استخراج رنگدانه از پسماند محصولات کشاورزی برای تولید رنگهایی که در صنعت و صنایع غذایی کاربرد دارند علاوه بر مزایای اقتصادی و زیست محیطی، باعث صرفهجویی ارزی برای کشور میشود؛ لذا در این راستا در سازمان جهاد کشاورزی استان قدمهای مؤثری برداشته شده است.
بابیوردی با اشاره اینکه افزایش سریع جمعیت در دنیا و ایران و افزایش شهرنشینی، اهمیت توجه به غذا را دوچندان کرده است، اظهار داشت: در این راستا، تولید بیشتر مواد غذایی بهویژه از منشاء منابع دامی اهمیت قابل توجهی یافته است، چرا که تولیدات دامی تأمینکننده بخش عمدهای از نیازهای غذایی انسان بوده و معمولاً ارزش غذایی بالاتری از منابع گیاهی دارند.
وی با بیان اینکه بهرهبرداری بیرویه و غیرصحیح از مراتع باعث افت کمی و کاهش کیفیت تولیدات دامی شده و خسارات جبرانناپذیری رابه مراتع کشور وارد میکند، تأکید کرد: از سویی افزایش نرخ نهادههای دامی ازجمله خوراک دام و طیور باعث عدم سودآوری تولید در برخی از واحدها گشته است، چرا که حدود 60 الی 70 درصد از مخارج روزمره واحدهای دامداری را هزینههای مربوط به خوراک تشکیل میدهد. بنابراین، برای تولید در سطح مورد نیاز، باید کمیت و کیفیت جیره را مدنظر قرار داد که یکی از راهکارهای موجود استفاده از پسماندهای کشاورزی، صنایع غذایی و سایر مواد مواد غذایی غیرمعمول ولی قابل مصرف در جیره دام و طیور است.
بابیوردی با بیان اینکه مزایای استفاده از پسماندها در جیره دام و طیور ازجمله کاهش آلودگی محیط زیست و کاهش هزینه دفع ضایعات و از طرف دیگر، ازدیاد جمعیت و توسعه سطح رفاه عمومی منجر به افزایش پسماندهای غذایی شده که از نظر کمی و کیفی مقدار آن قابل توجه است، گفت: عمده پسماندهای غذایی از منازل، رستورانها و هتلها، کارخانههای مواد غذایی و خوراکی و میادین میوه و ترهبار تولید میشود، لذا معرفی استفاده از پسماندها در خوراک دام و طیور و آبزیان و افزایش آگاهی جامعه دامپروری استان در این باره خود میتواند کمک مؤثری به بخش دام کشور کند.
وی با بیان اینکه کمبود مواد اولیه خام جنگلی برای استفاده در صنایع چوب و کاغذ باعث شده تحقیقات گسترده دانشگاهی در زمینه استفاده از پسماندهای محصولات زراعی، انجام شود، خاطرنشان کرد: نتایج تحقیقات نشان داده است که ضایعات لیگنوسلولزی حاصل از پسماندهای کشاورزی در بسیاری موارد قابلیت استفاده در صنایع چوب و کاغذ را دارا هستند. البته باید در نظر گرفته شود که محصولات نهایی حاصله از پسماندها، ویژگیهای فیزیکی و مکانیکی در حد استاندارد را حفظ کنند.
نماینده دفتر محیط زیست و توسعه پایدار کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی با بیان اینکه در حال حاضر در ایران با استفاده از پسماندهای کشاورزی مانند باگاس، ساقهپنبه و در مقیاس صنعتی، تخته خرده چوب تولید میشود و در سطح آزمایشگاهی پسماندهای محصولات زراعی از جنبههای زیادی ازجمله اقتصادی، تکنولوژیکی و جغرافیایی قابل بررسی هستند، ادامه داد: با این حال شناسایی و معرفی منابع لیگنوسلولزی جدید به واحدهای صنایع چوب و کاغذ نیازمند بررسی و تحقیقات جامع بر روی ماده اولیه و همچنین بررسی میزان تولید سالانه این محصولات است و از نظر تکنولوژیکی، تولید این محصولات شرایط ساخت خاص خود را دارند، بهطوریکه ساخت انواع صفحات فشرده و کاغذ از پسماند محصولات زراعی با اعمال تغییرات مختصری در شرایط و فرایند تولید مشابه با محصولاتی است که در تولیدشان از چوب بهعنوان ماده اولیه استفاده میشود، البته گاهی هم در تولید محصولاتی که از این مواد بهعنوان ماده اولیه استفاده میکنند به دستگاههای جدید، نیاز است تا محصولات حاصل از آنها ویژگیهای فیزیکی و مکانیکی مورد نظر را دارا باشد.
بابیوردی با بیان اینکه در بسیاری از موارد کشاورزان ترجیح میدهند که بقایای گیاهی در مزرعه باقی بماند که این کار دارای برخی مزایا و معایبی است، تصریح کرد: از منافع این کار میتوان به تولید گیاه خاک (هوموس) که در اثر باقیماندن گیاهان درخاک به مرور زمان و با طی شدن فرآیند پوسیدگی حاصل میشود، نام برد؛ این عمل به غنی شدن خاک کشاورزی کمک میکند. در حال حاضر قیمت هر کیلوگرم گیاه خاک در بازار داخلی 80 تا 100 تومان است. از طرف دیگر با مدیریت بقایای گیاهی باعث حفظ و ذخیره رطوبت خاک شده و همزمان باعث افزایش محسوس حاصلخیزی خاک میشوند.
وی با اشاره به اینکه متوسط علوفه باقیمانده در سطح مزارع غلات و ذرت در هر هکتار بین پنج تا ۱۰ تن است و پس از تبدیل این میزان علوفه به گیاه خاک ارزش آن معادل ۱۵۰ تا ۸۰۰ هزار تومان میشود که این امر موجب کاهش مصرف انواع کودهای شیمیایی میشود، یادآور شد: از طرف دیگر وجود بقایای غلات برداشت شده در خاک موجب حفظ و جذب آب و مواد غذایی در خاک شده و منافذ خاک را افزایش میدهد و تبدیل آنها به مواد آلی در خاک موجب افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی خاک میشود.
بایبوردی با بیان اینکه وجود بقایای گیاهی همچنین در کنار بهبود خواص فیزیکی خاک مانع از فرسایش خاک شده و به این ترتیب خاک با ارزش زراعی در اراضی کشاورزی حفظ میشود، تأکید کرد: بنابراین وجود این بقایای گیاهی در مزارع موجب افزایش تولید محصولات کشاورزی و کاهش هزینهها و در نهایت بهرهوری بیشتر در بخش کشاورزی میشود و ازمعایب وجود بقایای گیاهی غلات در اراضی کشاورزی، بهوجود آمدن یک اکوسیستم زراعی یا کشاورزیک اکوسیستم مصنوعی و انسان ساخت است در محیط حالت طبیعی نداشته و منجر به جلب آفات میشود.
وی با بیان اینکه مدیریت بقایا و پسماندهای گیاهی با شرایط بهتری نسبت به گذشته روبهرو است، چرا که این نوع پسماند از 10میلیون تن به زیر 1.5 میلیون تن رسیده است که امیدواریم در آینده این میزان به صفر برسد، اظهار داشت: امروز کار تبدیل پسماند به کود توسط خیلی از کشاورزان انجام میشود و در این راستا سازمان جهاد کشاورزی قدمهای مؤثری برداشته و با تشکیل کلاسها و کارگاههای آموزشی بهویژه در حیطه زنان روستایی امکان تولید کمپوست و ورمیکمپوست را از پسماندهای کشاورزی فراهم کرده است.
نماینده دفتر محیط زیست و توسعه پایدار کشاورزی سازمان با بیان اینکه این حرکت گام باارزشی است که قابلیت اجرا در تمامی روستاها را داشته و علاوه بر افزایش روند اشتغالزایی میتواند تأثیر مهمی در مدیریت پسماندها در روستاها داشته باشد، گفت: این کار همچنین زمینه تولید محصولات سالمتر و تأمین امنیت غذایی را که وظیفه اصلی بخش کشاورزی است تأمین میکند.
بایبوردی با بیان اینکه ساماندهی پسماندهای دامپزشکی در پی شناسایی انواع پسماندهای این حوزه در حال انجام بوده و در رده بخشهای تخصصی این حوزه قرار است بتوانیم این شناسایی را در تمام کلینیکهای دامپزشکی و عفونی اجرایی کنیم، افزود: طرح جامع مدیریت پسماند فرصت خوبی در اختیار بخش کشاورزی و تمام بخشهای دیگر میگذارد که بتوانیم ساماندهی اصولی در مدیریت پسماند به انجام رسانیم./
V-911108-02
دیدگاه تان را بنویسید