فلفل، مسبب امپریالیسم؛ موز، عامل فلاکت
استیون کینزر
نویسنده کتاب همه مردان شاه
تاریخ جور دیگری رقم میخورد، اگر ادویه و میوههای خارجی به مذاق اروپا خوش نمیآمد.
دلیل اصلی یورش کشورهای قدرتمند به کشورهای ضعیفتر این است که میخواهند از آنچه ارزش داشتن دارد، بیشتر داشته باشند. در طول قرنها، این چیزها طیف وسیعی را شامل میشدهاند. از زن گرفته تا طلا، تا نفت و بالاخره غذا. ذائقه غذایی نقش مهمی در شکل دادن تاریخ داشته است. اگر مردمان کشورهای غربی به شکر، ادویه و میوههای استوایی اشتها پیدا نمیکردند، جهان احتمالاً راه دیگری را میپیمود. در بیشتر تاریخ بشر غذا کسلکننده، یکنواخت و بیمزه بوده، اما وقتی اروپا پای در عصر جدید گذاشت، مردمش بهدنبال مزههای جدید بودند. سر رسیدن ادویههای عجیب شگفتی آنها را برانگیخت. فلفل دلیل پیدایش امپریالیسم مدرن بود.
دو نیروی بازرگانی قدرتمند در اوایل قرن هفدهم سر برآوردند و تا نسلها بعد جهان را در سیطره خود داشتند. کمپانی هند شرقی (مستقر در لندن) و کمپانی هلندی هند شرقی (مستقر در آمستردام) ثروت و گستره نفوذ آنها از هر حکومتی در جهان بیشتر بود؛ مجهز به ارتشها، نیروهای دریایی، ناوگانهای بازرگانی، بنادر محروس، مزارع عظیم، نظامهای حقوقی، زندانها، واحدهای پولی و حقوق بستن پیمان. این کمپانیها به مدد این اختیارات، که دولتهای بریتانیا و هلند به آنها داده بودند، سرزمینهای پرت و دورافتاده را فتح کردند و بذر نزاع را در پهنه عظیمی از شرق سوئز پراکندند.
غرض از تأسیس هر دوی این کمپانیها آوردن فلفل به اروپا بود. نخستین جزیرههایی که این کمپانی مقهور خود ساختندشان، یعنی جزایر ملوک، حالا جزئی از اندونزی هستند، اما تا مدتها نزد غربیها به جزایر ادویه شهره بودند. این مثال بسیار خوبی است که نشان میدهد چطور غذا میتواند دریچهای شود برای نگریستن به سرزمینهای بیگانه. اروپاییها دیوانه فلفل و دیگر ادویهها بودند. این یعنی که کشتیهایی باید به سوی دیگر جهان اعزام میشدند تا سرزمینهایی را اشغال و بومیان یاغی را سرکوب کنند.
نسلهای بعدی اروپاییها و آمریکاییها بهدنبال شیرینی بودند. بازرگانان مقادیر عظیم شکر را، عمدتاً در قالب ملاس (شهد)، از کارائیب آوردند تا اشتهای آنها را تأمین کنند. از سود حاصل کالاهایی خریدند و آنها را با بردگانی از آفریقا مبادله کردند، و بعد بردهها را به دنیای جدید آوردند. اگر نیاکان ما میل به غذای شیرین و نوشیدن چایشان با قند نمییافتند، تجارت برده هرگز وجود نمیداشت.
شکر دست کم در برکناری یک حکومت جهان، تنها عامل و دلیل بوده است. یعنی پادشاهیای که بیشتر سالهای قرن نوزدهم بر هاوایی حاکم بود. اولاد میسیونرهای نیوانگلند بومیان هاوایی را بیرون راندند و از غصب زمینهای آنها مزارع عظیمی پدید آوردند، اما به سبب موانع تعرفهای که نمیتوانستند شکرشان را در آمریکا بفروشند. در سال 1893، با حمایت واشینگتن، پادشاهی بومی را برانداختند و رژیمی جدید تحت زمامداری رئیس جمهوری سنفورددول برپا کردند. پنج سال بعد، هاوایی به آمریکا پیوست. این اتفاق درهای بازار شیرینیدوست آمریکا را به روی شکر هاوایی گشود و خاندان دول با معرفی آناناس به آمریکاییها -آن هم معاف از حق گمرک- ثروت هنگفتی به جیب زدند.
تولید یک میوه استوایی دیگر، یعنی موز، میراث بسیار تلختری بر جای گذاشت. تولیدکننده اصلی این میوه، یونایتدفروت، در سال 1929 کارزار تبلیغاتیای راه انداخت که میکوشید آمریکاییها را قانع کند موزه میوه سالم و مغذی است. در این کارزار موفق، سود بسیاری نصیب کمپانی یونایتدفروت شد. این کمپانی در پهنه وسیعی از کوبا تا کلمبیا نماد سرکوب، کنترل حکومتهای فئودال و به بار آوردن فلاکت برای جوامع این سرزمینها بود. از نقاشیهای دیهگوریورا تا رمانهای گابریل گارسیا مارکز، کارگران رنجور صنعت تولید موز، و سرکوب آنهایی که تلاش به تشکیل اتحادیه کرده بودند، رکن اساسی فرهنگ عامه آمریکای لاتین شدند.
یکی از بیرحمانهترین کودتاهایی که آمریکا تاکنون ساخته و پرداخته، زیر سر تولیدکنندگان موز بهویژه یونایتدفروت بود. در سال 1952، گوآتمالا، پس از آنکه پای در دورهای از حاکمیت دموکراتیک گذاشت، پیشگام وضع قانون اصلاحات ارزی شد که دست و پای یونایتدفروت را میبست. کمپانی از واشینگتن طلب کمک کرد.
دو نفر از وکلای سابق این کمپانی، جانفاستر دالس و الن دالس، به ترتیب وزیر امور خارج و رئیس سیا شدند. آنها کودتایشان را در 1954 اجرا کردند. اصلاحات ارزی برچیده شد، اتحادیههای کارگری منحل شدند و گوآتمالا وارد جنگ داخلی 36 سالهای شد که جان 200 هزار نفر را گرفت. اگر آمریکاییها از موز خوششان نمیآمد -یا میدانستند که این موزها چطور تولید میشوند- شاید میشد جلوی این تراژدی را گرفت.
امروز ما مواد غذایی تولید داخل را ارزشمند میدانیم. باید همین اصل را در روابط مان با کشورهای دیگر به کار بندیم. اسمش را بگذارید سیاست خارجی "بومیطلب". قبل از آن که بهدنبال منابع دوردست برویم، نگاهی به سرزمین خودمان بیندازیم؛ بدانیم که عادتهایمان چه تأثیری بر جهان میگذارد و اجازه ندهیم که تغییر ذائقه ما محرک مناقشه خارجی شود./
منبع: بوستون گلوب
دیدگاه تان را بنویسید