یک خبر، سه چهره/ درباره آمارهای ناخوشایند اجتماعی
آمارهایی که این روزها از اوضاع و احوال جامعه ایرانی توسط مدیران و مسوولان اعلام میشود، آمارهایی ناخوشایند و ناخوش احوال است. آمارهایی مثل اضافه شدن یک بیکار در هر پنج دقیقه به جامعه یا ١٨ طلاق در هر ساعت و... این آمارها اعلام میشوند و بعد از آن دیگر نه خبری از پیگیری هست و نه تحلیل و نه اتفاقی دیگر. به همین دلیل با یک روانشناس اجتماعی، جامعه شناس و رییس انجمن مددکاری ایران تماس گرفتیم و از آنها درباره انتشار این آمارها پرسیدیم و تاثیری که در زندگی این روزهای جامعه ایرانی میگذارند.
تمام آمارها تلخ نیست
غلامعباس توسلی٭
وضعیت آماری ایران نسبت به سالهای گذشته تغییر کرده، تغییراتی که اگرچه هنوز به مدیریت و سازندگی بیشتر نیاز دارد اما از دقت و پژوهش آمارگیران و پژوهشگران حکایت میکند. وقتی به آمارهایی که از معضلات و کاستیهای اجتماعی منتشر میشود، نگاه میکنیم، همان ابتدا آنچه به ذهن خطور میکند این است که جامعه ایرانی از معضلات اجتماعی پر شده و همه آمارها ازافزایش برخی کاستیهای فرهنگی در جامعه خبر میدهد، درحالی که نباید با چنین پیش فرضی به پدیدههای اجتماعی نگاه کرد، چون اتفاقا از رشد و توسعه در بخشهای زیر ساختی جامعه هم آمارهایی منتشر میشود، آمارهایی که در بالابردن روحیه اجتماعی جامعه نقش مهمی ایفا میکنند، البته اگر به شیوه درستی منتشر شوند. درباره آن دسته از آمارها که باعث تضعیف روحیه جامعه میشود، میتوان روشهای مناسبی در طرح آمار در نظر گرفت. ابتدا باید دانست آمار وسیلهای برای ارزیابی وضعیت یک جامعه است؛ جامعهای که انسان و هر چه به آن مربوط میشود مدام در حال تغییر و دگرگونی است و بدون داشتن آمارهای دقیق نمیتوان این تغییرات رااز جهات مختلف مورد بررسی قرار داد. به عنوان مثال اگر آمار صحیحی از وضعیت یک شهر موجود نباشد نمیتوان برای بیکاران آن شهر اشتغالزایی کرد یا راههای اشتغالزایی آن شهر را ترسیم کرد. بنابراین باید دانست آمارهای اجتماعی وسیلهای برای اندازهگیری عناصر مختلف یک جامعه است. انتظار میرود، وقتی آماری از یک معضل اجتماعی در یک رسانه یا از یک منبع اطلاعرسانی رسمی منتشر میشود، دارای تحلیل و پژوهش هم باشد، مثلا اگر آمار طلاق در سال ٩٣ از طریق یک منبع آماری منتشر میشود انتظار میرود در انتشار این آمار چند عنصر و پارامتر مرتبط با آن را هم بازگو کنند. مثل مقایسه آمار طلاق سال ٩٤ با سال قبل یا چند سال قبل، نسبت آمار طلاق با نسبت آمار ازدواج در همان سال و مقایسه آن دو با هم را در نظر بگیرند. این روش، قدرت هضم، تحلیل و باورپذیری جامعه را از انتشار آن آمار بالا میبرد. در حالی که پژوهشهای آماری ایران به خودی خود مطلبی را توضیح نمیدهد و فقط یک موضوع را بدون در نظر گرفتن جوانب آن طرح میکند، به همین دلیل جامعه از شنیدن این آمارها دچار حیرت میشود و بر قضاوت آن تاثیر میگذارد. تاثیری که شاید در پارهای موارد مخرب باشد و پیامدهای نادرستی بر جا بگذارد، بنابراین در انتشار آمار و تحلیلهای آماری در رسانهها دقت بیشتری به خرج دهیم، آمار با پدیدههای اجتماعی سر و کار دارد و نباید به سادگی از آن گذشت.
٭ جامعه شناس
آمار دماسنج است
حسن موسوی چلک٭
آمارها شبیه دماسنج هستند. به همان اندازه که دماسنج درجه تب را دقیق و درست نشان میدهد و باعث میشود بتوانیم با کمک آن مقابل پیشروی بیماری بایستیم، آمارهای اجتماعی هم نشان از بحرانها دارند و زنگ خطرهایی که از واقعیتهای جامعه میگویند. با آمارها نباید سیاسی برخورد کنیم و نباید از آنها استفاده سیاسی کنیم. چون جامعه در متن و بطن خود به رفتار سیاسی با مسائل اجتماعی نیاز ندارد و نیازمند نگاهی دقیق و کارشناسی است تا بتواند از بحرانها و آسیبها سالم و تندرست بیرون بیاید. آمارها مولفههای کمی برنامهریزی و تحلیل وضعیت موجود در هر حوزهای هستند؛ در حوزه اقتصاد، بهداشت و اجتماع و هر حوزه دیگری، آمارها باید مبنای مدیریت قرار بگیرند تا مشکلات شناسایی و حل شود. حساسیت نسبت به آمارها، بیفایده و آسیبرسان است. درست مثل برخوردی که در دولت گذشته نسبت به آنها وجود داشت و هرآماری باید مخفی و رازآلود باقی میماند. این رفتار باعث شد تا جامعه حساسیت خودش را نسبت به سرنوشتش از دست بدهد. وقتی آماری نباشد و مردم از حال و روزگار خود خبر نداشته باشند، هیچ حرکتی برای رسیدن به رشد و سلامت اجتماعی وجود نخواهد داشت. اما حالا مردم در جریان آمارها هستند و با دانستن واقعیت میتوانند نقش اجتماعی خود را ایفا کنند. از طرف دیگر باید بدانیم که تنها ارایه آمار باعث حل بیماریها و مشکلات نمیشود. آمارها باید تحلیل و بررسی شوند و با آنها راههای مقابله با بحران را پیدا کرد. ارایه آمار بدون تحلیل و بیتوجهی به آنها، درست شبیه روزگاری که آمارها مخفی بودند، تاثیری نخواهد داشت و تا زمانی که آنها را جدی نگیریم و حل نکنیم، اتفاقهای خوب و خوشآیند رخ نمیدهد.
٭رییس انجمن مددکاران
از آمارها غافل نشویم
افسر افشار نادری٭
یکی از حقوق اصلی مردم، باخبر شدن از اعداد آماری صحیح اجتماعی است، این آمارها هر چقدر هم تلخ و تکاندهنده باشند باید آن را به گوش جامعه رساند. مراکز آماری ایران در این زمینه کم کاری میکنند و بعضی آمارهایی که منتشر میشود، در صحت و صداقت آن تردید وجود دارد. این نوع تردید به جامعه وارد میشود و در بروز درک و آگاهی مردم از پدیده اجتماعی تاثیر میگذارد. البته این روش انتشار آمار با هدف جلوگیری از کاهش روحیه اجتماعی به کار گرفته میشود، در حالی که وقتی جامعهای از خود رفتارهای بیمارگونه نشان میدهد، باید تاثیر این رفتارها را در بروز و رشد آمارهای اجتماعی تلخ بداند، تا شاید در رفتارهای اجتماعیاش تغییر ایجاد کند. انتشار این آمارهای تکاندهنده مشکلی پیش نمیآورد اما عدم انتشار آن جامعه را متزلزل میکند. آمار میتواند به عنوان یک زنگ خطر جامعه را هوشیار و آگاه سازد که بعضی پدیدهها در وضعیت خوبی به سر نمیبرند و باید در برخورد با آن دقت بیشتری داشت. مثلا اگر روابط زناشویی در ایران دچار آسیب شده و آمارها خبر از افزایش طلاق زوجهای جوان میدهد، حق خانوادهها این است که از این اتفاق آمار صحیحی را بدانند تا در تصمیمگیریهای بنیادی خود دقت نظر بیشتری به خرج دهند. آمار مثل یک آژیر یا آلارم عمل میکند که در هنگام ورود یک سارق به مکانی به صدا در میآید و نهتنها آسیبزا نیست بلکه آگاهیدهنده و هشداردهنده است و در تغیر رفتارهای اجتماعی افراد نقش موثری ایفا میکند. با این حال اما مسوولان از نقش سازنده آمار غافل هستند و آن را نادیده میگیرند. به این دلیل نظارت درستی روی مراکز آماری صورت نمیگیرد و برای پژوهشهای آماری بودجه کافی در نظر گرفته نمیشود، این کاستیها در صحت آمارها تاثیر دارد و گاهی میبینیم درباره یک معضل اجتماعی چند آمار متفاوت از مراکز آماری مختلف اعلام میشود. شاید برای همین است که وقتی خبری از افزایش یک معضل اجتماعی میشنویم، آن را شایعه یا سیاهنمایی میپنداریم، درحالی که اگر در جمعآوری و نمونهبرداریهای آماری مدیریت صحیحتری انجام شود به همان میزان عدد آماری صحیحی به دست میآید. عددی که میتواند اجتماع را آگاه سازد. انتظار میرود مسوولان نقش آمار را در رشد و توسعه کشور موثر بدانند و در سخنرانیها و مصاحبههای خود به جای گمانهزنیهای آماری به آمارهای رسمی و دقیقتر روی بیاورند.
٭روانشناس اجتماعی
دیدگاه تان را بنویسید