تلاش ایران برای کاهش آب بدون درآمد با کمک خارجیها
شیوا سعیدی، شهروند| برای تولید آب هزینههای بسیاری صرف میشود. به گفته ستار محمودی قائممقام وزیر نیرو هزینه تولید هر مترمکعب آب در ایران ١٥٠٠تومان است. آبی که چنین گران تولید میشود، به روشهای مختلفی اتلاف میشود. گاهی اوقات این اتلاف حتی قبل از آن انجام میشود که آب به مصرفکننده نهایی برسد. این پدیده در سراسر جهان دیده میشود و به آن آب بدون درآمد گفته میشود. میزان آب از دست رفته ممکن است واقعی (مانند میزان آبی که ناشی از نشت لولهها هدر میرود) یا ظاهری (میزان آبی که دزدیده میشود یا به درست اندازه گرفته نمیشود) باشد. میزان بالای آب بدون درآمد عاملی تأثیرگذار درشفافیت مالی واحدهای تولیدکننده آب و همچنین کیفیت آن به حساب میآید. آب بدون درآمد یا بهطور اختصار NWR معمولا از طریق حجم آب از دست رفته بهعنوان سهمی از کل آب تولیدشده محاسبه میشود. بنیاد بینالمللی آب (IWA) روشی دقیق برای ارزیابی جزییات مختلف آب بدون درآمد را ایجاد کرده است. براین اساس NWR شامل مصرف رسمی محاسبه نشده، هدررفتهای ظاهری آب و هدررفتهای واقعی آب است.
این درحالی است که در بسیاری از واحدهای تولید آب میزان دقیق آب بدون درآمد و اجزای آن مشخص نیست. به این ترتیب تصمیمگیری درباره بهترین عملکرد برای کاهش این شاخص مشکل میشود. اندازهگیری میزان استفاده از آب در سطح تولید (چاهها، ذخیره عمده آب)، در نقاط حساس شبکه توزیع و برای مصرفکنندگان حیاتی است تا سطح آب بدون درآمد محاسبه شود. دربسیاری از واحدهای تولیدی تعیین اجزای دقیق آب بدون درآمد و زیرمجموعههای آن کاملا مشخص نیستند. به این ترتیب نمیتوان بهترین راهحل برای کاهش آن را تخمین زد. اندازهگیری مصرف آب در سطح تولید (چاه، ذخایر عمده آب) درنقاطی حساس از شبکه توزیع و برای مصرفکنندگان تخمینی دقیق و حساس از سطح NWR است. در بیشتر کشورهای توسعهیافته هدررفتهای ظاهری آب بسیار محدود یا کم است. براساس تخمین بانک جهانی متوسط این نوع هدررفت (بهویژه درخصوص آب دزدی از روشهای غیرقانونی) درکشورهای درحال توسعه حدود ٤٠درصد آب بدون درآمد را تشکیل میدهد. در برخی شهرها هدررفت ظاهری حتی از میزان واقعی آن بیشتر است.
برخی کشورها مانند ژاپن، دانمارک و سنگاپور اطلاعات کاملی دراینباره دارند، اما این نکته درباره کشورهای آفریقایی و برخی کشورهای آسیایی صادق نیست. به هرحال براساس اطلاعات بنیاد جهانی آب، کمترین میزان آب بدون درآمد به کشور سنگاپور تعلق دارد. این کشور سابقه طولانی در مدیریت آب درحوزه شهری دارد و هماکنون فقط ٥درصد آب تولیدشده آن بدون درآمد است. آلمان نیز کشور پیشرفته دیگری است که میزان این شاخص درآمد بهطور متوسط ٧درصد محاسبه شده است. درمقابل کشوری مانند ایتالیا با معضل آب بدون درآمد ٢٩درصدی دستوپنجه نرم میکند. فرانسه نیز رقم آب بدون درآمد ٢٦درصدی را در سال ٢٠٠٥ میلادی به ثبت رساند. درهمین زمینه دولت این کشور اقدامات متعددی انجام داد و ٥سال بعد یعنی در سال ٢٠١٠ میلادی این شاخص را به ١٩درصد رساند. اما سازمانهای مختلف هنوز هم معتقدند این میزان بیشتر از ١٩درصد است. درهمین راستا «شهروند» نگاهی به میزان آب بدون درآمد و روشهای مختلف کشورها برای کاهش آن کرده است.
٦٠درصد آب بدون درآمد در ایران
ایران یکی از کشورها با میزان آب بدون درآمد بالاست، بهطوری که سهم آب بدون درآمد آن حدود ٢٤درصد است و وزارت نیرو قصد دارد با کمک شرکتهای خارجی ازجمله فرانسوی و ژاپنی آن را به عددی یک رقمی کاهش دهد. بدین ترتیب حداقل باید رقم فعلی ٢٤درصدی آب بدون درآمد درکشور ١٥درصد کاهش یابد تا تکرقمی شود که این اتفاق تأثیر بسیار زیادی درحفظ ذخایر آبی و همچنین افزایش درآمد برای دولت دارد. به گفته حمیدرضا تشیعی معاون بهرهبرداری شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور در ایران به دلیل نشت فیزیکی بدون مصرف از شبکه توزیع خطوط انتقال، مخازن و انشعابها خارج میشود که این رقم در سال ١٣٩٣ شمسی درکشور ١٣,٣درصد بوده است. همچنین هدررفت ظاهری نیز حدود ٦.٨درصد محاسبه شده بود. حال آنکه آب بدون درآمد در سال ٨٣ شمسی رقمی معادل ٣١.٨درصد بود که با اقدامات انجامشده کاهش یافت. با این وجود هنوز هم ٢٤درصد رقم بالایی به حساب میآید. ازسوی دیگر این رقم یک میانگین است و درشهری مانند خوانسار میزان آب بدون درآمد در سال ٩٤ شمسی ٦٠درصد تخمین زده شده است. هرچند این میزان آب قبل از آنکه به مشتری برسد، از دست میرود، اما به هرحال این مصرفکننده نهایی است که بهای آن را چه از لحاظ مصرفی و چه از لحاظ کاهش ذخایر و منابع آبی میپردازد. درهمین راستا کاهش آب بدون درآمد یکی از شاخصهای مهم برای حفظ منابع و البته منفعت مصرفکنندگان به حساب میآید.
افزایش مالیات انگیزهای برای کاهش آب بدون درآمد
ذخایر آب دانمارک در دهه گذشته تغییر زیادی کرده است و دولت این کشور برای کاهش آب بدون درآمد اقدامات زیادی انجام داد. نخستین اقدام در این راستا قانون مالیات بر آب تولیدشده برای واحدهای تولیدکننده آب در سال ١٩٨٩ میلادی بود. در این حالت انگیزهای قوی برای کاهش آب بدون درآمد و بهبود کیفیت سیستم توزیع ایجاد شد. سیستم تأمین آب کپنهاک درحال حاضر فقط ٦,٥درصد آب بدون درآمد دارد، اما در حقیقت میتوان ادعا کرد این شاخص بسیار کمتر است زیرا بسیاری از ذخایر پراکنده آب دانمارک توانستهاند آب بدون درآمد خود را به صفر برسانند. این درحالی است که بسیاری از موسسات مشاوره دانمارکی که با واحدهای تولید آب در این کشور همکاری دارند، به واحدهای مشابه در سراسر جهان کمک میکنند از میزان آب بدون درآمد خود بکاهند. طی سالهای گذشته این موسسات در مالزی، چین، تایلند، گرجستان، تایوان، ترکیه، ابوظبی، عربستان سعودی، مالی و آفریقایجنوبی فعالیت میکنند.
محاسبه آمار فاضلاب محاسبه نشده در ژاپن
براساس آخرین آمار موجود متوسط آب بدون درآمد در ژاپن طی سال ٢٠٠٧ میلادی ٧,٣درصد بوده است. البته این شاخص در نقاط مختلف این کشور از ٥ تا ١٥درصد محاسبه شده است. این درحالی بود که میزان نشتی آب از لولهها در این کشور نسبت به ١٩٨٧ میلادی ١٨درصد بهبود یافته است. در این راستا تعمیراتی در بخشهای زیربنایی لولهها انجام و از لولههایی با کیفیت بهتر استفاده شد. در سال ٢٠١١ دولت ژاپن اعلام کرد، تصمیم دارد میزان استاندارد آب بدون درآمد را به ٢درصد برای واحدهای بزرگ و ٥درصد برای واحدهای کوچک تولیدکننده آب برساند تا به این ترتیب واحدهای تولیدی را به افزایش کارآمدی تشویق کند. شاید ژاپن را بتوان تنها کشور جهان به حساب آورد که آمار ملی درباره فاضلاب محاسبه نشده را نیز جمعآوری میکند. منظور از فاضلاب محاسبه نشده میزان آبی است که بهطور اشتباه وارد سیستم فاضلاب بهداشتی میشود. این آب از طریق فاضلاب مربوط به آبهای سیلاب یا نشتی در مخازن آبهای زیرزمینی وارد فاضلاب میشود. متوسط فاضلاب محاسبه نشده ژاپن نیز ١٢درصد است که در شهرهای مختلف از ٦ تا ٣٠درصد است.
آب بدون درآمد ٣٨درصدی با تعرفههای ناچیز در مکزیک
کیفیت و میزان آب بدون درآمد در سراسر مکزیک متفاوت است که دلیل آن را میتوان سطوح مختلف توسعه این کشور دانست. براساس آمار ٢٠١١ میلادی موسسه IMTA، بهطور متوسط میزان آب بدون درآمد در این کشور ٣٨درصد محاسبه شده است. البته موسسه Conagua آن را ٤٧درصد تخمین میزند که این رقم دوبرابر بالاتر از استاندارد آب بدون درآمد برای واحدهای تولیدی با کیفیت استاندارد است. این درحالی است که تعرفه آب در مکزیک به ازای هر مترمربع ٠,٣٢ دلار است و این رقم نصف متوسط تعرفه درکشورهای آمریکای لاتین و حوزه دریای کارائیب (٠.٦٥ دلار) به حساب میآید، اما از آنجا که تعرفهها با توجه به چارچوبهای مختلف قانونی تعیین میشود، طیف قیمت آب در این کشور بسیار متفاوت است. درنتیجه مصرفکنندگان داخلی مکزیک در شهری مانند «تیهوانا» ماهانه ١.١دلار به ازای مصرف ٣٠ مترمکعب آب میپردازند. حال آنکه مردم شهر «ویلاهرموزا» برای مصرف این مقدار آب فقط ٠.٠٥ دلار آببها پرداخت میکنند. ازسوی دیگر آمار نشان میدهد در این کشور فقط ٧٢درصد آبونمانهای آب پرداخته میشود و مصرف٣١درصد مشتریان اندازهگیری نمیشود که در این حالت آنها مبلغی ثابت برای مصرف میپردازند.
دیدگاه تان را بنویسید