چالش تولید گندم؛

تهدیدی جدی برای جهان

برنج و گندم مهمترین محصول کشاورزی و غذایی مورد نیاز مردم آسیا به‌شمار می‌رود و عدم دسترسی کافی به این دو محصول مهم و راهبردی می‌تواند امنیت غذایی این کشورها را تهدید کند. قیمت جهانی غذا با افزایش بی‌نظیر قیمت گندم، ذرت، قند و شکر و نفت در طی این سال‌های اخیر رکوردها را شکست. کارشناسان عوامل متعددی را برای کاهش مواد غذایی در سطح جهان نام برده‌اند. یکی از عمده‌ترین دلایل این امر وقوع پیاپی وقایع طبیعی و از بین رفتن زمین‌های کشاورزی است. از این نقطه نظر برخی کارشناسان معتقدند این تازه شروعی برای سیر صعودی بحران کمبود غذا در آینده است.

سازمان خواروبار ملل متحد فائو اعلام کرد: برای جلوگیری از وقوع بحران امنیت غذایی و کمبود گندم در آسیا باید این قاره میزان تولید گندم خود را تا سال 2050 میلادی بیش از 75 درصد افزایش دهد. بر اساس این گزارش آسیا پرجمعیت‌ترین قاره جهان به‌شمار می‌رود و گندم محصول راهبردی و استراتژیکی برای کشورهای آسیایی است. به گفته فائو امنیت غذایی جهان طی سال‌های آینده بستگی زیادی به افزایش تولید جهانی گندم و برنج به‌خصوص در آسیا خواهد داشت. طبق اعلام این سازمان، کشورهای آسیایی باید برای جلوگیری از وقوع بحران امنیت غذایی و کمبود گندم میزان تولید گندم خود را تا سال 2050 میلادی بیش از 75 درصد افزایش دهند. چین با بیش از 100 میلیون تن تولید، بزرگ‌ترین تولیدکننده جهانی گندم و هند با 90.23 میلیون تن محصول برآورد شده، دومین تولیدکننده بزرگ جهان است. موضوع قیمت گندم که نسبت به سال‌های قبل تقریباً چند برابر شده است. دلیل اوج قیمت گندم واضح است: سقوط ناگهانی تولید گندم در جهان. و همچنین دلیل آن نیز موج گرما و خشکسالی بی‌سابقه است. طبق برآورد و گزارش شورای بین‌المللی غلات از تولید جهانی گندم، در سال 2013-2012 را به‌دلیل شرایط آب و هوایی نامساعد در اروپا، روسیه و مراکش به رقم پایین‌تر 671 میلیون تن کاهش داد. این سازمان بین‌المللی در ماه آوریل تخمین زده بود تولید جهانی گندم برای این مدت به 676 میلیون تن می‌رسد. پیش‌بینی بازبینی شده کمتر از 695 میلیون تن گندم تولید شده در سال 2012-2011 است. چشم‌اندازهای محصول جهانی برای سال 2013-2012 در ماه مه مطلوب بود اما وضعیت آب و هوایی نامساعد موجب شد میزان محصول مورد پیش‌بینی در اتحادیه اروپا، روسیه و مراکش به رقم پایین‌تری کاهش داده شود و پنج میلیون تن از رقم پیش‌بینی‌شده قبلی برای تولید جهانی گندم کم شود. همچنین پیش‌بینی شده مصرف جهانی گندم نیز در سال 2013-2012 به 681 میلیون تن در مقایسه با 688 میلیون تن در سال گذشته کاهش یابد. از سوی دیگر انتظار می‌رود تجارت جهانی گندم به میزان 7.4 میلیون تن کاهش یافته و از رکورد 143 میلیون تن در سال 2012-2011 به 136 میلیون تن برسد.

