استخری که آب نداشت!
زینب هاشمی
کارشناس ارشد حشرهشناسی
روز شنبه هفتم شهریورماه جاری سالن فجر سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی میزبان مراسم افتتاحیه کنگره بینالمللی حشرهشناسی بود. از میان حدود 12 هزار متخصص حشرهشناسی در ایران تنها 272 نفر دور هم جمع شدند تا تولد نخستین کودک نوپای کنگره تخصصی حشرهشناسی از گیاهپزشکی را جشن بگیرند. کنگرهای که تلاش بانیان آن بهویژه رئیس انجمن حشرهشناسی در پیگیری برگزاری آن قابل تقدیر است، اما با رفع کاستیها و ایرادها که به برخی از آنها در این یادداشت اشاره شده است، میتوان به کنگرههای بعدی امید داشت تا دستاورد کمی و کیفی خوبی از این گردهماییها برای اقتصاد کشاورزی حاصل شود.
برگزاری کنگرهای در سطح "بینالمللی" نیاز به پیشبینیها، مدیریت زمان و هماهنگیهای اجرایی و تمهیدات لازم در سطح جهانی است که بهنظر میرسد در توان متولیانی چون مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی ایران باشد.
اما عدم حضور متخصصانی از کشورهای انگلستان، فرانسه، هند، آلمان، ژاپن و تونس که برای تبادل اطلاعات علمی در این کنگره اعلام آمادگی کرده بودند، بهدلیل فراهم نشدن ویزا یک پاسخ غیرقانعکننده از سوی کمیته اجرایی است. بهنظر میرسد صرفاً با حضور یک میهمان خارجی (پرفسور پارکر از دانشگاه ورمونت آمریکا) و حجم هشت درصدی مقالات خارجی، نمیتوان عنوان "بینالمللی" را برای چنین کنگرهای اطلاق کرد.
این در حالی است که چند روز پیشتر از آن، در اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران سومین همایش بینالمللی توسعه تجارت و بازار محصولات ارگانیک با رویکرد علمی - پژوهشی برگزار شد؛ اگرچه آن همایش هم خالی از ایراد نبود و دست کم با یک چای ارگانیک از میهمانان پذیرایی نشد! اما حضور متخصصان بینالمللی در این همایش از کشورهای آمریکا، آلمان، استرالیا و هند قابل توجه بود و همایش را از سطح تبادل اطلاعات علمی صرف و ارتباطات میان جامعه هدف به سطح کنگره یعنی بحث و گفتگو و پرسش و پاسخهای کلیدی پیرامون مسائل علمی توسط صاحبنظران و دانشمندان علمی ارتقا داد.
نگاه مقایسهای به این دو رویداد علمی با در نظر گرفتن وجوه مشترکی چون بینالمللی و رویکرد علمی و نیز متولیانی چون انجمن ارگانیک و حشرهشناسی منطقی بهنظر میرسد، اما یک تفاوت مهم را پررنگتر میکند: "علم با انگیزه کسب ثروت، در واقع چون دمیدن روح در جسم است."
به گمان نگارنده، متولیان کنگره حشرهشناسی، حشره را فقط از جنبه تولید علم نگاه میکنند، دلیل آن هم حضور صرف استادان دانشگاه و دانشجویان این حوزه و صندلی خالی بخش خصوصی، تاجران و عدم استقبال شرکتها برای حضور در نمایشگاه جانبی و ارائه دستاوردهای جدید کاربردی است.
یکی دیگر از نکاتی که به نظر می رسد در پوستر کنگره جایش خالی بود، شعار اصلی کنگره بود که از سویی میتوانست تعدادبیشتری از متخصصان این حوزه را ترغیب به حضور کند و از سوی دیگر شرکتکنندگان را از سردرگمی در میان حجم زیاد داده های متنوع، به اطلاعات سازمانیافتهتر و هدفمند هدایت کند.
وقتی رئیس بخش تحقیقات ردهبندی حشرات مؤسسه گیاهپزشکی، بهدرستی رشته حشرهشناسی را یک دانش جزیرهای نمیداند و آن را نیازمند تبادل اطلاعات با کشورها و بهویژه کشورهای همسایه چون ترکیه، آذربایجان، افغانستان... در زمینه "فون" حشرات و نامگذاری آنها میداند دست کم این موضوع میتوانست دستمایه شعار نخستین کنگره حشرهشناسی باشد.
در پایان به یک نکته دیگر اشاره میکنم، با وجود اینکه در اقدامی شایسته یادی از بزرگان این علم 80 ساله چون زندهیاد "جلال افشار"، "قدرتالله فرحبخش" و "مرتضی اسماعیلی" صورت گرفت، اما انصافاً آیا نمیشد از تلاش های یک نابغه ایرانی (حسین رجائی) که یکی دو هفته پیش حشره شناسان دنیا را بابت کشف یک شبپره به وجد آورد، هم تقدیری دست کم شفاهی کرد تا شاید اگرچه یک کنگره بینالمللی نداشتیم، اما دست کم یادی از دانشمندان معاصر بینالمللی خود میداشتیم!/
D-940610-01
دیدگاه تان را بنویسید