آرامش بینظیر بازار عیدانه میوه در ٥٠ سال گذشته
مریم شکرانی، شهروند| اخبار بازار سال جدید، اینبار با اتفاق ویژهای شروع شد. بازار میوه شب عید امسال مشتریان خود را شگفتزده کرد و برای نخستینبار در طول سالهای گذشته نهتنها افزایش قیمت را تجربه نکرد که در روزهای پس از تعطیلات نوروز نیز برخلاف روند هرساله، قیمتهای خود را کاهش داد. حالا برخلاف هر سال، بازار میوه آرامش کمسابقهای را تجربه میکند و خبری از بهانههای رنگارنگ دلالان برای گرانیهای عجیبوغریب نیست. بهانههایی که با وزیدن بادی و سوز سرمایی چنان شوکهای بزرگی به بازار وارد میکرد که آن را به صدر اخبار رسانهها میکشاند. بازاری که براساس گزارشهای دورهای بانک مرکزی در اغلب اوقات پای ثابت گرانیها بوده است. این موضوع درحالی رخ میدهد که حدود یک دهه از ورود دولت به جریان تنظیم بازار میوه شب عید میگذرد. تجربهای که براساس مستندات مرکز پژوهشهای مجلس در بیشتر موارد ناموفق بوده و موجب نارضایتی دو سوی اصلی بازار یعنی مصرفکننده و تولیدکننده شده است. بنابر این گزارش از سال ٨٤ که سیاستهای تنظیم بازار دولت در بازار میوه اعمال شده انحراف معناداری از هدف اصلی این طرح تجربه شده است؛ بهطوری که در مورد پرتقال طرح تنظیم بازار از ٧ سال ٤ سال و در مورد سیب از ٦ سال ٣ سال تولیدکننده متضرر شده است. این در حالی است که افزایش چندبرابری قیمت میوه در شبهای عید و پس از تعطیلات نوروز در سالهای گذشته مصرفکنندگان را نیز ناراضی کرده است. گزارش مرکز پژوهشهای مجلس تاکید میکند که بالاترین انحراف طرح تنظیم بازار میوه مربوط بهسال ٨٩ میشود. در این سال با وجودی که شاخص قیمت تولیدکننده ٢٩درصد کاهش یافت، قیمت مصرفکننده ١٢٢درصد افزایش داشت. این موضوع در شرایطی رخ میدهد که در همین سال واردات میوه تنظیم بازاری به اوج خود میرسد و دولت بیش از ٩١میلیون دلار ارز صرف واردات میوه کرده بود. با وجود این دولت امسال برای نخستینبار در تنظیم بازار میوه موفق عمل کرد. اتفاقی که نهتنها در ١٠سال گذشته بیسابقه بوده است که به گفته «حسین مهاجران» رئیس اتحادیه فروشندگان میوه در ٥٠ سال گذشته بیتکرار بوده است. او در اینباره به «شهروند» توضیح داد: در بازار شب عید امسال برای نخستینبار هر چهار قلم میوه اصلی یعنی سیب، پرتقال، خیار و کیوی بدون افزایش قیمت و با نرخهای مناسب عرضه شد که این رخداد در ٥٠ سال اخیر در بازار میوه ایران بیسابقه بوده است و در این مدت هیچ سالی را نداشتهایم که در شب عید نرخ اقلام اصلی میوه افزایشی نباشد. او ادامه داد: با وجود این آرامش بازار میوه در روزهای پس از تعطیلات نیز تداوم داشته و برخلاف هر سال کاهش قیمت را نیز تجربه کرده و برخی اقلام پرمصرف مانند سیب و پرتقال تا حدود ٢٠درصد ارزانتر شده است. با این اوصاف میتوان گفت که امسال برنده اصلی بازار مصرفکنندگان و تولیدکنندگان بودهاند.
دلالان ناکام ماندند
ایران در زمره یکی از ١٠ تولیدکننده بزرگ میوه در جهان است. با این حال نگاه وارداتمحور اقتصاد نفتی محصولات کشاورزی را نیز از قلم نینداخته و واردات بیرویه میوه یکی از مهمترین معضلات کشاورزی ایران در سالهای گذشته بوده است. این مسأله درحالی رخ میدهد که تولید و واردات فراوان میوه، برخلاف کلیشه بازار به عرضه زیاد و کاهش قیمت منجر نشده و مصرفکنندگان ایرانی افزایش عجیبوغریب قیمتها را در بازار میوه تجربه کردهاند و این بازار در گزارشهای دورهای بانک مرکزی رکورددار گرانی میشود. در این شرایط دولت از حدود ١٠سال گذشته یعنی از سال ٨٤ وارد جریان تنظیم بازار میوه شد. تنظیم بازار میوه که در دولت احمدینژاد به وزارت صنعت، معدن و تجارت واگذار شده بود پس از ٧ سال تجربه ناموفق و واردات بیرویه میوه، درسال ٩٣ به حوزه اختیارات وزارت کشاورزی درآمد و وزارتخانه متولی تولید از سال ٩٤ عملا تنظیم بازار میوه را نیز به عهده گرفت. تجربه اول وزارت کشاورزی در تنظیم بازار میوه چندان موفق نبود و گرانی پرتقال بهعنوان یک قلم اصلی سبد میوه شب عید خبرساز شد. پس از این رویداد، رئیسجمهوری از همان ماههای ابتدایی سال ٩٤ شخصا وارد عمل شد و برای اقدام بهموقع تنظیم بازار میوه شب عید ٩٥ دستور صادر کرد. بر این اساس وزارت جهاد کشاورزی کمیتههای تخصصی تنظیم بازار میوه شب عید را وارد عمل کرد و ذخیرهسازی میوه براساس ارزیابی ذخایر بخش خصوصی و تجار انجام شد. علاوه بر این دولت امسال، کیفیت میوههای تنظیم بازاری را از قلم نینداخت و همین موضوع مانع از مانور دلالان در بازار میوه شد. حسین مهاجران، رئیس اتحادیه فروشندگان میوه در اینباره به «شهروند» گفت: کیفیت میوههای تنظیم بازار امسال درحد قابل قبول بود و همین مسأله عامل مهمی برای جلوگیری از افزایش قیمت ذخیره بخش خصوصی شد. دولت امسال سیب باکیفیت دماوند را بهعنوان ذخیره تنظیم بازار و با قیمت هرکیلوگرم ١٩٠٠ تومان عرضه کرد؛ این درحالی بود که سیب باکیفیت ممتاز ٣٢٠٠ تومان نیز در بازار موجود بود اما چون ذخیره تنظیم بازار دولت کیفیت قابل قبولی داشت و درعین حال با قیمت مناسبی عرضه شده بود فروشندگان نتوانستند سیب ممتاز را با قیمت گرانتری بفروشند.
او ادامه داد: این مسأله باعث شد رقابت در عرضه صورت بگیرد و بخش خصوصی برای اینکه بتواند بارخود را بفروشد بستهبندی بهتر و محصول باکیفیتتری به خردهفروشان عرضه کند. در عین اینکه ملاحظات قیمت را نسبت به محصولات دولتی و تنظیم بازاری رعایت کند تا مشتری خود را از دست ندهد. مهاجران تاکید کرد: امسال برخلاف هر سال فروشندگان نتوانستند حاشیه سود بالایی در بازار میوه تجربه کنند و برگ برنده به دست مصرفکنندگان و تولیدکنندگان افتاد. مصرفکنندگان از این جهت که خرید بدون افزایش قیمت را تجربه کردند و تولیدکنندگان از این لحاظ که دولت محصول آنها را به قیمت خوبی خرید و دلالان برای خرید از کشاورزان ناچار بودند قیمت بالاتری پیشنهاد بدهند.
حتی یک کیلو میوه خارجی برای تنظیم بازار وارد نشد
با وجود این بازار میوه شب عید از سیاسیکاری جریان مخالف دولت در امان نماند و شایعه تنظیم بازار شب عید با میوههای وارداتی را به سر زبان انداخت. «صادق خلیلیان» وزیر کشاورزی دولت احمدینژاد در این باره به تسنیم گفته بود: دولت روحانی نوروز ٩٥ را با میوههای خارجی اداره کرد. این درحالی است که کشور ما بهعنوان یکی از صادرکنندگان اصلی میوه در جهان شناخته میشود؛ بنابراین چه لزومی دارد که برای تامین نیاز شب عید از میوههای خارجی کمک بگیریم. او همچنین تاکید کرده بود: اگر تصور کنیم این حجم وسیع میوههای خارجی که در بازار وجود دارد همه از طریق قاچاق یا راههای غیرقانونی وارد کشور میشود، بسیار سادهانگارانه است و حتما بخش زیادی از میوههای خارجی موجود در بازار امسال با مجوز دولت وارد کشور میشود. خلیلیان به راههای دور زدن قانون برای واردات میوه نیز گریزی زده و توضیح داده بود: واردکنندگان به اسم ترانزیت میوه خارجی از ایران به سایر کشورها مجوز میگیرند؛ اما میوه خارجی را به سایر کشورها حمل نمیکنند و محصول را در بازار داخلی میفروشند.
اما این ادعای خلیلیان از سوی وزارت جهاد کشاورزی و حتی بخش خصوصی رد شد. روسای اتحادیههای بارفروشان میوه و فروشندگان میوه در مصاحبه با رسانهها اعلام کردند که حتی یک کیلوگرم میوه تنظیم بازار خارجی نبود و امسال هیچگونه وارداتی برای تنظیم بازار شب عید انجام نشده است. مهاجران در این باره به «شهروند» گفت: هیچ میوه خارجی برای شب عید وارد نشد و حتی یک کیلوگرم نارنگی پاکستانی یا پرتقال مصری عرضه نشد؛ اگر هم موردی عرضه شده باشد و از دید ما پنهان مانده است احتمالا مربوط به ذخایر قبلی قاچاق است که از ماههای آخر سال با عرضه آن بهشدت مبارزه شده است.
گریزی به آمارهای گمرک ایران نیز نشان میدهد که در سالهای دولت یازدهم هیچ ارزی برای واردات میوه شب عید هزینه نشده است. این درحالی است که به جز سال٩١ در دولت گذشته و ازجمله در زمان وزارت صادق خلیلیان بازار شب عید هر سال با میوههای خارجی اداره شده است. بهطوری که براساس این آمار در سال ٩٠ معادل ٤١میلیون دلار، در سال ٨٩ معادل ٩١، در سال ٨٨ معادل ٥١,٧ و در سال ٨٧ معادل ٣٣.٤میلیون دلار ارز برای واردات میوه خارجی در شب عید هزینه شده است.
دیدگاه تان را بنویسید