افیونی که زعفران شد
جادههای بمبگذاری شده نفرتانگیز، خاموشیهای مکرر، کمبودهای گوناگون در زمینه امکانات و تجهیزات پایهای، به علاوه یک بازار مصرف آزمایش نشده، شرایطی دشوار را برای خلق فرصتهای طبیعی کارآفرینی به وجود آورده است.
اما ۳ کهنه سرباز پیشین و یک غیرنظامی دیگر که همگی مدتی را در افغانستان خدمت کردهاند، با پذیرش عواقب رویارویی با چالشهایی که اشاره شد دست به کاری مخاطرهآمیز زده و کسبوکاری با ریسک بسیار بالا را آغاز کردند. آنها شرکتی به نام Rumi Spice (ادویه رومی) تاسیس کردند تا زعفران را از کشاورزان افغان خریداری کرده و به مشتریان و مصرفکنندگان بینالمللی در سراسر جهان بفروشند. کسبوکار آنها دستاوردی کوچک و حاصل تلاشهای گروهی از کشاورزان افغانی در راستای کمک به توسعه منابع اقتصادی افغانستان بهشمار میرود. کیمبرلی یانک، یکی از ۴ زن بنیانگذار شرکت ادویه رومی میگوید: «ما میخواستیم چیزی را به وجود بیاوریم که پس از رفتنمان، موجب توانمند شدن روز به روز کشاورزان افغان شود. »
او البته این توضیح را نیز میدهد که در انتخاب نام شرکتشان از نام یک شاعر پارسیزبان قرن سیزدهم میلادی (مولوی) الهام گرفتهاند. شرکت ادویه رومی که کار خود را از دو سال پیش آغاز کرد اکنون زعفران تولیدی کشاورزان افغان را به سرآشپزهای شناخته شده در رستورانهای معروفی مانند «فرنچ لاندری» در کالیفرنیا و رستوران دانیل در نیویورک میفروشد. علاوه بر این از ماه جاری، زعفرانهای شرکت ادویه رومی داخل قفسههای فروشگاه و وبسایت شرکت فروشنده محصولات لوکس غذایی «دین ودلوکا» نیز ظاهر شده است. زعفران یکی از گرانقیمتترین ادویههای دنیاست و قیمت هر یک کیلوگرم آن بسته به کیفیت و خلوصش از ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰۰دلار متغیر است (از ۹میلیون تومان تا بیش از صدمیلیون تومان). این ادویه گرانقیمت یکی از اجزای اصلی در آشپزی و غذاهای ایرانی، هندی و مراکشی است و عنصری تعیینکننده در برخی غذاهای اروپایی مانند پیلای اسپانیا و بویلاباس فرانسه به شمار میرود. بانیان شرکت ادویه رومی از همان ابتدا تصمیم گرفتند فعالیت خود را روی کشاورزان متمرکز کنند چراکه ۸۰درصد جمعیت افغانستان در بخش کشاورزی مشغول کار هستند و این آماری است که سفارت ایالات متحده در کابل برآورد و اعلام کرده است. راهاندازی یک کسبوکار حرفهای ولو کوچک و محدود در افغانستان هنوز هم رویارویی با انبوهی از چالشها را به همراه دارد. اغلب امور تجاری و دادوستدها در این کشور بر پایه اعتماد و روابط قومی و خانوادگی انجام میشود، به جای آنکه میان دو طرف فروشنده و خریدار، توافقنامه یا قراردادی به طور کتبی منعقد شود.
درباره بنیانگذاران شرکت رومی نیز آنها دریافتند برخی ارتباطات و تعاملاتی که آنها هنگام حضورشان در نیروهای نظامی با شهروندان افغانی برقرار کرده بودند باعث پذیرفته شدن آنها برای کار در این کشور شده است. اما راهاندازی این شرکت با مشکلات دیگری نیز مواجه بوده است. خاموشیهای گسترده و پیدرپی تبدیل به امری طبیعی شده که موجب بروز وقفه و اشکال در فرآیند آمادهسازی زعفران- در بخش رطوبتگیری و خشک کردن- میشود. بزرگراه اصلی ملی نیز همراه با نیروگاههای تولید برق، دو بخش مهم زیرساختهای اصلی افغانستان هستند که در سالهای اخیر صدمات شدیدی از جنگ و زدوخورد متحمل شدهاند و هنوز هم یکی از نخستین اهداف بمبگذاریها و دستساختههای منفجرشونده- که روش ساخت آنها نیز به وضوح ارتقا یافته و بهتر شده - به شمار میروند. محصول نهایی زعفران بسیار گران است چرا که مراحل کاشت و رشد آن بسیار دشوار و فرآیند برداشت آن نیز بسیار پرزحمت است. هر یک از غنچههای یاقوتیرنگ زعفران فقط ۳ کلاله تولید میکند و این کلالهها باید با دست و با دقت و ظرافت بسیار در نخستین ساعات روز از غنچههای گیاه زعفران جدا و پس از آن با پیمودن مراحل رطوبتزدایی تبدیل به فرآوردهای به رنگ قرمز زنگزده شوند که همان ادویه معروف زعفران است.
حدود ۱۵۰ عدد گل زعفران لازم است تا بتوان درنهایت از آنها یک گرم زعفران تولید کرد. زعفران افغانستان که در برخی مناطق «زرپران» هم گفته میشود، دارای شهرتی جهانی بهویژه از لحاظ طعم است که دلیل عمده آن، وضعیت سرزمینی و اقلیم (آبوهوا) خشن آن است. در سال ۲۰۱۴میلادی، کیتآلانیز یک افسر مهندس در ارتش که با دولتهای محلی افغانستان همکاری میکرد با کیمبرلی یانگ یکی از دوستانش که او نیز از مهندسان مشغول به کار در ارتش امریکا در افغانستان بود، پس از وقوع گردباد سندی در نیویورک برخورد و با او درباره ایده بازاریابی زعفران افغانستان صحبت کرد. خانم یانگ که در بخش مهندسی ارتش، مسئولیت جستوجوی بمبهای کنارجادهای را برعهده داشت، پس از خروج از نیروهای نظامی امریکا وارد مدرسه تجاری هاروارد شد و در آنجا با امیلی میلر که او هم افسر مهندس پیشین ارتش بود و در عملیاتهای ویژه شبانه مشارکت داشت آشنا شد.
چهارمین موسس شرکت ادویهرومی کارول وانگ بود؛ فردی غیرنظامی که در برنامههای توسعه روستایی مورد حمایت بانک جهانی در افغانستان حضور و فعالیت داشت. در زمینه کاشت زعفران در افغانستان یکی از استدلالهای مهمی که مطرح شده تبدیل شدن این گیاه به جایگزین بسیار مناسبی برای گیاه خشخاش (کوکنار) است که تریاک از آن گرفته شده و منبع اصلی تولید هروئین نیز به شمار میرود. «کشاورزان افغانی در ابتدا تردید زیادی در زمینه این پیشنهاد داشتند. » خانم یانگ با بیان این جمله، دلیل آن را رفتوآمدهای پرشمار افراد گوناگون و دادن وعدههای عملنشده فراوانی دانست که موجب بدگمانی کشاورزان شده بودند. اما همکار یانگ یعنی خانم میلر میگوید: «هنگامی که با شروعی کوچک و تولید اندکی محصول، کشاورزان به راستی دیدند ما قادر به فروش محصولات تولیدی آنها هستیم، این کشاورزان بودند که پیدرپی به در خانههای ما ضربه میزدند. »
شرکت ادویه رومی در سال ۲۰۱۵میلادی کار خود را با ۳۴ کشاورز به پایان رساند و برای امسال میلادی (۲۰۱۶) بنیانگذاران شرکت برنامه جذب و همکاری با ۸۰ کشاورز را در دستور کار قرار دادهاند. مرحله بعدی کسبوکار شرکت رومی، راهاندازی کارخانه فرآوری محصولات زعفران بود که مراحل راهاندازی آن در هرات افغانستان با استخدام ۷۵ زن افغان در سال ۲۰۱۵میلادی آغاز شد و شرکت حقوق آنها را به طور مستقیم به خودشان- نه آنگونه که در افغانستان رایج است به شوهران آنها- پرداخت میکند. در سال ۲۰۱۶میلادی نیز حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ زن دیگر برای برداشت محصول زعفران (که زمان آن فصل پاییز است) استخدام میشوند. به گفته بنیانگذاران شرکت ادویه رومی، از ۳ ماه پیش سوددهی شرکت آنها شروع شده و هدفگذاری آنها برای امسال میلادی (۲۰۱۶) کسب درآمدی ۵۰۰هزار دلاری است.
این شرکت برای تامین امنیت عملیات تولید محصول خود گروهی از افراد بومی را هم به استخدام خود درآورده است. عبدالشکور احراری، یک متخصص امور کشاورزی است که مدیریت کارخانه فرآوری زعفران در هرات را برعهده دارد. او با کشاورزان جدید ملاقات و گفتوگو کرده و برای استخدام زنان نیز با ترفند صرف چای با شوهران، پدران یا برادران آنها، به مردان خانواده این زنان اطمینان میدهد که ناموس آنها در محل کارشان در کارخانه در امنیت کامل قرار دارد. این اقدامات احراری کمک زیادی میکند که استان و شهر هرات بهعنوان مرکز تولید زعفران، به یکی از باثباتترین مناطق افغانستان تبدیل شود.
منبع: نیویورک تایمز
دیدگاه تان را بنویسید