ضرر فرار مغزها از ایران، ٢ برابر بیشتر از درآمد نفت است
شهروند| ایران کشوری است که با منابع عظیم نفت وگاز شناخته میشود و علاوه بر آن، ذخایر معدنی قابل توجهی نیز دارد. این منابع برای سرمایهگذارانی که منتظر فرصت هستند، جذاب است اما آنچه که شاید کمتر به آن توجه شده نیروی کار جوان و مستعدی است که ظرفیتهای فراوانی دارند. همان نیرویی که به دلیل وجود شرایط بهتر در خارج ایران، عزم سفر میکنند و با واژه فرار مغزها میان مردم شناخته میشوند. نگاهی به وضع مهاجرت ٥میلیون ایرانی خارج از کشور و حضور افراد توانمند و ماهر ایرانی در خارج ایران هم، گویای این حقیقت است که در ایران کمتر به موضوع نیروی انسانی ماهر و با دانش توجه شده و فضا برای رفتن بیشتر فراهم است تا ماندن. برای کشوری مانند ایران که قابلیتهای ذاتی و طبیعی فراوان دارد، چنین نیرویی یک قدرت خارقالعاده است که میتواند تحولهای جدی در اقتصاد ایجاد کند. این درحالی است که در دهه گذشته، به دلیل تحریمهای غرب ظرفیت اقتصادی ایران تحتالشعاع قرار گرفت و حالا با چشمانداز تازه برای برداشتن تحریمها، بخش فناوری تجاری ایران در چهارراه تاریخی قرار گرفته است. ایران با وجود چنین نیرویی که ضریب هوشی بالا دارد و توانمندیهای خوبی هم از خود نشان داده، میتواند خیلی ساده به مرکز فناوری در خاورمیانه در منطقه تبدیل شود اما در این راه خطری نیز در کمین است. جولان عبدالخالق کارشناسارشد بانک جهانی در گزارشی به موضوع یاد شده اشاره دارد و هزینه سالانه خروج ١٥٠هزار متخصص از ایران را معادل ٢ برابر درآمد نفتی کشور میداند. او در گزارش خود که در سایت بانک جهانی منتشر شده است به ٦ روندی اشاره میکند که آینده فناوری ایران را میسازند. در ادامه این گزارش این روندها را به قلم او میبینید.
١. هزینههای دولتی در بخش تحقیقات
برنامه هستهای ایران زیرمجموعهای از یک مجموعه بزرگتر هزینههای علمی دولت است. با وجود اینکه این کشور زیر فشار تحریمها قرار داشت هزینههای موثری در ایجاد قابلیتهای ملی در زمینههایی مانند نانوتکنولوژی و بیوتکنولوژی، تحقیقات سلولهای بنیادی، ژنتیک، مهندسی شیمی، تحقیقات هوا فضا، کشاورزی، سیستمهای ارتباطی لیزری، علوم کامپیوتر و الکترونیک و ... به عمل آمده است. دولت برای سال ٢٠١٦ تا سال ٢٠٢١ توسعه تکنولوژی را در رأس سه اولویت ملی خود قرار داده است. هنگامی که تحریمها برداشته شود و فضای مالی دولت گسترش یابد، بودجه تحقیقاتی تا سال ٢٠٣٠، ٤ درصد افزایش مییابد و به ٤درصد تولید ناخالص داخلی خواهد رسید.
٢. تأمین مالی برای کسب و کارهای کوچک
اکنون کسبوکارهای کوچک از سوی سرمایهگذاران سراسر جهان بهطور جدی مورد توجه قرار گرفته است. با داشتن تنها سه شرکت سرمایهگذاری و تعداد انگشتشماری برنامههای دولتی که از شرکتهای کوچک و متوسط حمایت میکند آزادکردن سرمایهگذاری خارجی راه آسانتری برای توسعه کسب و کار در کشور است. با این حال این بخش نهتنها نیازمند سرمایه است بلکه نیاز دارد دستیابی بدون محدودیتی به تکنولوژی سراسر این حوزه داشته باشد. حال که شرکتهای تکنولوژی بینالمللی برای راهاندازی فروشگاه در ایران به رقابت پرداختهاند احتمالا افقهای خلاقانهای از کارآفرینان تکنولوژی توسعه خواهد یافت. بدین ترتیب میتوان راه درازی را یک شبه طی کرد. مدلهای کسب و کار نوآورانه، منعطف و پیچیدهای در اختیار کارآفرینان قرار خواهد گرفت.
٣. جلوگیری از فرار مغزها
با وجود اینکه ایران جزو کشورهایی است که بیشترین هزینهها را برای آموزش مردم صرف میکند، هنوز صاحبان کسب و کار برای استخدام کارکنانی ماهر با سختی مواجه است. سالانه ٢٠درصد از هزینههای اجتماعی ایران در بخش آموزش هزینه میشود به عبارتی بیش از یک دهه است که ایران بهطور میانگین ٤,٥درصد تولید ناخالص داخلیاش را در این بخش هزینه کرده است. این درحالی است که سالانه ١٥٠هزار متخصص از ایران مهاجرت میکنند و این امر هزینهای دو برابر (بر اساس برخی برآوردها) از آنچه از فروش نفت حاصل میکند را بر دوش کشور میگذارد. ایجاد فضای مناسب برای بازگشت ایرانیهای جوان یکی از اولویتهای دولت روحانی است. حال با برداشتن تحریمها و پیشرفت تکنولوژی شرایط برای برگشتن این افراد مهیا خواهد شد.
٤. بهکارگیری کارآفرینی در سراسر جامعه
خلاقیت بهطور عمیقی ریشه در فرهنگ ایرانی دارد. این درحالی است که روحیه کارآفرینی در آنها دیده نمیشود. در دید مردم شغلهای بخش دولتی همواره مطمئنترین راه امرار معاش است. آوردن طیف گستردهای از تحقیقات علمی به بازار ایران نیاز به ریسکپذیری بیشتری دارد اما تعداد اندکی از کارآفرینان طبقه پایین یا متوسط دارای شبکههای امنیت اجتماعی هستند تا در صورت شکست از آنها حمایت کند. در حال حاضر سازمانهای غیردولتی محلی مانند انجمن کارآفرینی ایران به این موضوع پرداخته است و در این راستا کمپینهای آگاهسازی و سیاستهای حمایتی در جهت ایجاد فضای مدیریتی بهتر برای جوانان ایران فراهم آورده است.
٥. اصلاحات بیشتر در جهت دستیابی به اینترنت
ایران در سراسر خاورمیانه و آسیای مرکزی بیشترین تعداد تلفنهمراه و کاربران اینترنتی را به خود اختصاص داده است اما جزو کشورهایی است که کمترین قدرت را از لحاظ دیجیتالی در اختیار دارد. از سویی سانسورها و از سوی دیگر قیمتهای بالا و کیفیت پایین خدمات ارتباطی باعث شده ارتباط کسب و کارها با مشتریان داخلی و خارجی دشوار شود. طی دو سال گذشته این مشکل با صدور مجوز اینترنت نسل سوم و نسل چهارم برطرف شده است با این حال اگر ایران بخواهد ظرفیتهای تجاری نوآوری بخش تکنولوژی را به مرحله عمل در آورد اقدامات بیشتری مورد نیاز است.
٦. ایجاد روایتی جایگزین
روشن است که بخش فنآوری ایران تمام عناصر لازم برای تبدیل شدن به عنصر پیشرو جهانی را در اختیار دارد اما این خود ایرانیان و مدیران آن هستند که تصمیم میگیرند راه سنتی یا برتری علمی را پیش بگیرند.
دیدگاه تان را بنویسید