مقایسه با کدام معیار و کدام انگیزه!؟
بهمن دانایی
انسان موجودی است که مقایسهگری را دوست دارد و همواره علاقهمند بوده است که پدیدههای گوناگون را که در پیرامونش قرار دارند با همتاهای آنها مقایسه کند. بهطور مثال انسان قد، وزن، شکل و لباس و پوشاک خود را در هر سن و مقطعی از عمر خود با قد، وزن، شکل و لباس دوست، همکار، همبازی و همکلاس خود مقایسه میکند و از این مقایسههاست که حرکت و جنبش برمیخیزد. این مقایسهگری در ذات و نفس خود مقولهای شریف و ارزشمند است که اگر در شرایط مناسب و سالم انجام و فرجام یابد به رقابت و پیشرفت منجر میشود. اما مقایسه کردن آداب و آیین عرفی، کارشناس و مبنایی دارد و بهقول منطقیون باید عناصر مقایسهشونده تجانس داشته باشند و گزارهها و پایههای عناصر تشکیلدهنده مقایسه را بتوان با معیارهای کارشناسی در یک ظرف قرار داد. مقایسهگری در فعالیتهای اقتصادی میان سرزمینها و ملتها و جامعهها و در درون هر جامعه نیز یک کار منطقی و عقلایی است و البته باید مبنای منطقی و کارشناسی داشته باشد. اما این مقایسهگری که ذات شریف و پیشبرندهای دارد بعضی اوقات با نیتهای ناسالم و با انگیزههای بازدارنده ترقی عمومی و بهنفع یک گروه خاص ممکن است انجام یابد که باید شناسایی و معرفی شوند. بهطور مثال چندسال پیش بود که مقایسه میان «قیمت تمامشده تولید داخلی شکر» و «قیمت تمامشده شکر وارداتی» در دستورکار یک گروه کوچک از مدیران میانی قرار گرفت و از همینجا بود که پایههای انحرافی در ذهن مقامهای ارشد دولتهای نهم و دهم پدیدار شد. این گروه از مدیران که اکنون معلوم میشود چه بر سر اقتصاد این مرز و بوم آوردهاند بدون لحاظ کردن شاخصهای مهمی مثل دستوری یا آزاد بودن سازوکارهای اقتصادی ایران و کشورهای صادرکننده شکر به ایران، مقایسه نرخ تورم ایران و کشورهای یادشده و متوسط میانگین تورم جهانی، آزاد یا حبس بودن نرخ ارزهای معتبر، میزان حمایتهای پیدا و پنهان کشورها از تولید شکر با ایران و... ذهنها را بازی میدادند. اینگونه شد که ناگهان داستان تلخ شکر در سال 1385 پدیدار و صنعت قدیمی شکر به ته دره مرگ نزدیک شد. پایداری مدیران و صاحبان و سهامداران کارخانههای قند از یکسو و استواری برخی مدیران و نمایندگان مجلس از طرف دیگر شکر را از دره مرگ نجات داد و آینده آن را روشن کرد.
وقتی دولت یازدهم بر سرِ کار آمد، اکثریت تولیدکنندگان ایرانی از جمله مدیران تولیدی در صنعت قندوشکر شادمان و خرسند شدند که آندسته از مدیران ناکارآمد که روزگار را سیاه کرده بودند از بدنه سازمانها و نهادهای دولتی و پیرامون مدیران ارشد پراکنده خواهند شد.
رویدادهای اخیر در صنعت قندوشکر مثل اعلام دیرهنگام قیمت توافقی برای شکر، اجازه دادن به واردات با نرخهای ارزان ارز، تحتفشار قراردادن تولید داخلی با عرضههای مخرب از سوی برخی نهادها این پرسش را ایجاد کرده است که آیا چیزی عوض نمیشود؟
چند روز پیش بود که جناب آقای محمدرضا نعمتزاده وزیر محترم صنعت، معدن و تجارت ناگهان با ادبیات شبیه به ادبیات دولتهای قبلی از مقایسههای غیرمنطقی نام برد و معلوم شد که ذهنسازان هنوز پابرجا هستند. درحالیکه خدمات و انگیزههای این وزیر محترم نسبت به حمایت از تولید داخلی در صنعت از سالها پیش در کانونتوجه جدی فعالان صنعت ایران بوده و هست، این اظهارنظرها شگفتیساز شدند. آیا مقایسه کردن صنعت قندوشکر ایران با همتاهای خارجی بهلحاظ پایهای و عناصر تشکیلدهنده قیمت تمامشده در محیط درون صنعت و محیط ملی کارشناسانه است؟
وقتی دولت برای واردات شکر نرخ ارز را بر اساس ارز مبادلهای قرار میدهد که دستکم 20 تا 25 درصد بهطور متوسط ارزانتر از نرخ ارز در بازار آزاد است، و از آنسو کارخانههای قند برای خرید تجهیزات و ماشینآلات، بذور و مواد موردنیاز بایستی از ارز آزاد استفاده نمایند، آیا این مقایسه مبنای علمی و منطقی دارد؟ تولیدکنندگان قندوشکر در ایرانی تولید میکنند که نرخ تورم آن در سال 1391 و 1392 به 45 و 35 درصد رسیده بود که چندین برابر نرخ تورم جهانی بوده است.
تولیدکنندگان ایرانی در فضایی کار میکنند که دولت برای تسکین دردهای چغندرکاران زحمتکش از جیب کارخانهها خرج کرده و قیمتهای خرید تضمینی چغندر که 65 درصد قیمت تمام شده کارخانهها را تشکیل میدهد را گران میکند و نظر تشکلها را نمیپرسد. تولیدکنندگان شکر در جایی فعالیت میکنند که از صنعت خودرو با نرخهای تعرفه تا حد 60 تا 100 درصد حمایت میشود اما از نرخ تعرفه کارشناسی واردات شکر اجتناب میشود و.... بهنظر میرسد جناب آقای نعمتزاده که نسبت به زاد و رشد صنعت داخلی توجه حمایتگرانه نیرومندی دارد میتواند با استفاده از نظرات متخصصان غیردولتی نوعی افزایش اطلاعات را تجربه کند.
در شرایطی که تولید چغندر در سالجاری زراعی رشد شتابان را تجربه کرده است و افزایش ضریب خودکفایی به مرزهای خوب میرسد، ذهنیتسازی مدیران ارشد بار دیگر در دستور کار یک عده خاص قرار گرفته و قصد دارند با اعلام ارقام غیرواقعی، تحلیلهای غیرکارشناسی و نادرست، تولید داخلی را بار دیگر زمینگیر کنند.
مدیران صنعت قندوشکر هوشیار و پُرکار باشند تا این وسوسه تازه نیز شرایط رشد را نیابد./
دیدگاه تان را بنویسید