مشکلات از تولید تا برداشت

بر پایه گزارشات استانی تا اول خردادماه امسال از 2.64 میلیون هکتار از اراضی گندم آبی حدود 99.3 درصد و از حدود 3.94 میلیون هکتار سطح زیرکشت گندم دیم کشور در حدود 91.5 درصد سطح سبز گزارش شده است. متأسفانه ابتدای فصل زراعی سال 91-90 با خشکی و عدم بارندگی توام بود به‌طوری‌که بر اساس آمارهای موجود تأخیر 40 روزه بارندگی در ابتدای پاییز حادث شد، باوجود مدیریت خوب در سراسر کشور در زمینه تهیه زمین و کاشت مزارع، روند سبز شدن گندم با تأخیر روبه‌رو شد. این تأخیر تا مرحله کنونی نیز تأثیر خود را گذاشته است. به‌گونه‌ای که در تمام مناطق سرد و معتدل کشور در حال حاضر مزارع رشد فیزیولوژیکی مطلوبی نداشته و دوره رویشی گیاه کامل نشده و ارتفاع گندم در تمام استان‌های معتدل و سردسیر کشور به نحو بارزی کوتاه مانده است که قطعاً تأثیر نامطلوبی در عملکرد مزارع گندم خواهد داشت. البته بارندگی‌های خوب زمستانه و بهاره موجب شد پتانسیل رطوبتی خوبی در اکثر دیمزارهای کشورمان به‌وجود آید. ولی تولید گندم تنها به مرحل کاشت و رویش خلاصه نمی‌شود. از مشکلات مرحله برداشت گندم افزایش قیمت سوخت و عدم تأمین مکفی سوخت جهت استفاده کمباین‌ها است. از مسائل دیگر که کشاورزان گندمکار با آن روبه‌رو هستند مشکلاتی است که در هنگام خرید گندم توسط مراکز خرید حادث می‌شود که این امر باعث ضرر و زیان به بهره‌برداران شده و نتیجه آن کاهش اعتماد زارعان به نهادهای دولتی و فروش محصول به واسطه‌ها و دلالان می‌شود که این خود نیز موجب به هم خوردن تعادل طبیعی بازار خرید فروش گندم می‌شود. سطح زیر کشت گندم بر اساس گزارشات استانی در سال زراعی 90-1389 به میزان شش میلیون و 687 هزار و 14 هکتار و در سال زراعی 91-1390 به میزان شش میلیون و 571 هزار و 627 هکتار است. سازمان خواروبار و کشاورزی سازمان ملل پیش‌بینی کرد، به‌دلیل مازاد مصرف گندم باقیمانده از سال قبل، نیاز ایران به واردات گندم در سال 13/2012 معادل سال زراعی جاری با 32 درصد کاهش نسبت به سال گذشته مواجه بوده و به 1.7 میلیون تن خواهد رسید.

مدیریت بهترین راه‌کار

ایران در ماه‌های ابتدایی سال 2012 اقدام به ساخت تعداد زیادی سیلوی گندم کرده که ظرفیت ذخیره حدود 70 درصد از تولید غلات کشور را داراست. دولت ایران در ماه مارس، اقدم به خرید 2.5 تا سه میلیون تن گندم از بازارهای بین‌المللی کرده است. واردات این حجم گندم طی یک ماه نشان می‌دهد تلاش‌های آمریکا برای محدود کردن مبادلات مالی ایران تأثیری در تجارت خارجی این کشور نداشته است. فائو همچنین پیش‌بینی کرده در پی کاهش نزولات جوی در مناطق تحت کشت گندم در ایران حجم تولید گندم در این کشور، امسال به 13.5 میلیون تن، یعنی کمتر از سال 2011 برسد. در سال 2011 تولید گندم ایران به 14 میلیون تن رسید. سازمان جهانی خواروبار و کشاورزی تولید گندم ایران در سال زراعی جاری را ۱۳.۵ میلیون تن پیش‌بینی و اعلام کرد به‌دلیل وجود گندم مازاد از سال قبل نیاز ایران به واردات گندم در این سال ۳۲ درصد کمتر از سال قبل است. بحران قیمت و کمبود غلات و علوفه در بازارهای جهانی یک بار دیگر این واقعیت مسلم را گوشزد می‌کند که نگاه تک‌محصولی و تمرکز ابزارهای حمایتی وزارتخانه به یک محصول، جامعه کشاورزی و دامداری کشور را تا چه اندازه آسیب‌پذیر می‌سازد و نیاز به برنامه‌ریزی مدون تولید تأکید می‌کند. گندم کالایی استراتژیک است که خودکفا نبودن در آن برای ما خطرناک است و از سوی دیگر این محصول به‌علت نیاز به آب فراوان محصولی است که برای ما و کشاورزان ما مزیت نسبی کمتری در قیاس با سایر محصولات دارد. با برنامه‌ریزی دقیق در حوزه کشاورزی می‌توانیم زمین و کاری را که صرف تولید مقدار مازاد بر نیاز گندم می‌شود برای تولید سایر محصولاتی که مزیت نسبی بالاتری برای کشور دارند، مصرف کنیم./

خبرنگار: مریم بهنام‌راد

G-910316-01_R

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید