نابرابری جهانی سه برابر بیشتر از گذشته
نابرابری، خبر آشنایی است. آمار و ارقام موسسه اکسفام نتایج جالبی را نشان میدهد: یکدرصد که ثروتمندترین هستند، بیش از مجموع جمعیت جهان، ثروت دارند. نابرابری جهانی در مقایسه با قرن ١٩ در بدترین وضع ممکن خود قرار دارد.
برای اغلب افراد این همه آن چیزی است که از نابرابری میدانند. اما آمار موسسه اکسفام درباره ثروت، تمام داستان را نقل نمیکند. باید بدانیم که نابرابری درآمد چه وضعی دارد؟ و مهمتر اینکه نابرابری بین کشورها چگونه است؟ اگر نگاه خود را فراتر از معیارهای معمول گسترش دهیم، درمییابیم دنیای ما چقدر نابرابر شده است.
نخستین چیزی که درباره اعداد و ارقام موسسه اکسفام میتوان گفت این است که تصویری بسیار محافظهکارانه ارایه میکند. با در نظر گرفتن اینکه ثروتمندان مقادیر زیادی از ثروت خود را در پناهگاههای امن و تحتپوشش کسبوکارهای معاف از مالیات پنهان میکنند، دریافتن اینکه واقعا چقدر پول دارند، غیرممکن است. برآوردهای اخیر نشان میدهد مبلغی افزون بر ٣٢ تریلیون دلار از مالیات معاف بوده است، یعنی چیزی حدود یکششم از کل ثروتهای شخصی دنیا. اگر این مقدار را به ارقام موسسه اکسفام اضافه کنیم، درخواهیم یافت که نابرابری، بسیار بدتر و شدیدتر است.
اما بسیاری از تحلیلگران با اندازهگیری نابرابری ثروت، مخالف و معتقدند که باید نابرابری درآمد اندازهگیری شود. این مسأله یکی از انتقادات عمده وارد بر آمار موسسه اکسفام است. وقتی نابرابری درآمد موردبررسی قرار میگیرد، نتایج خیلی ناامیدکننده نیست. دستکم نه برمبنای روایت غالب. «برانکو میلانوویچ» یکی از کارشناسان پیشروی جهان در زمینه نابرابری درآمد، این نکته را مورد بحث قرار میدهد، درحالیکه نابرابری در کشورها درحال بدترشدن است اما در مقیاس جهانی به واقع، وضع بهتری یافته است. میتوان نابرابری درآمد را با شاخص جینی اندازه گرفت. نمره صفر نشاندهنده برابری کلی و نمره یک نشاندهنده نابرابری کلی است، یعنی وضعیتی که یک نفر همه چیز دارد و بقیه هیچ چیز ندارند. برمبنای نظرات «میلانوویچ» شاخص جینی جهانی کاهش ملایمی داشته و از ٧٢/٠ در سال ١٩٨٨ به ٧١/٠ در سال ٢٠٠٨ رسیده است. بنابراین شاید نابرابری خیلی نگرانکننده نباشد.
شاخص جینی یک معیار سنجش دردسرآفرین است، چراکه فقط تغییرات نسبی را میسنجد. اگر درآمد فقرا و ثروتمندان با یک نرخ افزایش یابد، شاخص جینی ثابت باقی میماند، حتی اگر نابرابری مطلق افزایش یابد. به بیان دیگر، اگر شخص الف ١٠هزار دلار و شخص ب ١٠٠هزار دلار داشته باشد و درآمد هر دو آنها دوبرابر شود، شاخص جینی ثابت خواهد بود، حتی اگر شکاف درآمد از ٩٠هزار به ١٨٠هزار دلار برسد.
«روبرت وید» اقتصاددان بیان میکند که این نوعی اندازهگیری گمراهکننده است، چراکه میزان واقعی نابرابری را در هالهای از ابهام قرار میدهد. بنابراین باید شاخص جینی مطلق به کار گرفته شود. اگر این کار انجام شود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ خواهیم دید که نابرابری طی دهههای گذشته، رشد انفجاری داشته، یعنی از ٥٧/٠ در سال ١٩٨٨ به ٧٢/٠ درسال ٢٠٠٥ رسیده است.
ممکن است نابرابری درآمد بین افراد افزایش یافته باشد اما مطمئنا شکاف بین کشورهای فقیر و غنی کاهش یافته است. عقیده رایج این است که صنعت توسعه بینالمللی بهمثابه پلی بین شکاف غرب و بقیه کشورها عمل میکند. اما در نهایت، نظریه همگرایی بیان میکند که چون نرخ رشد کشورهای فقیر سریعتر از کشورهای ثروتمند است، در طول زمان، شکاف بین این دو دسته از کشورها بهطور خودکار، ناپدید خواهد شد.
متاسفانه، این حرف، درست نیست. درواقع، تاریخ دقیقا نقطه مقابل آن را نشان میدهد، یعنی نابرابری میان کشورها طی دویستسال گذشته افزایش یافته و هیچ علامتی از کند شدن نشان نمیدهد.
راههایی هست تا ما این مسأله را بررسی کنیم. شاید روش معمول برای تفکر راجع به نابرابری جهانی، اندازه گرفتن شکاف میان فقیرترین و ثروتمندترین کشورها براساس درآمد واقعی سرانه است. با استفاده از دادههای پروژه مدیسون، درمییابیم که در سال ١٩٦٠ در پایان استعمار، مردمی که در ثروتمندترین کشورهای جهان زندگی میکردند، ٣٣ برابر ثروتمندتر از افراد ساکن در فقیرترین کشورها بودند. این یک شکاف کاملا قابلتوجه است. اما پس از آن تا سال ٢٠٠٠ بعد از آنکه دوره جهانیسازی نئولیبرال سپری شد، آنها ١٣٤ برابر ثروتمندتر شدند و این شوک بزرگی بود. این همگرایی نیست. به قول «لانت پریچت»، یک واگرایی بزرگ است.
اگر مبنای قضاوت صرفا واژگان نباشد و نیمنگاهی به اعداد نیز بیندازیم، متوجه میشویم که وضعیت فاجعهبار است. از سال ١٩٦٠ تا امروز، برمبنای دادههای پروژه مدیسون، شکاف مطلق میان درآمد متوسط مردم در ثروتمندترین و فقیرترین کشورها تا ١٣٥درصد رشد کرده است.
این معیار با تمرکز بر فقیرترین و ثروتمندترین کشورها در مورد نابرابری، دیدگاهی اغراقآمیز عرضه میدارد. البته با درنظر گرفتن تفاوتهای منطقهای میتوان این امر را تصحیح کرد. بهترین راه برای انجام این کار، اندازهگیری شکاف با استفاده از مفاهیم واقعی سرانه درآمد ناخالص ملی در آمریکا و مناطق مختلف جنوبی جهان است. با استفاده از آمار و ارقام بانک جهانی آشکار میشود که از سال ١٩٦٠ شکاف برای آمریکایلاتین تا ٢٠٦ درصد، شکاف برای کشورهای جنوب صحرای آفریقا تا ٢٠٧درصد و شکاف برای آسیای جنوبی تا ١٩٦درصد رشد داشته است. به بیان دیگر، شکاف نابرابری جهانی تقریبا سه برابر شده است.
در طول دهههای گذشته، نابرابری وضع بدتری یافته است، در سال ٢٠٠٠ آمریکاییها ٩ برابر اهالی آمریکای لاتین، ٧٢ برابر کشورهای جنوب صحرای آفریقا و ٨٠ برابر کشورهای جنوب آسیا ثروت در اختیار داشتهاند. این اعداد نشان میدهد اقتصاد جهانی، ثروت سیاره ما را چقدر ناعادلانه توزیع کرده است.
وضعیت نابرابری جهانی درحال بدتر شدن است و با این روال، نظریه همگرایی شدیدا به سمت نادرستشدن پیش میرود. نابرابری بهطور خودکار ناپدید نمیشود و بهطور کامل به تعادل قدرت سیاسی در اقتصاد جهانی بستگی دارد. تا زمانی که کشورهای ثروتمند انگشتشماری، قدرت وضع قانون به نفع خود را دارند، نابرابری بدتر خواهد شد. سیستم بدهی، تعدیل ساختاری، موافقنامههای تجارت آزاد، فرار از پرداخت مالیات و عدم توازن قدرت در بانک جهانی، صندوق بینالمللی پول و سازمان تجارت جهانی همه ازجمله دلایل اصلی بدتر شدن وضع نابرابری هستند. زمان آن رسیده با عدم تعادلی که اقتصاد جهانی را دچار تحریف کرده، مواجه شویم. نابرابری اغراقآمیز، اصلا طبیعی نیست، چیزی ساخته انسان است که باید با قدرت با آن رودررو شد. باید جرأت داشته باشیم.
دیدگاه تان را بنویسید