جفا در حق کامل ترین غذای جهان تا کی!؟

سمیه نورمحمدی

کدخبر: 22841

شاید در ایران روز جهانی شیر، تنها فرصتی است تا به شیر و فعالیت های مرتبط با شیر و صنایع لبنی فارغ از سایر روزها که جز بحث قیمت جایگاه اهمیت غذایی آن در حاشیه قرار می گیرد، نگاه ویژه بیفکنیم. این موضوع که بیشتر کشورها همین روز را روز جهانی شیر انتخاب کرده اند، حکایت از اهمیت شیر و جهانی بودن آن دارد. بگذریم که برخی کشورها تاریخ های حوالی این روز را در قالب "هفته شیر" نیز جشن می گیرند. روزی که فائو ( سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد) اول ژوئن (11 خرداد) را "روز جهانی شیر" نامیده است؛ روزی که شوربختانه تاکنون از سوی تشکل های صنفی تولیدکننده شیر یا فرآورده های آن گرامی داشته نشده است!

دکتر جودیت برایان، مدیر شورای شیر بریتانیا، می گوید: " شیر کامل ترین غذای موجود در جهان است که هزاران سال بخشی از برنامه غذایی انسان ها بوده است. منبعی طبیعی و حاوی انواع ویتامین ها و مواد معدنی است."

شیر تنها ماده شناخته شده مکمل در طبیعت است که می تواند نیازهای بدن را به طور متعادل تامین کند. عمده ترین ویژگی شیر و وجه تمایز آن نسبت به سایر مواد غذایی، ترکیب پروتئینی و وجود املاح در آن مانند کلسیم و فسفر است. لازم است به طور اختصار مواردی در خصوص ارزش غذایی این ترکیبات گفته شود: پروتئین ها, مولکول های درشتی هستند که از واحدهای کوچک تری به نام اسید آمینه ساخته شده اند و شیر دارای کلیه اسید آمینه های ضروری است. قند شیر, لاکتوز نام دارد و شیرینی آن 30 بار از قند و نیشکر کمتر است. لاکتوز چاق کننده نیست و مصرف آن برای بیماران مبتلا به دیابت مضر نیست. چربی شیر نیز بسیار سهل الهضم و انرژی زا است.

انرژی زایی حاصل از چربی شیر تقریبا دو برابر مواد قندی یا پروتئینی است. املاح معدنی در شیر که به شکل محلول یا ترکیب با مواد پروتئینی است, کمتر از یک درصد است و مهم ترین آنها شامل: کلسیم, پتاسیم, فسفر, سدیم و مقدار بسیار کمی آهن و مقادیر جزئی مس و روی است که نقش اساسی در ساخت آنزیم ها و هورمون های بدن دارند.

مصرف شیر و فرآورده های آن منجر به افزایش طول عمر، بازده جسمی و فکری بیشتر, کاهش بیماری های عفونی و استخوانی و رشد مطلوب کودکان و نوجوانان می شود.

مطالعات گسترده انجام شده توسط مراجع بین المللی و مراکز علمی دانشگاهی، نشان می دهد، بین مصرف سرانه محصولات شیری و طول عمر و کاهش سن و از کار افتادگی، ارتباط مستقیم وجود دارد.

در بیشتر کشورها به لحاظ ارزش بالای غذایی شیر به منظور عرضه شیر با قیمت ارزان و افزایش مصرف سرانه, با هدف نهایی داشتن جامعه ای سالم و پویا مبالغ هنگفتی یارانه از بودجه سالانه برای شیر در نظر می گیرند. در حال حاضر مصرف سرانه شیر و فرآورده های آن در ایران حدود 95 کیلوگرم در سال برآورد شده و این در حالی است که رقم یاد شده در کشورهای اروپای غربی بین 350 تا 500 کیلوگرم و در آمریکا و کانادا حدود 280 تا 300 کیلوگرم است.

با وجود خواص مفید شیر, افرادی هستند که نسبت به شیر حساسیت غذایی دارند.

آنزیم هضم کننده قند شیر (لاکتوز) لاکتاز نام دارد که در بدن انسان و سایر پستانداران ساخته می شود. فعالیت لاکتوز پس از تولد بسیار زیاد است، ولی بعد از دوران شیرخوارگی مقدار آن کاهش می یابد و چنانچه شیر از رژیم غذایی حذف شود, ساخت این آنزیم در بدن قطع می شود.

عدم پذیرش شیر بین اشخاص به ویژه بزرگسالان که منجر به ناراحتی های گوارشی مانند نفخ، دل پیچه و اسهال می شود به دلیل ساخته نشدن لاکتاز در بدن است.

از آنجا که بررسی ها نشان می دهد که در اروپای غربی فقط 2 درصد از مردم دچار عدم تحمل لاکتوز هستند، اما این رقم در کشورهای آسیایی بیش از 90 درصد مردم را در بر می گیرد، لذا از آنجا که با خوردن تدریجی شیر، آنزیم لاکتاز مجدد در بدن ساخته شده و عدم تحمل لاکتوز رفع می شود، لذا بهترین جایگزین برای کسانی که به دلیل عدم تحمل لاکتوز نمی توانند شیر بخورند، استفاده از فرآورده های تخمیری شیر به ویژه ماست و دوغ موهبتی است که نباید آن را از دست داد.

در این میان یادآوری عوارض عمده ناشی از کاهش مصرف سرانه محصولات لبنی در روز جهانی شیر، خالی از لطف نیست:

1 پوکی استخوان به ویژه در زنان بالای 40 سال

2 عقب افتادگی رشد کودکان

3 بیماری های استخوان و دندان و لثه

4 افزایش بیماری های عفونی

5 نارسائی های بینائی

6 کوتاهی عمر و پیری زودرس

7 بیماری های عصبی و ایجاد اختلال در خواب.

به تبعیت از این عوارض، مسائلی چون عدم کارایی، عدم تحمل کار طولانی، خستگی و کاهش بهره هوشی نیز از عواقب دیگری است که دامن غفلت کنندگان مصرف شیر یا فرآورده هیا لبنی را می گیرد. در واقع به این لحاظ هم هست که همواره توصیه می شود که مصرف شیر در طول زندگی باید استمرار داشته باشد و مصرف آن قطع نشود.

البته از آنجا که شیر با داشتن صفات ممتاز غذایی، به سرعت در معرض آلودگی های گوناگون قرار دارد، لذا در صورتی که بهداشت از مرحله دوشش تا مصرف رعایت نشود، بیماری های مشتررکی را از حیوان به انسان و از انسان به انسان منتقل می کند که مهم ترین آنها عبارتند از: تب مالت (بروسلوز)، سل, لیستریوز (سقط جنین و عوارض چشمی)، سالمونلوز (حصبه, شبه حصبه)، اسهال های خونی و ناراحتی های گوارشی. اگرچه از سال 1309 خورشیدی (1930میلادی) که استفاده از دستگاه های پاستوریزاسیون شیر متداول شد، خوشبختانه شیوع این بیماری ها به مقدار قابل ملاحظه ای کاهش یافت، بماند که برخی هنوز مخاطره نوشیدن شیر فله ای را به جان خود و خانواده می خرند و تجربیات و دانش علم دامپزشکی و پزشکی را نادیده می گیرند!

برای همین هم است که این روند کاهشی در کشورهای در حال توسعه در حد مطلوبی پدید نیامده است و به همین دلیل همواره احتمال بروز بیماری های زیادی مانند تب مالت از طریق شیر و فرآورده های آن وجود دارد. البته یک نکته را نیز نمی توان ناگفته گذاشت که با توجه به اینکه عرضه فرآورده های شیری غیر پاستوریزه هنوز در کشور به طور رسمی و قاطع ممنوع نشده، عدم استفاده مردم از شیر خام و فرآورده های غیرپاستوریزه خود موجب جذب شیر بیشتر در کارخانه ها و نهایتا حفظ بهداشت و تندرستی جامعه خواهد شد.امر مهمی که باید بیش از جنجال اعلام نشده اسامی خاطی اصلی در ماجرای روغن پالم جدی گرفته می شد که تا امروز نشده است.

مطلب از همین نویسنده:

کنگره ایمنی غذا، سنگ محک تولید غذای سالم در ایران

یادداشت مرتبط:

خانه نا امن

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید