لزوم "نمادسازی" برای اشاعه فرهنگ منابع طبیعی
ابوالفضل میرقاسمی
کارشناس بازنشسته سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور
چالشهای زیستمحیطی جهانی و منطقهای از یک طرف و اجرای پروژههای عمرانی شتابزده از طرف دیگر و کم توجهی به موضوعات جامع نگری، نگرش سیستمی، کل نگری و یکپارچه نگری (Integration) سبب شده است که اقدامات اصلاحی و احیایی سازمان، اثربخشی محسوس و ملموسی نداشته باشد.
به نظر میرسد که سیاست سازمان میبایست بیشتر معطوف به موضوعات حساسسازی، آگاه سازی، اقدامات نرم افزاری، اقدامات پیشگیرانه (پیشگیری بهتر است از درمان) و یار جمع کردن باشد. به قول معروف: " یک دست، صدا ندارد". در واقع با توجه به گستردگی و پیچیدگیهای موضوعات مربوط به تخریب سرزمین، سازمان به تنهایی از عهده کنترل آن بر نمیآید و لازمست تا با اقدامات حمایتطلبی(Advocacy) و اطلاعرسانی درست و به موقع، همه دستگاه های ذیربط (از قوه مقننه، قضائیه، مجریه، نیروهای انتظامی، مردم و جوامع بهرهبردار، سمنها، دانشگاهها، مراکز آموزشی و تحقیقاتی و . . .) را همراه نماید.
بدون فرهنگسازی مناسب در زمینه صیانت و حفاظت از منابع طبیعی، نمیتوان انتظار داشت که دغدغه حفظ منابع طبیعی، به دغدغه کلیه مردم، بهرهبرداران محلی و مسئولین (در تمام سطوح) تبدیل شود. یکی از راههای فرهنگسازی، استفاده از نمادهای مناسب و تاثیرگذار (نمادسازی) است.
بدیهی است در تعریف نمادهای مناسب در زمینه حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست، علاوه بر ملاحظات منابع طبیعی و محیط زیستی می بایست به موضوعات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی نیز توجه نمود. پذیرش یک نماد توسط مردم، بستگی به سابقه فرهنگی، ادبی و تاریخی آن و همچنین تاثیر آن در معیشت مردم دارد.
درخت بلوط در منطقه زاگرس، نه تنها از نظر اکولوژیکی و محیط زیستی مهم است بلکه از نظر اقتصادی، معیشت بهره برداران محلی (بخصوص دامداران کردستان که بطور سنتی، از روش گلازنی و هرس نمودن مرحله ای درختان بلوط برای تعلیف دام خود استفاده می کنند) نیز به آن بستگی دارد. از طرف دیگر، درخت بلوط، درختی بسیار مقاوم است و در طول تاریخ، علی رغم قطع چندین باره آن درختان توسط مردم، باز هم این درختان از طریق جست زدن (بطور شاخه زاد) رشد نموده و به حیات و ثمربخشی خود ادامه داده است. ظاهراً ذغال تهیه شده از چوب بلوط نیز طرفداران زیادی دارد (بدلیل تاثیر آن بر بهبود مزه کباب). علاوه بر مصرف هیزم از شاخه و تنه درختان بلوط، برگ و میوه این درختان هم مصرف خوراکی برای احشام و هم مصارف دارویی دارد. البته میوه شاه بلوط هم در تهران به فروش می رسد. بنابراین، بلوط (گونه درختی غالب در زاگرس) می تواند نماد خوبی برای استان های زاگرسی باشد و به دلیل خواص و کاربردهای مختلف آن، به راحتی قابل پذیرش برای مردم ساکن در منطقه زاگرس خواهد بود.
در منطقه بهاباد یزد (رویشگاه ایرانی - تورانی کوهستانی) از بادام تلخ (میوه درختان بادام کوهی) به عنوان آجیل شب عید، استفاده می نمودند (البته بعد از طی نمودن کلیه مراحل فرآوری آن که تلخی آنها را از بین برده و قابل مصرف و خوراک انسان میشود). در برخی نواحی، مردم محلی شناخت خوبی از محصولات اصلی و فرعی درختان و گیاهان (صمغ، سقز، کتیرا، مورد و ...) داشته و با هماهنگی ادارات منابع طبیعی، از آنها بهرهبرداری مینمایند. در منطقه رویشی هیرکانی و خزری، درختان با ارزش فراوانی وجود دارد.
خوشبختانه ادبیات ایران مملو از اسطورهها، حماسهها، اشعار و داستانهایی است که به درختان و گلها، اشاره شده است. به عنوان مثال، در اشعار پارسی، درخت سرو، سمبل آزادگی است.
با توجه به تنوع شرائط اقلیمی و اکولوژیکی ایران، شاید انتخاب یک نماد واحد که جامعیت داشته و معرف کل ایران باشد، بسیار دشوار است ولی میتوان با همفکری اعضای محترم شورای عالی جنگل، مرتع و آبخیزداری، دفاتر فنی سازمان، کمیته های فنی ادارت کل و مؤسسات تحقیقاتی ذی ربط، نمادهای مناسب هر منطقه را شناسایی و بر اساس شاخصهای اکولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، آن ها را دسته بندی و رتبه بندی نمود و در مناسبتهای مختلف از آنها، بهره برداری تبلیغاتی نمود./
دیدگاه تان را بنویسید