فیلترینگ، طرح ٢٠٠ میلیارد تومانی وزارت ارتباطات
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات خبر از آغاز طرح فیلترینگ هوشمند داد و اعلام کرد این طرح با همکاری ١١ دانشگاه اجرا خواهد شد. وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با اعلام اینکه مناقصه فیلترینگ هوشمند شبکههای اجتماعی برگزار شده، گفت: «فیلترینگ هوشمند با همکاری دانشگاهها آغاز شده و اینستاگرام و تلگرام نیز در آینده شامل این طرح خواهند شد.» به گفته محمود واعظی: «مناقصه فیلترینگ هوشمند اینستاگرام، تلگرام و سایر شبکههای اجتماعی برگزار شده تا در نهایت این طرح اجرایی شود و بتوان به صورت هوشمند بر محتوای این شبکههای اجتماعی نظارت کرد. ١١ دانشگاه در زمینه فیلترینگ هوشمند شبکههای اجتماعی در حال فعالیت هستند و به نتایج مطلوبی نیز دست یافتهاند تا بتوان این طرح را به خوبی اجرا کرد.» فیلترینگ اینترنت در ایران مبحث تازهای نیست، شاید عمر آن برابر با عمر اینترنت و استفاده از آن در کشورمان باشد. اما فیلترینگ هوشمند چند سالی است که مطرح شده و دلیل طرح آن هم این بود که مسوولان امر معتقد بودند بعضی از سایتها در کنار ارایه محتوای نامناسب، بعضی از مطالبی که ارایه میدهند میتواند مفید هم باشد، لذا بهتر است سازوکاری تعریف کرد تا این محتوای مفید قربانی محتوای مجرمانه موجود در سایت مذکور نشود. البته فیلترینگ هوشمند تنها مختص ایران نیست و بعضی از کشورها نیز برای آنالیز اطلاعات موجود در برخی سایتها از این ترفند استفاده میکنند. بهطور مثال سازمان امنیت ملی امریکا (NSA) تجربههایی در زمینه اعمال فیلترینگ هوشمند دارد و نرمافزارهایی هم برای فیلترینگ هوشمند بهطور محرمانه طراحی کرده است. «ماسکولار» و «ناروس» از جمله نرمافزارهای فیلترینگ هستند که دادهها را آنالیز کرده و میتوانند بر محتوای دادهها نظارت کنند. نرمافزار ناروس در بسیاری از کشورهای همسایه مانند عربستان سعودی، مصر، پاکستان و لیبی هم مورد استفاده قرار گرفته است و میتواند به ابرقدرتهای اینترنتی در جهان بگوید که مردم در اینترنت بیشتر چه محتوایی را دنبال میکنند. کنکاش اطلاعات پدیده نوظهوری نیست، و در کشورهای مختلف مورد استفاده است. اما استفاده از این سازوکار برای شبکههای اجتماعی با این حجم از سرعت انتقال دادهها آن هم در کشور ما که اینترنت پرسرعت به معنای واقعی وجود ندارد تا حدی غیر ممکن به نظر میرسد. کارشناسان و صاحبنظران حوزه آیتی معتقدند فیلترینگ هوشمند شاید بتواند در دراز مدت روی محتوای ارایه شده در یک سایت نظارت داشته باشد، اما امکان اینکه بتواند به صورت لحظهای بر اطلاعات در حال گردش در شبکهای مثل تلگرام با بالغ بر ٢٠ میلیون کاربر در کشور، نظارت داشته و آن را پالایش کند، کمی دور از ذهن است. این فیلترینگ باید از طریق شرکتها و نرمافزارها صورت بگیرد، همانطور که در مورد تلگرام وزارت ارتباطات ایران از این شرکت در خواست کرد تا کانالهای غیر اخلاقی را بلاک کند. با این حال علیاصغر بهشتی، استاد دانشگاه علم و صنعت در گفتوگو با ایسنا عنوان کرده است: «اجرای فیلترینگ هوشمند روی شبکههای اجتماعی امکانپذیر است؛ اما با توجه به اینکه سرور این شبکهها در ایران نیست؛ این کار به زمان زیادی نیاز دارد. اجرای فیلترینگ هوشمند نیازمند امکانات زیرساختی خاصی است، این فیلترینگ باید به گونهای باشد که بتواند محتوای ترافیکی را که از خود عبور میدهد به صورت یکسری کلید واژه یا نوع اطلاعات جداسازی کرده و فیلتر کند. سیستم رمزنگاری، سیستمی حجیم است که برنامهنویسان کمتر در پروتکلهای شبکه اجتماعی از آن استفاده میکنند، با توجه به این موضوع فیلتر کردن محتوای این شبکهها کار دشواری نیست و امکانپذیر است. اما در عین حال پیچیدگیهای خاص خود را دارد و نیازمند زمان کافی و هدفگذاری است.»
البته باید یادآور شد که در مورد فیلترینگ هوشمند شبکه اینستاگرام در سال گذشته، چند روز پس از اعلام وزارت ارتباطات در مورد عدم دسترسی کاربران ایرانی به برخی صفحات غیرمجاز در اینستاگرام، مدیران این شبکه اجتماعی پر مخاطب اعلام کردند که اینستاگرام شروع به رمزگذاری ارتباط بین گوشیهای هوشمند و سرورهای این شرکت کرده است و تقریبا ٩٨٣ صفحه مربوط به خوانندگان و بازیگران مطرح جهان که در طرح فیلترینگ هوشمند مسدود شده بودند در دسترس هستند. با وجود این اظهارات، بهمن ماه سال گذشته وزیر ارتباطات با قاطعیت خبر از موفقیت ٨٣ درصدی این طرح داد و گفت: «نرمافزارهای تولید شده برای طرح فیلترینگ هوشمند تاکنون روی شبکه اجتماعی اینستاگرام به اجرا درآمده و توانسته ٨٣ درصد موفقیت کسب کند. فاز دوم فیلترینگ هوشمند با پیادهسازی دو نرمافزار تولیدی روی سایر شبکههای اجتماعی راهاندازی خواهد شد.»
پاییز ٩٣ بود که نگرانیهایی در مورد انتشار مطالب توهینآمیز در شبکههای پیام رسان از جمله واتسآپ و وایبر از سوی مسوولان مطرح شد، سخنگوی دستگاه قضا نامهای به وزیر ارتباطات نوشت و با ابراز نگرانی در این مورد خواهان اقدامی موثر در این زمینه شد و ضرب الاجلی یک ماهه تعیین کرد تا وزارت ارتباطات زمینهسازیهای لازم را برای مسدودسازی و کنترل اطلاعاتی موثر در شبکههای فوق انجام دهد. هر چند که بعد از انتشار شایعاتی در زمینه مسدود کردن این شبکهها توسط قوه قضاییه، این دستگاه صراحتا اعلام کرد قوه قضاییه هیچ علاقهای به مسدودسازی شبکههای اجتماعی ندارد و از دستگاههای اجرایی مرتبط میخواهد تا به پالایش این فضا کمک کنند.
حسن روحانی از ابتدای تصدیاش در مسند ریاستجمهوری همواره بر این موضوع تاکید داشته است که موفقیتش در انتخابات را مدیون حضور جوانان و همچنین فعالیت هدفمند آنان در شبکههای اجتماعی بوده است. تابو شکنی وزرا و معاونین روحانی با عضویت در شبکههای اجتماعی فیلتر شده در ایران و همچنین سخن گفتن از طریق آنان با مردم هم یکی دیگر از رفتارهایی بود که موجب اقبال مردم به دولت یازدهم شده بود، چرا که مسوولان را در کنار خود میدیدند و از جنس خود میدانستند. حالا با طرح فیلترینگ هوشمند باز هم سر حرف و حدیثها باز شده است. باز هم نگرانیها از سر گرفته شده است و نوک پیکان انتقادها آن هم در آستانه انتخابات مجلس، به سمت دولت نشانه رفته. چالش صاحبنظران در این موضوع بر سر این است که اجرای چنین پروژهای در بازه زمانی کوتاه و به صورت لحظهای تقریبا ناممکن است، چرا که سرورها از طریق رمزگذاری اطلاعات را در اختیار کاربران قرار میدهند و چنانچه بعد از طی یک پروسه پیچیده بتوان این رمزها را شناسایی و فیلتر کرد، سرور میتواند به صورت لحظهای رمز را تغییر داده و فیلترینگ را دور بزند. حال باید دید اجرای این طرح تا چه میزان میتواند در پالایش فضای مجازی و سالمسازی آن برای استفاده عموم موفق باشد.
دیدگاه تان را بنویسید