میناب بی‌‌آب

اعتماد ،اسمعیل کهرم مشاور رییس سازمان محیط زیست

٤٢ سال پیش به میناب رسیدم! هواپیما هفته‌ای دو پرواز به بندرعباس داشت. از قدیم بندرعباس را بندر میناب می‌نامیدیم. این همه بندر در ایران داریم، فقط بندرعباس بندر بود و هست.
کلمه فارسی «بندر» تا جنوب شرقی آسیا کاربرد دارد. «بندر آچه» را به یاد دارید؟ زمان سونامی؟ با ماشین از بندر گرم و تفتیده و داغ به طرف «میناب» رفتیم. میناب یعنی انباری از آب! و میناب، انباری از آب بود.
به یادداشت‌هایم که عمری از آنها گذشته مراجعه می‌کنم. «وارد میناب شدم. همان لحظه ورود از این شهر خوشم آمد خیلی. شهری سبز و خرم را دیدم. با درختان نخل بسیار بلند. این شهر یک باغ‌شهر بود. از اول تا آخر باغ بود و سبز و سبز. صدای آب صدای غالب است در باغ‌ها. زمین‌های زراعی و حتی جوی‌ها و نهرها. شب را در یک باغ زیر سایه درختان بودم. صدای جریان آب که به حوضچه سیمانی می‌ریخت تا صبح جریان داشت. طراوت و گوشنوازی در صبح با صدای پرندگان درآمیخت...» روز پنجم خردادماه امسال باز هم به میناب وارد شدم.
در بین راه از بندر به میناب، دو لوله که هر کدام بیش از ٢٥ اینچ قطر داشت دائما در حال انتقال آب از میناب به طرف بندرعباس بود. گفته می‌شود که این لوله‌ها، آب سد میناب و نیز آب چاه‌های عمیق (٧٠ تا ٧٥) متر را به طور دائم، بیست و چهارساعته به طرف بندرعباس می‌برند.
این آب‌ها در بندرعباس به چه مصرفی می‌رسند. این آب برای رفع تشنگی شهر بندرعباس مورد استفاده قرار می‌گیرد. شهری که مدام در حال گسترش است. شهری که تعداد برج‌ها و ساختمان‌های مرتفع آن طعنه بر تهران می‌زنند!
آمار رسمی می‌گوید که ٦٨ درصد مردم میناب هنوز هم به کشاورزی می‌پردازند ولی به تدریج و با صدور آب به بندر، این قشر عظیم نگران باغ‌ها و درخت‌های خود هستند. باغ‌هایی که هر ١٤ روز یکبار آب کافی دریافت می‌کردند، اکنون هر ٤٠ روز آب (قطره‌چکانی) و ناکافی دریافت می‌کنند که کافی هم نیست.
آب سد میناب و چاه‌های ١٥ گانه به طرف بندرعباس چاهی هستند و میناب تشنه است، از جهت‌های مختلف می‌توان بی‌آبی میناب را بررسی کرد.
١- مردم: مردم میناب که به آب شهر خود افتخار می‌کردند اکنون با تشنگی شدید مواجه شده‌اند وراه چاره‌ای ندارند جز اعتراض و ابراز خشم. این مردم درختان خود را موجودات زنده‌ای می‌دانند که از آب محروم شده‌اند ودرختان مرگ هستند و یا برخی مرده‌اند! مردم میناب موجودیت و روش زندگی هزاران ساله خود را در خطر می‌بینند. مردم ناراضی‌اند!
٢- خاک جلگه میناب: همان‌طور که اگر ما انسان‌ها در محیط خشک و گرم می‌مانیم بدن ما عکس‌العمل نشان می‌دهد و مثلا لب‌های ما از تشنگی شکاف می‌خورند و ترک می‌کنند، خاک هم در مقابل بی‌آبی عکس‌العمل نشان می‌دهد. ترک برمی‌دارد و فرومی‌ریزد و فروچاله‌ها را ایجاد می‌کند. فروچاله شکاف‌های گاه عمیق است و گاه وسیع، سرها را به داخل خود می‌کشد.
درختان استراتژی‌های مختلف در مقابل کم آبی و تشنگی دارند. نخل‌ها باریک می‌شوند و دراز و در آخر تاج خود را، یعنی همان جا که خوشه‌های زیای خرما بر آن می‌رویند فرو می‌ریزند و تمام این عملیات برای نجات جان نخل است و در نهایت نخل می‌میرد. نخل‌های بی‌سر شاید گذشته از اشک باغداران، تلخ‌ترین صحنه‌هایی است که در میناب شاهد بودم!

فاجعه در آینده
بندر گامبرون (بندرعباس امروزه) آب خود را از میناب گرفت و رشد کرد و جمعیت خود را به حدود ٨٠٠ هزار نفر رسانید.
بولوار متعدد، برج‌های مسکونی و مراکز خرید و پاساژهای گوناگون بندر را تبدیل به یک حباب عظیم کردند که همه و همه از آب میناب گرفته شد ولی این آب کفاف رشد آتی بندر را ندارد و این حباب عظیم با کاهش مخازن آب میناب خواهد ترکید! آن وقت در آینده نزدیک (کمتر از ٢٠ سال) میناب خشک و بندرعباس فاقد آب برای آشامیدن و صنعت خواهد شد چه رسد به کشاورزی و مشروب کردن نخلستان‌ها.
فاجعه عدم ملاحظات زیست محیطی در پروژه‌های انتقال آب در جای جای ایران تکرار شده و اکنون نیز در دست اجراست.
پروژه انتقال آب خلیج فارس به یزد و کرمان و پروژه انتقال آب دریای مازندران به سمنان بدون مطالعات و ارزیابی زیست محیطی در راه است و مقامات بیشتر به فکر اثرگذاری بر موطن خود هستند تا آنکه به فکر ایران باشند!

راه چاره؟
بندرعباس با اتکا به آب میناب آینده‌ای نخواهد داشت بنابراین راه‌حل، احداث «آب‌شیرین‌کن»های معظم در کناره آب خلیج فارس خواهد بود.
این قول بارها از طرف مقامات به مردم میناب داده شده. قول‌های که تا به حال عملی نشده است. آب‌شیرین‌کن‌ها نباید نمک حاصل از آب خلیج‌فارس را به خلیج فارس برگردانند زیرا این عمل موجب شوری بیش از حد آب خواهد شد و حیات از این منطقه آبی حذف خواهد شد.
نمک را باید در یک خاک لم‌یزرع در خشکی‌های اطراف ریخت و شاید در آینده از آن برای صنایع گوناگون استفاده کرد. می‌توان آب، طراوت و زندگی را به باغ‌های میناب بازگرداند و بندرعباس را نیز همچنان یک بندر فعال و زیبا و پرنشاط حفظ کرد. میناب بدون آب تبدیل به یک مین خواهد شد، مینی که هر آن آماده برای انفجار است؛ باور کنیم.

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید