راز پلاسکو مخفی ماند


حمیدرضا خالدی

اعتماد: دیروز روز مهمی در تاریخ شورای چهارم بود؛ روزی که شهردار برای ارایه گزارش و ادای توضیحاتی در مورد حادثه آتش‌سوزی پلاسکو، به صحن شورا آمد تا جلسه‌ای ٩ ساعته را رقم بزند؛ جلسه‌ای که شاید بتوان آن را بی‌پرده‌ترین جلسه اعضای منتقد شورا با شهردار تهران دانست. آنچه قالیباف در این جلسه ارایه داد، پرداختن به قوانین و وظایف دستگاه‌هایی بود که در بحث ایمنی مسوولند. با این وجود شهردار تهران در سخنان مجموعا ٥/٢ ساعته خود، به هیچ عنوان حاضر نشد مسوولیت خود در خصوص حادثه پلاسکو را بپذیرد. وی حتی با صراحت در این خصوص گفت: جایی که باید عذرخواهی کنیم و از مردم حلالیت بطلبیم به خاطر این ناکارآمدی‌ها در مدیریت بحران است نه به خاطر پلاسکو چرا که حتما این حوادث ممکن است تکرار شود.
دیروز همچنین اکثریت منتقدین شهردار تهران خواستار عذرخواهی و حتی استعفای وی شدند. موضوعی که به مذاق مدافعان شهردار خوش نیامد و باعث شد تا آنها نیز سخنانی را در دفاع از شهردار شهرشان بیان کنند که گاه صحن را تا پای تشنج پیش برد. این واکنش‌ها و سخنان منتقدین در نهایت چنان باعث عصبانیت شهردار تهران شد که وی در بخش دوم سخنان خود که در واقع حسن ختام جلسه طولانی دیروز بود با اشاره به برخی حوادث سال‌های گذشته کشور و تلویحا بی‌لیاقت خواندن مدیران کشوری در دوره‌های قبل، رسما اعلام کرد که حاضر نیست در مقابل آنچه وی از آن به عنوان سیاسی کاری اعضای شورا یاد می‌کرد، کوتاه بیاید، چه رسد به اینکه بخواهد عذر خواهی هم بکند: «دوستان بدانند در مقابل حرف غیر کارشناسی، رفتار سیاسی و باج دادن به دشمنان ضد انقلابی که آن طرف مرز نشسته‌اند و می‌خواهند این نظام را تضعیف کنند، کوتاه نمی‌آیم و تا آخر ایستاده‌ام».
بدین‌ترتیب به نظر می‌رسد در ماه‌های پایانی دوره مدیریت شهری و شورای چهارم باید منتظر چالش‌هایی جدید و جدی بین شورا و شهرداری بود، چالش‌هایی که می‌تواند سر فصل جدیدی در تاریخ این دو نهاد شهری در بعد از انقلاب باشد.

دیروز قالیباف بعد از گذشت دو هفته از حادثه آتش‌سوزی ساختمان پلاسکو و پس از درخواست‌های مکرر اعضای شورای شهر به صحن پارلمان شهری شورا آمد تا در حضور خبرنگاران گزارشی را از این حادثه و نحوه مدیریت بحران درآن ارایه دهد و درعین حال به سوالات اعضای شورای شهر در خصوص این فاجعه پاسخ دهد.
او در ابتدای سخنان خود در پاسخ به این سوال جلسه قبلی اعضای شورا که چرا زودتر به این مساله پرداخته نشد به سخنان رهبرمعظم انقلاب و تاکید ایشان براینکه تا زمانی که «حادثه را جمع نکردید»، به موضوعات دیگری نپردازید اشاره کرده و گفت: باید بگویم تا روز چهارشنبه که درگیر مراسم ختم شهدای آتش‌نشان بودیم، اما به محض پایان، من خودم از این مساله استقبال کردم که در نخستین جلسه به این موضوع بپردازیم. درباره قوانین و مقررات این حادثه حرف‌های زیادی شنیدیم، از این رو به وظایف حقوقی و قانونی دستگاه‌ها اشاره می‌کنیم. بر اساس بند ۱۴ ماده ۵۵ مسوولیتی به شهرداری تهران داده شده است. این قانون در سال ۱۳۳۴ به تصویب رسیده است البته بعدا این قانون اصلاحیه هم داشته و در سال ۱۳۴۵ در آن تبصره اعمال شده است. در بند ۱۴ ماده ۵۵ به دو موضوع سیل و حریق تاکید شده و آمده است اقدام لازم برای حفظ شهر از خطر سیل و حریق باید از سوی شهرداری صورت گیرد؛ از این رو بر اساس قانون یک وظیفه عمومی نسبت به سیل و حریق در شهر به صورت عام داریم که در این بخش در این دهه اخیر شهرداری تهران اقدامات خوبی را انجام داده است.»
شهردار با طرح اینکه آیا می‌توان از این قانون این‌گونه برداشت کرد که اگر ساختمانی در شهر دارای مشکلات بالقوه بود و سازه ساختمان دارای اشکالاتی بود، شهرداری تهران برود مرکز تجاری را تعطیل کند و بگوید ما می‌خواهیم برای شما پله فرار با هزینه خودمان ایجاد کنیم و بعد هم پول از شما بگیریم؟ من چنین برداشتی از این قانون برای شهرداری ندارم.
وی با اشاره به برخی از انتقادها که می‌گویند چطور شهرداری در ماده ۱۰۰ بلافاصله با کوچک‌ترین تخلف ساختمانی برخورد می‌کند، اما نمی‌تواند با چنین ساختمان‌های نا ایمنی برخورد کند‌، گفت: موضوع و وظیفه ماده ١۰۰، برخورد با تخلفات ساختمانی است و نه رسیدگی به مباحث «ایمنی». تازه در مورد این تخلف‌ها نیز شهرداری تصمیم نمی‌گیرد بلکه حکم قضایی دارد. کمیسیون ماده ۱۰۰ بر اساس قانون متشکل از یک قاضی، عضو شورای شهر و نماینده وزارت کشور است که حکم صادر می‌کنند. اگر شهرداری مغازه‌ای را به خاطر ماده ۱۰۰ پلمب می‌کند به خاطر این است که این یک تخلف ساختمانی است اما باز هم در افکار عمومی مطرح می‌شود که شهرداری جایی که بخواهد پول بگیرد، می‌بندند و جایی که در آن پول ندارد و برای ایمنی است کاری با آنها ندارد و آنها را نمی‌بندد؛ اما واقعا این کم لطفی است.
شهردار تهران در ادامه با ذکر اینکه برای روشن شدن موضوع و اینکه بالاخره چه کسی مسوول پیگیری ایمنی در شهر است، باید نگاهی دقیق به قوانین داشت گفت: در ماده ۹۶ قانون سال ۱۳۶۹ نکاتی در تعقیب و بازرسی متخلفان آمده است که برای اجرای صحیح این قانون، اداره کل بازرسی وزارت کار و امور اجتماعی تشکیل می‌شود. وظیفه این اداره کل بررسی و تحقیق پیرامون اشکالات نشانی از اجرای مقررات حفاظت فنی و تهیه پیشنهاد‌های لازم برای اصلاح میزان‌ها و دستورالعمل‌های مربوطه متناسب با پیشرفت‌های تکنولوژی است. همچنین تاکید شده است به حوادث ناشی از کار در کارگاه‌ها رسیدگی شود و حوادث تجزیه و تحلیل شود تا دستورالعمل‌های ایمنی پیرامون آنها تدوین شده است. در کنار آن باید بازرسی به صورت مستمر همراه با تذکرات صورت گیرد و تعقیب متخلفات در مراجع ذی‌صلاح انجام شود.
شهردار تهران به ماده ۱۰۱ قانون کار جمهوری اسلامی اشاره کرد و گفت: قانونگذار گفته است گزارش بازرسان کار و کارشناسان بهداشت کار در موارد مربوط به حدود وظایف و اختیارات آنها در حکم ضابطان دادگستری است. در ماده ۱۰۵ می‌گوید که حتی در حین بازرسی به تشخیص بازرس کار احتمال وقوع حادثه یا بروز خطر در کارگاه داده شود، بازرس کاری یا کارشناس بهداشت حرفه‌ای مکلف هستند مراتب را فورا به کارفرما و به رییس مستقیم خود و دستگاه‌های ذی‌ربط گزارش دهند.
شهردار تهران اضافه کرد: وزارت کار و امور اجتماعی و وزارت بهداشت حسب مورد گزارش کارشناسان، از دادسرای عمومی محل و در صورت عدم تشکیل از دادگاه عمومی محل تقاضا خواهند کرد که فورا قرار تعطیل و لاک و مهر تمام یا قسمتی از کارگاه را صادر کند. پس کسی که باید اینجا را لاک و مهر کند بر اساس قانون مشخص شده است و در اینجا ما خلأ قانونی هم نداریم. تاکید شده است که دادستان بلافاصله باید نسبت به صدور قرار اقدام و قرار مذکور پس از ابلاغ اقدام کند و حتی دادستان زمانی هم برای بررسی ندارد. او در ادامه گفت: دستور رفع تعطیلی در صورتی صادر خواهد شد که بازرس کار یا کارشناس بهداشت حرفه‌ای رفع نقص را تایید کرده باشد یعنی دادستان دوباره نمی‌تواند بر اساس شکایت فرد رفع توقیف کند و تا زمانی که کارشناس تایید نکند، دادستان حق باز کردن پلمب را ندارد.
شهردار تهران گفت: دولت فعلی در سال ۱۳۹۳ بر اساس اصل ۱۳۸ قانون اساسی مصوبه‌ای دارد، کلیت اصل ۱۳۸ این است که دولت می‌تواند از ظرفیت‌های قانون اساسی برای کارهای قوه مجریه استفاده کند از این رو دولت بر اساس این اصل تصویبنامه‌ای برای الزام کلیه دستگاه‌های مقرر به اجرای اقدامات مربوط به آتش‌نشانی و امور ایمنی به تصویب رسانده است که با امضای معاون اول محترم ابلاغ شده است. این قانون درست برای زمانی بود که حادثه خیابان جمهوری هم اتفاق افتاده بود. وی افزود: در ماده ۳ این قانون می‌گوید که گزارش‌های سازمان‌ها و واحد‌های آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری‌های کشور درخصوص کارگاه‌های نا‌ایمن شهری در اولویت کار بازرسی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی باید قرار گیرد. از این رو آتش‌نشانی‌های سراسر کشور اگر گزارشی پیدا کردند که در جایی نا‌امنی وجود دارد، باید آن گزارش را به وزارت کار هم بدهند و وزارت کار مکلف شده است این ایجاد ایمنی را در اولویت کاری خود قرار دهد. وی به ماده ۳۳ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان و نقش مهندسین ناظر در فرآیند تشخیص و ایمن‌سازی سازه‌ها اشاره کرد و گفت: سازمان نظام مهندسی بر طراحی و اجرای ساختمان‌ها نظارت می‌کند اما پس از دریافت پایان کار از سوی شهرداری تهران چه کسی باید نظارت دایمی و کنترلی بر ساختمان‌ها داشته باشد؟ بر اساس مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان می‌گوید که طراحی، محاسبه، اجرا، بهره‌برداری و نگهداری برای اطمینان از ایمنی برعهده شخص حقیقی و حقوقی است که دارای حق قانونی از طرف مالک برای نگهداری ساختمان بوده است. بازرس هم شخص حقیقی و حقوقی دارای پروانه اشتغال به کار از وزارت راه و شهرسازی است که باید نتیجه بازرسی را به صورت کتبی به مسوول نگهداری ساختمان بدهد.
وی با تکرار مجدد اینکه معتقدم شاید در اینجا خیلی کمبود قانون هم نداشته‌ایم، گفت: البته در بعضی موارد برای اجرای بهتر این قوانین در حوزه نظارت‌ها و مدیریت‌ها نیاز به قوانینی داریم اما با قوانین موجود با توجه به قانون وزارت کار، سازمان نظام مهندسی، قانون نظام صنفی و قانون شهرداری‌ها و قانون مالک و مستاجر و قوانین مدنی به نظر می‌رسد خیلی کمبود قانون نداشته باشیم مگر اینکه لازم باشد بنا به شرایط بعضی نقاط را اصلاح کنیم. البته امروز و در اینجا من در موضع قضاوت کردن نیستم بلکه تنها اشاره‌ای به قوانین و مقررات دارم.
محمدباقر قالیباف با اشاره به بحث زنده بودن افراد در زیر ساختمان گفت: من خودم در لحظه اولی که به محل حادثه رسیدم بر اساس عادتی که از دفاع مقدس یاد گرفتیم (که باید اول حادثه را بشناسیم و فرصت‌ها و تهدیدها را شناسایی کنیم) در بدو ورود بازدید میدانی از همه نقاط آنجا را انجام دادم و متوجه شدم جبهه جنوبی کاملا قفل است. سازه نمای ساختمان به خاطر موضوعات سازه‌ای با مصالح تنیده شد و مثل کاوری روی همه آهن‌های سوخته افتاد، انگار توری روی این آوارها بسته بودند. در این آتش امکان قطع کردن این سازه‌ها وجود نداشت. وی سپس به یکی دیگر از اظهارنظرها در مورد این حادثه پرداخت و گفت: در این میان چندین جرثقیل ۳۶۰ تنی وجود داشت اما فردی می‌گفت یک هلیکوپتر بیاید این را بردارد و ببرد! بعد یک دوست خبرنگار هم می‌گفت چرا هلیکوپتر نمی‌آورید؟ من در این شرایط بگویم چنین هلیکوپتری ساخته نشده است بهترین هلیکوپتر دنیا بیش از ۲۰ تن نمی‌تواند بردارد چطور می‌تواند این آوار را بردارد؟ البته حتما برای آتش‌نشانی هلیکوپتر هم لازم است و در آینده باید به سمت هلیکوپتر برویم، هلیکوپتر یک دستگاه نیست که بگوییم یک فروند و دو فروند هلیکوپتر وارد ناوگان می‌کنیم. حتی خلبان هلیکوپتر باید فردی باشد که حداقل ۶ هزار ساعت پرواز داشته باشد. از این رو این نیاز به یک سازمان دارد. بهترین سازمانی که می‌تواند هلیکوپتر داشته باشد حتما هلال احمر است.
شهردار تهران با بیان اینکه حتی اگر هلیکوپتر می‌خواست در این حادثه بیاید - که کاربری نداشت ، گفت: اینکه مخزن هلیکوپتر را در یک محوطه بیرون شهر برای آتش عمومی رها می‌کنند بسیار متفاوت از آن است که بخواهیم در حادثه پلاسکو یک تن آب روی ساختمان پلاسکو بریزیم!
وی با ذکر اینکه امکان نجات حاضران با هلیکوپتر نبود، گفت: من شاهد بودم ساختمان از شمال به جنوب باز شده است اما به سرعت در آتش خودم بالا رفتم که از پشت نگاه کنم تا اگر امکان رفتن یک نفر به پایین وجود دارد، لحظه‌ای درنگ نکنیم اما زمانی که حرارت آتش را دیدم، فهمیدم که اصلا امکان نگاه کردن هم وجود ندارد، در همان زمان تخمین زدم حرارت آنجا بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ درجه است اما در ساعات اول کسی باور نمی‌کرد.
قالیباف با بیان اینکه وقتی از کنار بازار کویتی‌ها حفره‌ای باز کردیم که وارد شویم به محض اینکه اکسیژن رسید کوره آتش گرفت، خاطرنشان کرد: در آنجا درجه حرارت حدود ۵۰۰ درجه را ثبت کرد. در این شرایط می‌گفتند چند نفر آنجا زنده هستند! من همان زمان هم گفتم والله احساس می‌کنم فرزند خود من اینجا است هر کاری برای بچه خودم بکنم، اینجا هم می‌کنم. بعد گفتند آقای قالیباف پیامک آمده است که عجله نکنید، ما اینجا غذا به اندازه کافی داریم! این فشار را به خانواده‌ها بیشتر می‌کرد.
شهردار تهران در بخش دیگری از سخنان خود در پاسخ به انتقادهایی که گفته می‌شود در ۴۸ ساعت اول کار کند بوده است، گفت: اما این‌گونه نیست حتی یک لحظه هم کار کند نبوده است. درست است که به خاطر ریزش سازه جبهه کاری در ۲۴ ساعت اول باز نبوده است اما این سازه را در چند ساعت جمع کردیم و جبهه کاری باز شد. شهردار تهران در ادامه با اشاره به سوابق فرمانده سازمان آتش‌نشانی به انتقادهایی که درباره متخصص نبودن او می‌شود، اشاره کرد و گفت: آقای شریف‌زاده بیش از ۷۵ ماه سابقه فرماندهی در جبهه در حوزه عملیاتی و مهندسی دارند، شبیه‌ترین سازمان به سازمان‌های نظامی و انتظامی، سازمان آتش‌نشانی است و تخصص ایشان در دفاع مقدس و بعد از دفاع مقدس همین است. ایشان در دو وزارتخانه چندین سال معاون وزیر بودند چرا می‌گوییم سابقه مدیریت ندارند، از جهت آمادگی جسمانی جزو ورزشکاران شناخته شده حوزه رزمی هستند. از سواد، سابقه، مدیریت، آمادگی جسمانی، سابقه کاری در بقیه وزارتخانه‌ها مشخص است اما راحت می‌گوییم این افراد هیچ آشنایی و سابقه‌ای ندارند. در این شرایط افکار عمومی رنجش خاطر دارند. وی گفت: ما نمی‌خواهیم بگوییم هیچ مسوولیتی بر گردن نداریم بلکه در حوزه مسوولیت اجتماعی همه ما مسوول هستیم.
وی با اشاره به توزیع بودجه و ناعادلانه خواندن آن گفت: قانون مشخص کرده است یک دوم بودجه عمران از بودجه عمومی کشور باید در حوزه پیشگیری استفاده شود اما ببینید این بودجه در کشور به کجا رفته و در شهر تهران نیز چه اتفاقی در این زمینه برای مدیریت بحران شهر رخ داده است؟ در قانون مدیریت بحران به ریاست رییس‌جمهور و قائم‌مقامی وزیر کشور است، استثنائا مدیریت بحران در شهر تهران بر عهده شهردار تهران گذاشته شده است. در موضع مدیریت بحران عرض می‌کنم در این بخش خود مدیریت بحران در کشور دچار بحران است و نمونه‌های آن هم وجود دارد. شهردار تهران اضافه کرد: جایی که باید عذرخواهی کنیم از مردم حلالیت بطلبیم به خاطر این ناکارآمدی‌ها در مدیریت بحران است نه به خاطر پلاسکو چرا که حتما این حوادث ممکن است تکرار شود.
وی ادامه داد: قانون قضاوت و داوری را بر عهده قوه قضاییه آورده است. از این رو ما به دنبال داوری نیستیم بلکه به دنبال اصلاح روند‌ها، فرآیند‌ها و نتیجه‌گیری هستیم این کار با تعدد و عجله امکان‌پذیر نیست و نمی‌توانیم این کار را انجام دهیم.

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید