محیط زیست و برنامه ششم
اعتماد / به نظر میرسد در برنامه پنج ساله ششم در موضوع محیط زیست باید چند نکته را لحاظ کنیم. از مهمترین موضوعات، بحث خاک است. متاسفانه نرخ جابهجایی خاک با روندی بسیار نگرانکننده در حال افزایش پیدا کردن است و خوشبینانهترین برآوردها که توسط انجمن علمی خاک ایران اعلام شده، حکایت از این دارد که سالانه ٢ میلیارد تن خاک را از دست میدهیم. این حجم با توجه به اینکه هر تن خاک، ٢٨ دلار ارزش دارد، میتوان به عدد سالانه ٥٦ میلیارد دلار رسید که از دست میرود. با توجه به اینکه ما همین سال گذشته از محل گردشگری فقط توانسیم ٣/١ میلیارد دلار درآمد داشته باشیم، میتوان گفت تقریبا ٥٠ برابر آنچه از محل گردشگری و ورود گردشگر خارجی درآمد به دست میآوریم، از محل خاک از دست میدهیم؛ حدود دو برابر درآمد نفتیمان.
در کشور ما بین ٣٠٠ تا ١١٠٠ سال طول میکشد که یک سانت خاک به وجود بیاید. خاک تنها عنصر یا ماده غذایی است که هیچ کشوری حاضر نیست صادرش کند. اگر کشوری خاکش را از دست بدهد، دیگر کاری نمیشود کرد. اگر با کمبود آب روبهرو شویم، با روشهای مختلف میتوان آن کمبود را جبران کنیم، حتی با شیرینسازی آب دریا، اما اگر خاک را از دست دهیم، دستکم در طول چند نسل نمیتوانیم جبرانش کنیم، متاسفانه ما متوجه عمق این خطر نیستیم.
در برنامه ششم باید مقررات سختگیرانهتری برای ممانعت از تغییر کاربری اراضی وضع شود که مهمترین دلیل افزایش نرخ فرسایش خاک در ایران محسوب میشود. تبدیل اراضی جنگلی به کشاورزی، تبدیل اراضی کشاورزی به مراکز صنعتی و سکونتگاهی، مهمترین عامل افزایش نرخ فرسایش خاک در ایران است.
موضوع مهم دیگری که تکلیفش باید در برنامه ششم مشخص شود، ارزیابی محیط زیستی و برآیند ارزیابیهای محیط زیستی است که متاسفانه در مجلس هم مورد توجه قرار نگرفت. اگر به شکل جدی در برنامه ششم مورد توجه نباشد، میتواند در کشور فاجعه زیستمحیطی ایجاد کند.
موضوع سوم، فعالیت تشکلهای مردم نهاد یا سمنهاست. دولت باید در برنامه ششم، تسهیلات بیشتری برای این فعالیتها به وجود بیاورد، باید مقررات دستوپاگیری که فرآیند ثبت یک انجیاو را طولانی میکند، آسان کند، نگاههای امنیتی از روی سمنها کم شود، باید بتوانیم سرمایه اجتماعی در حوزه فعالیتهای مدنی به ویژه محیط زیست را افزایش دهیم. بدون کمک مردم، مشکلات زیست محیطی قابل حل نیست، باید کاری کنیم مردم داوطلبانه این کار را کنند، قانون جامع و مدونی برای ساماندهی سمنها هرچه زودتر شکل گیرد.
موضوع دیگر بحث آلودگی هواست. سه سال است سازمان حفاظت محیط زیست لایحهای را برای مقابله با آلودگی هوا تقدیم مجلس کرده، اما همچنان در راهروهای کمیسیونهای مخلتف پاسکاری میشود. برنامه ششم باید تکلیف این لایحه را یکبار و برای همیشه روشن کند.
موضوع دیگر بحث ارزشگذاری اقتصادی مواهب طبیعی است. از برنامه چهارم که ماده ٥٩ به این موضوع اختصاص پیدا کرد، ١٠ سال میگذرد. دولت نه تنها نتواست تکالیفش را در برنامه چهارم انجام دهد و ماده ٥٩ بدون اقدامی باقی ماند، حتی وقتی به برنامه پنجم ملحق شد هم کاری انجام نشد. ١٢ سال زمان را از دست دادیم. امیدوارم این ماجرا بالاخره در برنامه ششم حل شود و دولت نشان دهد اراده کافی برای ارزشگذاری مواهب طبیعی دارد.
استحصال انرژیهای نو مطابق تعهدات ایران در اجلاس پاریس و نیویورک، باید در دستور کار قرار گیرد.
باید بتوانیم انتشار گازهای گلخانهای و مصرف سوختهای فسیلی را کاهش دهیم. بنابراین راهی نداریم جز اینکه سرمایهگذاری در زمینه استحصال انرژیهای نو، خورشیدی و بادی را تسهیل کنیم.
حمایت از ساخت خودروهای برقی و هیبریدی، دوچرخهها و موتوسیکلتهای برقی و هیبریدی باید در برنامه ششم گنجانده شود. باید به موضوع آلودگی صوتی کلانشهرها توجه جدی شود. متاسفانه آلودگی صوتی در معماری کلانشهرها نادیده گرفته شده. ٧٠ درصد کودکان در کلانشهرها به اندازه ٨٠ دسی بل از آلودگی صوتی رنج میبرند. رفتن به سمت ساخت معابر امن برای دوچرخه سواری، همه گیر کردن استفاده از وسایل حمل و نقل ریلی و عمومی میتواند آلودگی را به میزان زیادی کاهش دهد.
حمایت از مدارس طبیعت به عنوان راهکاری پایدار برای تربیت نسلی که مدافع منافع محیط زیست باشد، هم توصیه میشود.
بحث حفاظت از عرصههای طبیعی باید به مردم واگذار شود. تا وقتی مکانیسمهای حقوقی لازم ایجاد نشود و مردم خود را در حفاظت، بیگانه بدانند، نمیتوانیم انتظار داشته باشیم مشکلات مناطق حفاظت شده و مسائلی چون شکار حل شود. از سوی دیگر، دولت باید به سمت اعمال استانداردهای لازم برای تولید سوخت و خودروی یور ٥ و ٦ برود.
بحث زباله، بحثی دیگر است که نیازمند ایجاد تسهیلاتی است که شهرداریها تشویق شوند و بتوانند زباله را از مبدا تفکیک کنند.
سیاستهای حمایتی باید برای تولید فرآوردههای پلاستیکی تجزیه پذیر وضع شود که زبالههای پلاستیکی تجزیه ناپذیر در سطح طبیعت کشور کاهش یابد.
دیدگاه تان را بنویسید