سیاستهای متضاد با تجارت مجازی آب
احمد طبایی
کارشناس ارشد مهندسی آبیاری و زهکشی
بحران کمبود آب در کشور و مصرف بسیار بالای این مایع حیاتی در بخش کشاورزی، ضرورت مدیریت صحیح مصرف آب در این بخش را بیش از پیش در کانون توجهات قرار داده است. تا آنجاکه مدیران وزارت جهاد کشاورزی از برنامههای متعددی برای کاهش مصرف و افزایش بهرهوری آب سخن میگویند.
در کنار اقدامات مناسبی چون جایگزینی شیوههای سنتی آبیاری با روشهای مدرن آبیاری و بهرهگیری از کشتهای متراکم و گلخانهای برای صرفهجویی در مصرف آب، سیاست توجه به بحث تجارت مجازی آب هم اقدام موثر دیگری است که میبایست به طور جدی دنبال شود.
مفهوم «آب مجازی» برای نخستینبار توسط تونی آلن در سال 1998 مطرح شد و به مقدار آبی گفته میشود که یک کالا یا یک فرآورده کشاورزی طی فرآیند تولید، مصرف میکند تا به مرحله تکامل برسد و مقدار آن معادل جمع کل آب مصرفی در مراحل مختلف زنجیره تولید از لحظه شروع تا پایان است. صفت مجازی در این تعریف بدان معناست که بخش عمده آب مصرف شده طی فرآیند تولید، در محصول نهایی وجود فیزیکی ندارد و در حقیقت بخش بسیار ناچیزی از آب مصرفی در پایان به عنوان آب واقعی در بافت محصول باقی خواهد ماند.
با توجه به بحران شدید کمبود آب در سطح جهان به ویژه در سالهای اخیر، مفهوم آب مجازی در بسیاری از کشورها برای برنامه ریزی و سیاستگذاریهای کلان اقتصادی و کشاورزی از اهمیت زیادی برخوردار شده است و چون امکان تجارت آب به لحاظ حجم و قیمت آن وجود ندارد، کشورهای کمآب و پرجمعیت جهان مجبور شدهاند در بحث صادرات و واردات کالاها با در نظر گرفتن میزان آب مجازی مصرفی آنها، تمهیدات مناسبی به کار گیرند و خود را از تولید محصولات آبدوست که منجر به فشار بر منابع آبی کشور میشود، آزاد و رها سازند. بنابراین این کشورها واردات خود را به محصولاتی با بیشترین مصرف آب مجازی، محدود کرده و در مقابل بر تولید محصولاتی با مصرف آب مجازی کمتر، تاکید و نسبت به صدور آنها اقدام میکنند.
متاسفانه با وجود وضعیت بحرانی و نگرانکننده منابع آب و با وجود تاکید فراوان کارشناسان و حتی مدیران مربوطه بر اهمیت توجه به بحث آب مجازی، نه تنها استراتژی مدونی برای لحاظ کردن این پارامتر در سیاستگذاریهای کلان تولید و واردات محصولات کشاورزی و دامی در نظر گرفته نشده، بلکه در مواردی شاهد اجرای سیاستهایی در تضاد با آن هستیم. از جمله این سیاستها که به واقع میتوان آن را در شرایط بحرانی آب، یک شاهکار قلمداد کرد، بحث ممنوعیت واردات میوه به کشور است که میتواند فشار مضاعفی به منابع بیبدیل آب کشور برای دستیابی به خودکفایی در این عرصه وارد کند. حال آنکه اگر این ممنوعیت درباره میوههای با مصرف آب بالا لغو شود، امکان صرفهجویی قابل ملاحظهای در میزان آب مصرفی بخش کشاورزی فراهم خواهد شد.
دیدگاه تان را بنویسید