مهمترین چالش های توسعه بخش کشاورزی
دکتر عباسعلی زالی، دارای مدرک لیسانس از دانشگاه تهران بوده و تحصیلات تکمیلی خود را در کالیفرنیا به اتمام رسانده است. در حال حاضر در معاونت راهبردی ریاست جمهوری به تدوین سندی منسجم برای بخش کشاورزی اشتغال دارد. با توجه به سابقه فعالیت دکتر زالی، خبرنگار خبرگزاری موج گفتگویی با وی ترتیب داده که در زیر می آید:
وضعیت کشاورزی ایران در مقایسه با سایر کشورها چگونه است؟
کشاورزی در تمام دنیا از اهمیت ویژه ای برخوردار است. همه کارشناسان کشاورزی را بستر می دانند. اگر به این بخش به درستی رسیدگی نشود، صنعت و اقتصاد کشور دچار آسیب خواهد شد و روستاها از سکنه خالی می شوند. در ایران باید از چند جهت به کشاورزی توجه کرد. به خصوص که قصد داریم بر اساس سند چشم انداز در منطقه الگو باشیم. در حال حاضر متاسفانه کشاورزی ترکیه از ایران جلوتر است و یا مصر وضعیت مناسب تری نسبت به ایران دارد.
مهمترین چالش های توسعه بخش کشاورزی چیست؟
محدودیت ها و مشکلات در ایران زیاد است. بارندگی در کل کشور برای کشاورزی مناسب نیست و کمتر از متوسط جهانی است. بنابراین کشاورزی ایران متوصل به آبیاری می شود. عمق خاک کشاورزی در کشور نسبت به سایر نقاط جهان کمتر است. متوسط عمق خاک کشاورزی در کشورهای با وضعیت مطلوب، 23 سانتی متر بوده اما این عمق در ایران 0.103 سانتی متر است. منابع طبیعی یکی از مسایلی است که باید به آن توجه جدی شود تا زمین از بین نرود و شهرها دچار نابسامانی نشوند. وقوع پدیده هایی مثل گرد و غبار حاصل عدم توجه به حفظ عرصه های طبیعی است. این پدیده حتی کشاورزی را نیز تحت تاثیر قرار داده و به آن آسیب وارد کرده است.
از اوایل انقلاب همواره در گسترش شهرها به حفظ اراضی کشاورزی توجه ویژه ای شده است. همواره سعی شده سیاستگذاری ها به گونه ای باشد که در شهرها، اراضی کشاورزی حفظ شده و تبدیل به ویلا نشوند. اما به واقع ویلاسازی در تمامی دولت های پس از انقلاب وجود داشته و حتی در شهرها زمین های زراعی خیلی خوب را تبدیل به مراکز اداری می کنند.
باید توجه داشته باشیم که سهم سرانه زمین های کشاورزی ایران نسبت به سایر نقاط دنیا خیلی کمتر بوده و حدود 0.2 هکتار است. اما متاسفانه بعضا در استان ها، متولیان بخش کشاورزی قادر نیستند جلوی استاندار یا فرماندار را بگیرند. باید زمین های کشاورزی از ساخت و سازها مصون بماند.
کشاورزی در ایران بسیار سخت و سرمایه بر است. اما از نظر اقلیمی شرایط استثنایی در کشور حاکم است. تفاوت های آب و هوایی ایران، شرایط متنوعی را برای کشاورزی ایجاد می کند. از نظر اعتقادی نیز با توجه به احادیث مختلف مردم کشاورزی را نوعی عبادت می دانند. بنابراین زمینه رشد و گسترش کشاورزی در ایران فراهم است.
دلیل عقب افتادگی کشاورزی در ایران و بهترین راهکار مقابله با این روند چیست؟
در همه کشورها یارانه بخش کشاورزی حفظ می شود. در سوئیس و نروژ یارانه های بخش تولید به ترتیب 68 و 67 درصد است. کره جنوبی نیز به بخش کشاورزی خود 62 درصد یارانه می دهد. کشاورزان ژاپنی از یارانه 58 درصدی برخوردار بوده و مجموعه کشورهای عضو اتحادیه اروپا یارانه 34 درصدی برای تولیدات کشاورزی لحاظ می کنند. در واقع باید گفت یارانه بخش کشاورزی را نمی توان به راحتی حذف کرد. اگر به یکباره قیمت کود و آب را افزایش دهیم، به طور حتم بخش تولید با مشکل مواجه می شود.
بنابراین باید در یارانه ها بیشتر به کشاورزی توجه شود. اجرای قانون هدفمندی یارانه ها اگرچه بزرگترین طرح اقتصادی کشور است اما در رابطه با تولید و به صورت عام برای مسایل و مشکلات بخش کشاورزی چاره اندیشی نشده و باید به این بخش به طور جامع توجه شود. آسیب پذیری در کشاورزی طولانی مدت است. سالها برای بازگشت به زمان نرمال در بخش کشاورزی باید وقت صرف کرد. جا داشت در بحث هدفمندی یارانه ها، به کمک های دولتی برای این بخش بیشتر توجه شود. بر اساس آمار جهاد کشاورزی ظاهرا این اتفاق نیفتاده است. مسئله دوم قیمت گذاری ها در بخش کشاورزی است.
راهکارها باید به نحوی باشد که به تولید ضربه نخورد. متاسفانه چون از ابتدا به نفت وابسته بوده ایم به این مسایل کمتر توجه شده است. بعضا برای کنترل قیمت ها به دنبال این هستیم که با دلار کالا را وارد کرده و با قیمت نازل به دست مصرف کننده برسانیم تا این قشر منتفع شود. اما اینکه این سیاست ها بر سر تولید چه می آورد بحث مهمی است که باید به آن توجه داشت.
اگر بر اثر واردات بی رویه، محصولات سردرختی روی دست کشاورز بماند، حتی به فرض اینکه تولیدکننده تولید را رها نکند، به طور حتم با تغییر الگوی کشت مواجه خواهیم بود. حتی اگر دولت سال بعد تصمیم بگیرد که سیاست های خود را تغییر دهد، سال ها طول می کشد تا تولید به وضعیت سابق باز گردد. به عنوان مثال در سال های گذشته واردات بی رویه شکر، کشت چغندر قند را با مشکل مواجه کرد. در سال 83 و 84 تولید چغندر قند با زحمات زیاد به 6.5 میلیون تن رسیده بود. در آن سال ها به یکباره با افزایش واردات شکر، تولید چغندر به 1.7 میلیون تن کاهش یافت. این روند سبب شد بسیاری از کارخانه ها تعطیل شوند. با تغییر سیاست های دولت، تولید مجددا رشد کرد. چغندر قند گیاهی یکساله است و به سرعت تولید آن به روند عادی باز می گردد اما اگر باغات مرکبات از بین برود، 12-10 سال زمان لازم است تا ااین باغ ها احیا شوند. برای سایر موارد نیز وضع به همین منوال است.
دیدگاه تان را بنویسید