چرا غذای 15 میلیون ایرانی ضایع میشود؟
ندا زارعی
* کارشناس ماشینآلات کشاورزی
در متن سند چشمانداز که توسط مقام معظم رهبری ابلاغ شد، به برخورداری از دانش پیشرفته و توانایی از تولید علم و فناوری، برخورداری از سلامت و رفاه و دستیابی به جایگاه اولیه اقتصادی، علمی، فناوری، رشد پرشتاب و مستمر اقتصادی، رسیدن به اشتغال کامل تصریح شده است که در حوزه کشاورزی جز با توسعه مکانیزاسیون کشاورزی و افزایش تولید تحقق نخواهد یافت.
حداقل 15 بند از بندهای کلی سیاستهای ابلاغشده بهصورت سرفصل امور اقتصادی مکانیزاسیون کشاورزی است و نقش مؤثر و ویژهای را به خود اختصاص داده است؛ لذا مکانیزاسیون در کشاورزی ایران بهعنوان یکی از مؤلفههای اثرگذار توصیف میشود که برای توسعه پایدار و کاهش ضایعات و افزایش بهرهوری باید مورد توجه قرار گیرد.
کاهش و به حداقل رساندن ضایعات کشاورزی بهعنوان برداشت مخفی میتواند یکی از راههای مؤثر برای تأمین غذا در جامعه بهشمار آید. در کشورهایی که سیستم کشاورزی توسعهیافتهای دارند، تکنولوژیهای کشاورزی پیشرفت قابل توجهی پیدا کردهاند و ضایعات محصولات کشاورزی رقم بسیار پایینی را به خود اختصاص میدهد، این در حالی است که هدررفت محصولات کشاورزی در ایران بهعنوان معضلی که 35 درصد از حجم تولید کشور را از چرخه مصرف خارج میکند، رقم بسیار قابل توجهی است.
35 درصد از میزان تولیدات داخلی کشور در حالی بهعنوان ضایعات از چرخه خارج میشود که به گفته مسئولان، بخش کشاورزی میتواند غذای 15 میلیون نفر را در سال تأمین کند.
ماشینهای پخش مناسب، حسگرها در کشت و کار ماهوارهای یا کشاورزی دقیق و همچنین اصول کشاورزی حفاظتی از سرفصلهای توسعه مکانیزاسیون در بخش کشاورزی است.
بهکارگیری مکانیزاسیون مناسب با اقلیم و متناسب با محصول بهگونهای که میزان خردشدگی و ضایعات هنگام برداشت را به حداقل برساند، یکی از سرفصلهای اولیه کاهش ضایعات در محصولات کشاورزی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
گندم، پوشال ذرت یا نیشکر، سرشاخههای درختان میوه در هرس جزو ضایعات محسوب نمیشوند، اما گندمی که از عقب کمباین خارج شده، میوهای که بر اثر ضربه مکانیکی در انبارها فاسد میشوند یا بهعلت نبود مکانیزاسیون مناسب دچار لهشدگی میوه یا خارج شدن ذرت از ماشین برداشت میشود، عملاً ضایعات مستقیمی است که میتواند بر اقتصاد کشور اثر سوء داشته باشد.
توجه به توسعه مکانیزاسیون از زمان برنامه سوم توسعه که دولت مکلف شد برای رفع بحران موجود در بخش کشاورزی و صنعتی شدن کشاورزی افزایش ضریب مکانیزاسیون را در دستور کار قرار دهد، بهعنوان یکی از سرفصلهای اصلی توسعه مورد توجه قرار گرفته، اما باید گفت با وجود تأکیدی که در برنامههای توسعه صورت گرفته، سالانه حدود دوهزار و 500 میلیارد ریال خسارت ناشی از فرسودگی ماشینآلات کشاورزی به کشور تحمیل میشود، در حالی که برای رسیدن به تولید پایدار از طریق صنعتی شدن کشاورزی میتوان ضمن افزایش شغلآفرینی، تولید و خودکفایی را نیز در دسترس قرار داد.
امنیت غذایی محور اساسی رشد و توسعه ملی در بخش کشاورزی و بینالملل محسوب میشود، به همین دلیل دستیابی به امنیت غذایی یکی از اهداف اصلی سند چشمانداز 1404 است که توسعه مکانیزاسیون، افزایش بهرهوری و تولید ارگانیک را مورد توجه قرار میدهد.
در زمان حاضر 10 سال از ابلاغ سند چشمانداز گذشته و در صورتی که ایران از زمان باقیمانده برای نقطه عطف خود جهت دستیابی به افق برنامهریزیشده استفاده نکند، نهتنها از کشورهای رقیب عقب خواهد ماند، بلکه در زمینه تولید و خوداتکایی با افزایش هزینههای تمامشده و غیررقابتی بودن تولید روبهرو خواهد شد.
از عوامل عقبافتادگی در حوزه پایین بودن ضریب مکانیزاسیون در ایران، جز کمبود سرمایهگذاری، باید کمبود تحقیقات را نیز بهعنوان یکی از مؤلفههای اثرگذار نام برد. اگر ضایعات محصولات کشاورزی تا 35 درصد بالا رفته است، باید دید چقدر مراکز تحقیقاتی حوزه کشاورزی برای کاهش ضایعات محصولات با استفاده از ماشینآلات موجود یا توسعه و تمرکز سرمایهگذاری در بخش کشاورزی پروژههای تحقیقاتی اجرا کردهاند. آنچه مشخص است، مکانیزاسیون جزو مقولههایی است که در حوزه کشاورزی با کمترین آورده بخش خصوصی روبهرو است و باید بهعنوان یکی از بسترهای توسعه در حوزه تولید که میتواند ارزش افزوده نصیب سرمایهگذاران بخش خصوصی کند، جذابیتهایی را به همراه داشته باشد. این مهم جز با سیاستگذاری و هدایت دولت محقق نخواهد شد./
D-940526-01
دیدگاه تان را بنویسید