ایران دارای رتبه سوم جهان از نظر محصولات باغی

خبرگزاری آریا- کشاورزی به عنوان یک صنعت پیشتاز و مهم در کشور از سالیان دراز زمینه ساز رشد و توسعه کشورها محسوب می شد چرا که اصلی ترین هدف و دغدغه مسئولین هر کشوری تامین مواد غذایی جمیتها و ملت ها بوده است.

کشاورزی فعالیتی است که در عین علمی بودن شدیداً به شرایط محیطی وابسته و بر پایه تجربه بنا شده و نیازمند مدیریت و برنامه ریزی دقیق و همه جانبه است. افزایش آمار دانش آموختگان، ساخت و واردات ادوات کشاورزی و سخن از توسعه گفتن بدون وارد شدن در حوزه عمل، در دستیابی به کشاورزی پیشرفته و صنعتی کمک نمی کند. علاوه بر این در تهیه و تدوین برنامه های کشاورزی باید به شرایط منطقه ای بسیار توجه نمود و بدون گذراندن آن، نباید به سراغ طرح برنامه جامع ملی رفت.

با بررسی هایی که توسط کارشناسان و مسئولین ذیربط بعمل آمده و یافته های حاصل ازاین بررسی ها به این نتیجه رسیدن که توسعه صنعتی کشور بر عکس باور فعلی با توسعه کشاورزی امکان پذیر خواهد بود.

یعنی بخش کشاورزی می تواند محرک توسعه صنعتی کشور باشد مشروط بر اینکه بتوان به توسعه خود بخش همت جدی گمارده شود و بعد از آن اولویت اصلی به توسعه صنایع جنبی و تبدیلی و تکمیلی و فرآوری بخش کشاورزی داده شود چرا که یکی از بزرگترین و بنیادی ترین چالش های عصر حاضر تامین غذای سالم انسان و توجه جدی به حفظ محیط زیست و تعامل پایدار محیط است. این مهم درکشورما مورد بی توجهی جدی واقع شده و برنامه های کشور صرفاً در تولید محصول بدون توجه به سلامت و کیفیت محصول استوار است که این استراتژی در آینده نزدیک نه تنها شکست خواهد خورد بلکه عواقب اسف باری را نیز بدنبال خواهد داشت.

تاریخچه کشاورزی ایران تجارب و ایده های کارآوری برای کشاورزی سنتی دارد، اما متاسفانه با گذشت زمان این تجارب ارتقاء نیافته و حتی در استفاده از برخی اصول و تکنولوژی های مدرن، نگرش سنتی وجود دارد که باعث کاهش بهره وری در به کارگیری آن موارد و عدم پذیرش شیوه ها و تفکرات نوین شده است. به این ترتیب بهره گیری از ترویج و آموزش کشاورزی، مهم ترین امر در تغییر نگرش بهره برداران و اصلاح زیربنایی سیستم کشاورزی است. البته فعالان بخش با درک نیازهای واقعی خود درصدد برآوردن آنها بوده و منتظر اقدام دولت نمی مانند، به طور مثال اجرای سیستم های آبیاری قطره ای، روش های کشت علمی، متراکم و پربازده، استفاده از پایه ها و بذور به نژادی شده و به کارگیری اصول علمی پس از مشخص شدن مزایای درخشانشان توسط ترویج از سوی کشاورزان پذیرفته خواهد شد و آنها خود به تکمیل کار می پردازند.

در کشورما با جمعیت متراکم روستایی و اراضی مستعد کشاورزی و اقلیم مناسب جایگاه کشاورزی و سرمایه گذاری در این بخش از اهمیتی ویژه برخوردار است. بطوری که از جوانب مختلف می تواند موجب تسریع رشد و توسعه اقتصادی کشور شود.

از جمله:

1- به علت کاربر بودن فعالیت های کشاورزی باعث ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و جدید می شود

2- ازمهاجرت بی رویه و غیرقابل مهار و مشکل آفرین روستائیان به شهرها می کاهد و روند مهاجرت را نیز معکوس می نماید

3- افزایش در آمد کشاورزان روستایی موجب بهبود توزیع درآمد در کشور و افزایش جذابیت های زیستی در مناطق روستایی می شود

4- با افزایش تولید محصولات کشاورزی، افزایش توسعه صادرات غیرنفتی در کشور ممکن است

5- افزایش بهره وری دربخش کشاورزی به رشد و توسعه صنعتی خصوصا در بخش صنایع مرتبط با بخش کشاورزی که از مزیت های نسبی کشور می باشد کمک خواهد کرد

موانع موجود در توسعه بخش کشاورزی در کشور

1- عدم وجود تسهیلات کافی و جاذبه های زیستی در روستا

2- سنتی بودن و وابستگی شدید به عوامل طبیعی در تولید

3- ضعف بنیه مالی بهره برداران بخش

4- فراهم نبودن بستر توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی و فرآوری

5- پراکندگی و کوچک بودن اراضی و ساختار سنتی تولید

6- ناکارآمدی تسهیلات و موانع جذب و نرخ بالای آن

7- عدم توسعه کافی پوشش های بیمه ای و ریسک بالای فعالیت های کشاورزی

8- ریسک بالای سرمایه گذاری و دیربازده بودن آن در مقایسه با صنعت و خدمات

9- عدم تناسب سرمایه گذاری در بخش با نیاز واقعی سرمایه

10- عدم تمایل بخش خصوصی و بانکی در سرمایه گذاری

11- پایین بودن تکنولوژی تولید

12- عدم اختصاص یارانه به تولیدکنندگان بخش

13- ضعف اساسی در بازاریابی و بسته بندی و فرآوری

14- پایین بودن نرخ تعیین شده برای محصولات خرید تضمینی

15- عدم وجود بسترهای جذب سرمایه گذاری

جایگاه ایران در کشاورزی جهان

براساس اعلام FAO (سازمان خواروبار جهانی)، ساختار اصلی تولیدات کشاورزی جهان متکی بر 66 محصول کشاورزی شامل 41 محصول زراعی و 25 محصول دامی است. ایران در تولید یک سوم از تعداد محصولات اصلی دنیا دارای رتبه های اول تا دهم جهان می باشد که سهم محصولات باغی 15 و محصولات زراعی 7 محصول است و از نظر محصولات باغی بعد از چین و امریکا، ایران دارای رتبه سوم جهان است.

مشکلات بخش کشاورزی و راه کارهای آن

الف: پایین بودن بهره وری در بخش کشاورزی

راه کار:

* گسترش تحقیقات فنی، اقتصادی و اجتماعی در مناطق روستایی به منظور یافتن روش های نوین ارتقاء بهره وری

*گسترش فعالیت های ترویج و آموزش کشاورزی در زمینه ارتقاء بهره وری با استفاده از توان شرکتهای خدمات فنی مهندسی بخش کشاورزی

* سرمایه گذاری کافی در بخش( توانمندی نیروی انسانی، بازسازی ماشین آلات، اصلاح روش کشت و تولید محصول پاک و ارگانیک و..)

*افزایش مکانیزاسیون در بخش کشاورزی

*یکپارچه سازی اراضی و صدور اسناد مالکیت افراز شده در جهت رفع دغدغه کشاورزان و استفاده از اسناد مالکیت در تامین وثایق

*حذف نقش عوامل واسطه با جایگزین نمودن روش های نوین تامین مالی و نهادی بخش

ب: وجود ضایعات بالا در محصولات باغی و زراعی

(25 تا 30 درصد)

با توجه به این موضوع که میزان ضایعات بخش کشاورزی در کشور 25 برابر استاندارد جهانی است به همین منظور باید یک نگرش و راه کار مناسب اتخاذ شود.

با وارد کردن مراکز آموزشی در بطن روستا و بخش کشاورزی و تغییر برخی سرفصل های درسی تئوری به واحدهای عملی، مهارت دانش آموختگان افزایش یافته و علاقه آنان به کشاورزی گسترش می یابد؛ همچنین اجرای راهکارهای ساده ای در مزارع آموزشی مانند انواع هرس که به افزایش کمی و کیفی محصول می انجامد، اعتماد کشاورزان را به شیوه های علمی و مهندسی جلب کرده و سبب می شود از توصیه های آنان بهره گرفته شود. این کار با جلوگیری از سال آوری برخی میوه ها، بهبود طعم و در نهایت با مرغوب شدن محصول، سود اقتصادی مطلوب تری را نصیب بهره برداران می سازد. همچنین برای دانش آموختگان کارآفرینی می نماید.

راه کار:

* استفاده از ماشین آلات مناسب در کاشت و برداشت محصول خصوصا نوسازی ماشین آلات

*تامین مراکز لازم نگهداری محصولات کشاورزی و صنایع تبدیلی

* اصلاح زیر ساخت های لازم حمل و نقل در جهت جابجایی سریع محصولات

*فراهم نمودن و تقویت انگیزه هدایت منابع سرمایه ای بخش خصوصی و بانکی در بخش کشاورزی خصوصا در بخش صنایع تبدیلی و تکمیلی و بسه بندی و فرآوری

*توسعه سیلوها،انبارها و سردخانه ها در مراکز تولید

* توسعه صنایع بسته بندی و سردبندی محصولات

* تقویت بازاریابی محصولات کشاورزی در جهت ارسال به موقع محصولات به بازارهای مصرف

ج: بیمه محصولات کشاورزی

ازمیان 40 بلایای طبیعی، 31 نوع آن در ایران محقق می شود. طبق گزارشات منتشره طی 42 سال گذشته ایران از نظر حوادث طبیعی یازدهمین کشور حادثه خیز جهان شناخته شده است. مضافا ریسک بالای تولید محصولات کشاورزی اهمیت و ضرورت تقویت بیمه تمام ریسک فعالیت بخش را اجتناب ناپذیر می نماید.

به همین دلیل نقش موثر دولت در پوشش بیمه تمام خطر فعالیت های بخش کشاورزی از ضرورت حتمی و حیاتی بخش تلقی می شود و ضرورت دارد دولت قسمتی از یارانه های بخش را به پوشش بیمه اختصاص دهد.

د) سهم بالای بخش خصوصی در تولید

حدود 90 درصد فعالیت های بخش کشاورزی در اختیار بخش خصوصی است و نقش بخش دولتی و تعاونی در این بخش بسیار و پایین می باشد و یکی از مشکلات اساسی و نقطه اسیب پذیری بخش همین امر است. بنابراین سرمایه گذاری هدفمند بخش دولت و تعاونی در قالب خوشه سازی و کشت و صنعت و صنایع تبدیلی و تکمیلی و بازاریابی و بازارسازی ضرورت اهمیت حیاتی دارد.

ه) واسطه ها

20 درصد سود فعالیت های کشاورزی نصیب کشاورز و 80 درصد آن نصیب عوامل واسطه ای است که هیچ نقشی در تولید ندارد. حذف واسطه ها امری بسیار ساده است. واسطه ها در تامین نهادها و خرید محصول نقش اصلی دارند در صورت تامین این دو حلقه مفقوده می توان این عوامل منفی را به کلی از فرآیند فعالیت های کشاورزی حذف نمود.

و) سهم اندک در سرمایه گذاری

با وجود اینکه بخش کشاورزی 35 درصد اشتغال و 21 درصد ارزش افزوده کشور را در اختیار دارد اما فقط 5 درصد از منابع سرمایه ای در اختیار این بخش می باشد و این از باورهای غلط نسبت به بخش می باشد در شرایط که اهتمام مشمولین کشور با باور به توسعه صنعتی باعث تزریق قسمت اعظم منابع در این بخش صورت می گیرد که هدر رفت منابع در این بخش بسیار و ارزش افزوده بسیار اندک می باشد بخش کشاورزی با قابلیت ارزش افزوده بالا بهمنابع سرمایه به مراتب کمتر از صنعت نیازمند می باشد و توسعه بخش کشاورزی موجب توسعه صنعتی خصوصا صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش را مهیا خواهد نمود.

ز) شیوه تولید سنتی و وابسته به عوامل طبیعی

به علت عدم مشارکت سرمایه داران بخش خصوصی و دولتی و تعاونی در فعالیت های تولیدی بخش کشاورزی به ناچار کشاورز با بهره گیری از تسهیلات اندک صعب الوصول و مدد از واسطه ها فعالیت های کشاورزی را به شیوه سنتی و در قالب کشاورزی معیشتی ادامه می دهد و همین امر باعث کاهش شدید بهره وری و درآمد بخش را در حوزه کشاورزی موجب گشته است.

ح) واردات بی رویه

واردات بی رویه و همزمان در فصل زراعی داخل، با توجه به تولید سنتی و نیروی کارگران، تعادل بازار را بر هم زده و معادلات را به نفع واردکنندگان تغییر می دهد. این امر، به سرعت مهاجرت و تغییر کاربری اراضی افزوده و روز به روز ما را بیشتر نیازمند واردات می سازد. از دیگر رو، ذائقه مصرف کننده تغییر یافته و تولیدکنندگان با مشکلات بیشتری مواجه می شوند. در نهایت با اجماع دولتمردان و نخبگان کشاورزی و تولیدکنندگان عمده و اساتید نمونه بخش کشاورزی می توان به راهکارهایی مناسب با شرایط فرهنگی و جغرافیایی دست یافت.

یکی از مشکلات متنابه بخش کشاورزی واردات بی رویه بوده و دلیل اصلی واردات و اختلاف نظر بین وزارت جهادکشاورزی و وزارت بازرگانی در اصل به عدم توان رقابت محصولات تولیدی بامحصولات وارداتی است که این امر نشان دهنده عدم حمایت هدفمند دولت از بخش کشاورزی است. مهمترین حمایت بخش دولت از بخش کشاورزی باید در حوزه اختصاص کافی یارانه به بخش تولید به جای بخش مصرف و اهتمام به رفع مشکلات بخش کشاورزی است.

و) عدم استفاده ازظرفیت های موجود

در ایران کمتر از 40 درصد ظرفیت ذاتی بخش کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد و تا افزایش استفاده کامل از ظرفیت کشور فاصله بسیاری وجود دارد. استفاده از ظرفیت ذاتی بخش معدل 60 درصد بلا استفاده و استفاده از شیوه کشت مکانیزه می تواند ارزش افزوده بخش را در برنامه ریزی کوتاه مدت حداقل تا 10 برابر فعلی افزایش دهد این نشان دهنده اهمیت بخش می باشد.

مکانیزاسیون و متدهای نوین کشاورزی زمانی قابل اجراست که زمین و آب در اختیار باشد. متاسفانه در سال های اخیر شاهد تغییر کاربردی اراضی زراعی به مسکونی و تجاری با سرعت فزاینده هستیم. در حالیکه کشور ما در منطقه کم آب قرار گرفته، در خوش آب و هواترین مناطق که زمین های مرغوب و آب کافی دارد، به جای باغ های مکانیزه و زمین های زراعی پررونق، ویلاهای رنگارنگ رشد کرده است. در کشورهایی مانند شیلی که شرایطی مشابه نوار ساحلی شمال ایران دارد، تا500 متر از کنار دریا حق هیچ گونه ساخت و سازی وجود ندارد. زمین ها مختص کشاورزی هستند و علاوه بر تامین مایحتاج غذایی به جلوه های بصری و توریستی نیز افزوده اند.

ز) عدم استفاده از ظرفیت آبی کشور

در شرایطی که کشور ما در منطقه خشک و نیمه خشک کشور واقع شده است استفاده حداکثری از ظرفیت منابع آبی کشور اهمیت بسزایی دارد. در حال حاضر کمتر از 40 درصد راندمان بهره وری آب در بخش کشاورزی در کشور مورد استفاده قرار می گیرد. از طرف دیگر هدر رفت آب مورد استفاده در کشور در بخش کشاورزی 28 تا 30 درصد می باشد در حالیکه در دنیا 9 تا 12 درصد می باشد. مدیریت منابعی آبی و افزایش راندمان آب اعم از آب های جاری و زیر زمینی و همچنین اصلاح شیوه نوین آبیاری از اقدامات ارزشمندی است که می تواند اثر کمیابی منابع آبی کشور را کاهش دهد.

ک)فرآوری

در کشورهای توسعه یافته و پیشرفته 70 تا80 درصد تولیدات بخش کشاورزی فرآوری می شود در حالیکه در ایران این رقم زیر 40 درصد است بنابراین کشورتا شاخص جهانی فاصله زیادی داشته که در صورت هدف گذاری و برنامه ریزی و حضور و نقش آفرینی بخش دولتی در کشاورزی با استفاده از منابع مالی فراوانی که وجود دارد و در حال حاضر در بخش واسطه گری بکار گرفته شده است می توان به رونق جدی بخش و توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی اقدام جدی به عمل آورد.

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید