سدهای کنونی در کشور کافی نیست

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایرنا، ایران با وجود این که کشور پهناوری است، اما از توزیع نامتوازن بارش‌ها رنج می برد و از نظر مکانی اغلب بارش‌ها در نیمه غربی و از نظر زمانی این بارش‌ها در فصل غیر زراعی اتفاق می افتد.

از سوی دیگر تامین غذای جمعیت بیش از 70 میلیونی کشور، نیازمند استفاده از دانش روز بشر و ظرفیت‌های موجود در طبیعت است.

سدسازی پاسخ به چنین شرایطی است، با این حال این کار با وجود مزایای فراوانی که برای انسان داشته است، آثار مخربی بر محیط زیست انسان را به همراه داشته و از همین روست که سدسازی مخالفانی جدی در جهان پیدا کرده است.

انجمن دوستداران محیط زیست دانشگاه شریف اوایل هفته جاری نشستی تحت عنوان حمایت از رودخانه‌ها در برابر سدهای بزرگ برگزار کرد که در این نشست جمعی از فعالان محیط زیست با مسئولان و مدیران وزارت نیرو به بحث و تبادل نظر پرداختند.

'عباس محمدی' فعال محیط زیست گفت: یکی از مسائلی که در کشور ما وجود دارد، این است که تلاش می شود با تخصصی نشان دادن مسائل مربوط به محیط زیست، عموم مردم را از حوزه‌های تصمیم گیری دور کنند، در حالی که بحث محیط زیست و مدیریت ‌آب به سرنوشت عموم مردم وابسته است و همه حق دارند، راجع به آن اظهار نظر کنند.

** توزیع زمانی و مکانی بارش‌ها ناموزون است

همچنین در این نشست معاون دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفا گفت: تعداد سدهایی که تاکنون وزارت نیرو در کشور ساخته، 316 سد است که به همراه سدهای وزارت جهاد کشاورزی جمعا 500 سد در کشور وجود دارد.

'هدایت فهمی' ادامه داد: این در حالی است که حجم مخازن سدهای وزارت نیرو 42 میلیارد متر مکعب و میزان حجم تنظیمی سدهای ما 31 میلیارد متر مکعب است.

به گفته وی، ترجیع بند تمام آثار علمی در مورد ایران این است که توزیع زمانی و مکانی منابع آب در کشور ما نامتعادل و ناموزون است، به نحوی که 70 درصد جریان سطحی ما در غرب و جنوب ‌غرب کشور جریان دارد و یا حدود 52 درصد ریزش تنها در 25 درصد مساحت کشور و 27 درصد ریزش‌های جوی در چهار درصد مساحت کشور اتفاق می افتد.

معاون دفتر برنامه ریزی کلان آب و ‌آبفای وزارت نیرو ادامه داد: این در حالی است که توزیع زمانی بارش‌ها در ایران نامتعادل است، به طوری که 70 درصد ریزش‌ها در فصل غیر زراعی رخ داده و از دسترس خارج می شود و تنها 30 درصد از این ریزش‌ها در رودخانه‌ها قابل استفاده می شود.

وی با بیان این که، وظیفه مدیریت آب کشور ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا است تصریح کرد: رسیدن به این هدف از طریق ذخیره سازی، مهار آب برای تعادل در توزیع زمانی و انتقال بین حوزه ای انجام می شود.

فهمی اضافه کرد: در خشکسالی‌های اخیر حجم روان آب‌های ما حدود 50 میلیارد متر مکعب بوده است و این کمبود باید به نحوی جبران شود.

** آبخیزداری و آبخوان داری فعالیت‌های حفاظتی هستند و نه تامین آب

معاون دفتر برنامه ریزی کلان آب و‌ آبفای وزارت نیرو، آبخیزداری و آبخوان داری را دو فعالیت حفاظتی در بخش آب ذکر کرد و گفت: در آبخیزداری سرعت روان آب را کم کرده و آن را به زمین تزریق می‌کنند و با توجه به این که این فعالیت در ارتفاعات انجام می شود، این ‌آب دوباره به صورت چشمه در زمین ظاهر می شود.

وی با اشاره به نقش حیاتی آبخیزداری اظهار کرد: آبخیزداری رسوبات را کم می کند و مانع از پر شدن سدها از رسوبات می شود و از این جهت فعالیتی بسیار ضروری است.

فهمی همچنین در خصوص آبخوان داری گفت: آبخوان‌ها دارای حجم دینامیک و حجم استاتیک هستند که از این دو حجم استاتیک، همواره ثابت بوده و حجم دینامیک تغییر می کند و اگر قرار باشد از حجم استاتیک هم اضافه برداشت شود، با اجرای آبخوان داری در بهترین حالت سطح استاتیک را تغذیه می کنید.

وی خاطر نشان کرد: از سوی دیگر هر چقدر حجم دینامیک آبخوان تغذیه کنید با توجه به این که، این حجم، مخزن نیست، ‌آب موجود در آن به صورت چشمه و یا قنات ظاهر می شود و یا به طرف تالاب‌ها و برکه‌ها می رود.

فهمی با بیان این که، از سال 1970 و زمانی که کشورهای صنعتی و پیشرفته سدسازی را آغاز کردند، بحث‌هایی در خصوص رعایت احتیاط در سدسازی مطرح شد، اما کشورهایی که پرچمدار این مسئله هستند، در حالت اشباع قرار دارند و بعضا کشوری مانند چین 24 هزار سد ساخته است.

وی با اشاره به این که،‌ ایران در حال حاضر دارای 316 سد است، خاطر نشان کرد: هنوز در کشور ما ظرفیت ساخت سد وجود دارد، با این حال باید همانند نیاکان خود این سازه ها با شرایط اقلیمی و زیست محیطی سازگار شود.

فهمی تصریح کرد: کشور ما نیاز به سدسازی دارد و توانایی ساخت آن را هم دارد، اما شرط سدسازی در کشور ما توجه به پیامدهای زیست محیطی، توسعه پایدار، شرایط اجتماعی و فرهنگی است.

به گفته وی، در برخی از حوزه های آبریز در کشور به سطحی رسیده ایم که باید سدسازی را در آن متوقف کنیم و در مقابل در برخی از حوزه ها هنوز ظرفیت ساخت سد وجود دارد.

وی در عین حال گفت: با همه این وجود این سووال مطرح می شود که آیا تمام سدهای ساخته شده واجد شرایط فنی و ارزیابی زیست محیطی هستند، که در جواب آن باید گفت؛ هنوز نمی توان حکم مطلقی صادر کرد و این امر باید به بحث و بررسی گذاشته شود.

** با سد ستیزی مخالفم

مشاور معاون وزیر نیرو هم در این نشست گفت: یکی از ماموریت‌های اصلی وزارت نیرو و مدیریت ‌آب کشور تامین آب شهروندان است که یکی از روش‌های آن احداث سد است و از این رو وانمود کردن این که وزارت نیرو یعنی سدسازی، بحثی غلطی است.

'علیرضا دایمی' با تاکید بر این که، حفظ رودخانه‌ها بسیار مهم است، خاطر نشان کرد: تصور این که سدها رودخانه‌ها را قطع می کنند، بسیار ساده لوحانه است، چرا که سدها سیلاب‌های مخرب را در خود جای می‌دهند و شرایطی ایجاد می کنند تا سیلاب‌ها با وضعیت آرامتری وارد رودخانه شوند.

وی ادامه داد: سدها بر اساس استانداردهایی ساخته می شوند و بر اساس این استانداردهاست که مشخص می شود که چه میزان‌ آب از سد خارج شود تا رودخانه زنده بماند.

دایمی با تاکید بر لزوم تامین‌ آب مورد نیاز شهروندان اظهار داشت: متوسط بارندگی در ایران زیر 200 میلی متر است و میزان بارش در سه چهارم‌ مساحت آن آب کمتر از 50 میلی‌متر می باشد و بنا بر این باید فکری برای تامین‌ آب مورد نیاز بخش‌های مختلف کرد.

وی با بیان این که، تولید دیم ما سه درصد تولید کشاورزی است، تصریح کرد: این در حالی است که متوسط بارندگی کشور ترکیه 700 میلی متر است و سرشاخه رودخانه‌های پر آب در آن قرار دارد و سد آتاتورک در این کشور به تنهایی 42 میلیارد متر مکعب ظرفیت مخزن دارد.

دایمی با تاکید بر این که، محیط زیست کشور ما به دلیل شرایط آب و هوایی به شدت آسیب پذیر است، گفت: برخی می خواهند تمام این آسیب‌ها را ناشی از 300 سد ساخته شده در کشور اعلام کنند، در حالی که سدها معمولا در پایین دست رودخانه‌ها ساخته می شوند.

** بلاهای رودخانه‌ها به خاطر رفتار نسنجیده انسان ها است

شاید بتوان جمع بندی دیدگاه‌های مخالفان و موافقان سدسازی را از کلام دکتر احمد ابریشمچی استاد عمران دانشگاه شریف دریافت.

وی با بیان این که، محیط زیست همانند چتری سراسر زمین را در بر می گیرد، گفت: واقعیت این است که آب از شکننده ترین اجزای محیط زیست است و هرگونه رفتاری که انسان داشته باشد، اثر آن دیر یا زود خود را در آب نشان می‌دهد.

ابریشمچی با تاکید بر این که، رودخانه‌ها به عنوان شاهرگ طبیعت محسوب می شود اضافه کرد: رودخانه ها را نه در برابر سدها بلکه باید در مقابل رفتارهای انسان حمایت کرد.

وی اضافه کرد: همه بلاهای رودخانه‌ها به خاطر وجود سدها نیست، بلکه به خاطر اقدامات نسنجیده انسان ها است، ضمن این که سدسازی در توسعه کشاروزی و تامین ‌آب نقش غیرقابل انکاری دارد، اما سد را می توان طوری طراحی و بهره برداری کرد که اثرات زیست محیطی آن به حداقل برسد.

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید