استراتژی صادرات برای مرکبات ایران
سعیدهسادات کرمانیپوربقایی
* کارشناس ارشد کشاورزی
مرکبات ایران همواره از زیباترین و خوشمزهترین نوع میوهها است که همیشه زینتبخش سبد غذایی و سفره ایرانیان است بدن انسان نیز نیازمند عناصر و مقادیر بسیاری از کلسیم، پتاسیم، ویتامین C است که با مصرف روزانه مرکبات میتوان این نیاز را به نحو احسن تأمین کرد.
سرانه تولید مرکبات در کشور حدود 56 کیلوگرم است این رقم در جهان 17 کیلوگرم است. بنابراین ایران معادل 3.4 برابر بیشتر از سرانه جهان تولید مرکبات دارد. مصرف سرانه در ایران حدود 48 کیلوگرم برآورد شده است. مرکبات از حدود80 سال قبل با کاشت نهالهای اصلاح شده ارزش اقتصادی و تجاری ویژهای پیدا کرد. سطح زیر کشت باغهای مرکبات کشور حدود 215 هزار هکتار است که از این میزان بیش از 43 درصد آن (92 هزار هکتار) در استان مازندران قرار دارد. از مجموع تولید مرکبات 3.8 میلیون تنی کشور در سال 1383، بیش از 1.65 میلیون تن آن در مازندران تولید شده است.
نیروی کار مورد نیاز برای هر هکتار باغ مرکبات در هر سال حدود 109 نفر روز کار تعیین شده است و بهطور تقریبی 27 درصد هزینههای تولید میوه را هزینههای کارگری شامل میشود. به این ترتیب در هر چهار هکتار باغ مرکبات یک فرصت شغلی ایجاد میشود. بهطور متوسط از هر هکتار باغ مرکبات حدود 18.5 تن میوه برداشت میشود. البته باغداران پیشرو رکورد برداشت محصول تا بالای 75 تن در هکتار هم داشتهاند.
هرچند در سالهای گذشته تولیدات باغی نقش ویژهای در عرصه تولیدات مورد نیاز کشور داشته، لکن از نظر کمی و کیفی هنوز جایگاه خود را در اقتصاد جامعه ایفا نکرده است. افزایش جمعیت کشور، تضعیف قدرت خرید ناشی از کاهش درآمدهای نفتی در نتیجه بر هم خوردن رابطه مبادله به نفع کشورهای صنعتی و پیشرفته در راه تجارت با کشورهای جهان سوم و از همه مهمتر تجدیدناپذیر بودن منابع طبیعی و از جمله نفت، باید زنگ خطر را برای مسئولان و بهویژه برای برنامهریزان و سیاستگذاران اقتصادی کشور به صدا در آورده و آنان را به این باور رسانده باشد که توسعه صادرات غیر نفتی و رهایی یافتن از اقتصاد تک محصولی متکی به درآمدهای نفتی، ضرورتی اجتنابناپذیر است.
امروزه توسعه صادرات غیرنفتی تنها به افزایش درآمدهای ارزی از طریق صدور انواع کالاهای ساخته شده و خدمات محدود نمیشود، بلکه توسعه صادرات نقش مهمتری را بهعنوان یک استراتژی رشد و توسعه اقتصادی بر عهده دارد. در اجرای استراتژی توسعه صادرات بخشهای مختلف اقتصادی شامل صنعت، معدن، خدمات، بهداشت، کشاورزی و... مورد توجه قرار میگیرد. با توجه به این نکته که کشورمان بهدلیل شرایط خاص اقلیمی و جغرافیایی جزو معدود کشورهای دنیا است که قابلیتهای بالایی در تولید محصولات کشاورزی دارا است و از نظر تنوع تولیدات در بخش باغداری و محصولات باغی سومین کشور دنیا پس از کشورهای چین، ترکیه و آمریکا است، از این رو میتوان بهعنوان بخشی از استراتژی توسعه صادرات به بخش کشاورزی و باغداری تکیه کرد و با تولید انواع محصولات کشاورزی و باغی علاوه بر تأمین نیازهای داخلی، به صدور این محصولات و در آمدهای ارزی حاصل از آن چشم داشت.
از این رو در راه صادرات محصولات کشاورزی و ازجمله مرکبات که ظرفیت بالایی برای تولید و صادرات آن در کشور وجود دارد موانع بسیاری پیش روی ماست. در این باره وجود نوسان در قیمت محصولات کشاورزی در کاهش انگیزه باغدار برای تولید محصولاتی تراز بازارهای جهانی مؤثر است؛ از یکسو عدم حاکمیت نظامهای مناسب قیمتگذاری بر محصولات کشاورزی و از سوی دیگر ناکارایی و نارساییهای حاکم بر توزیع محصولات در بازار کشاورزی در فاصله بین تولیدکننده و مصرفکننده سهم ناچیزی از قیمت پرداختی مصرفکننده را عاید تولیدکننده میکند.
تولید فعلی مرکبات کشور سالانه بیش از سه میلیون و 800 هزار تن است و بررسیهای انجامشده نشان میدهد که از این مقدار 800 هزار تن یعنی حدود ۲۰ درصد آن قابلیت صدور دارد، اما میزان فعلی صادرات این محصول در حدود ۷۰ هزار تن در سال است یعنی حدود 10 درصد از ظرفیت صادراتی که رقم بسیار ناچیزی است. در کنار این موضوع عدم توجه لازم به سلامت محصولات باغی، ازجمله عدم استفاده استاندارد از کود، سم بهویژه در تولید محصولات باغی ارگانیک، به همراه بستهبندی و بازاریابی نامناسب، امروزه میتواند درهای بازارهای جهانی بهویژه کشورهای توسعه یافته را کماکان به روی تولیدکنندگان داخلی محصولات باغی بسته نگاه بدارد./
D-950117-01
دیدگاه تان را بنویسید