خاک؛ مادر زندگی و بستر کشاورزی
عبدالعلی آبتین - پژوهشگر کشاورزی
" اگر سطح زمین را حتی باورقهای از طلا بپوشانیم، در غیاب خاک زندگی کره خاکی منقرض خواهدشد "
وقتی از فروشگاه سبزی یا سیب زمینی خریداری میکنیم، مشاهده میشود که مقداری خاک به همراه محصول از مزرعه تا محیط مصرف (خانه یا واحدهای عرضه غذا) راه طی میکند و سپس خاک به همراه آب، هنگام شستشو و یا ضایعات به زباله افزوده میشود. خاک ارزشمند زراعی بدین ترتیب از دسترس خارج و به محیط غیر زراعی اضافه گردد.
بارها خوانده یا شنیدهایم که ایجاد هر لایه یک سانتیمتری خاک بین 300 تا 1000 سال زمان میبرد. چگونه است که ضایع شدن این سرمایه حیاتی را به چشم میبینیم و بدان اعتنایی نداریم. خاک مادر زندگی و حیات است و آنگاه که محیط کشت و کار یا سرزمین از خاک تهی شود، مزرعه و ملک به برهوتی تبدیل میشود که رشد دانهای خود رو را هم به خود نمیپذیرد.
فرسایشهای آبی و بادی نیز به طریقی دیگر این ثروت ارزشمند را از دسترس خارج میکند. جنگل تراشیها، ایجاد جادهها و تخریب اراضی هر چند در مواردی ضروری، سرزمین را در هنگام بروز سیل یا طوفان از حیز انتفاع می اندازد و موجب تخریب اراضی منطقه میشود. صدمات وارده ناشی از بروز سیل و انتقال خاک ذرهها، ادامه زندگی را دچار خدشه میکند.
تجربه بروز سیل در ماسوله و تجربه هر ساله وقوع آب گرفتگی و حرکت سیلابها در استان های شمالی، ناشی از جنگل تراشی، کافیست تا مسئولان ذیربط را برای حفظ خاک و زندگی باشندگان در منطقه پایین دست جنگل به تامل وا دارد . همین گونه است وزش بادهای 120 روزه سیستان که میلیون ها تن شن روان را جابه جا میکند و امکان حیات و زندگی جاری را از ساکنین منطقه میگیرد. حال آنکه پیشگیری از جنگل تراشی و آبخیزداری و به کارگیری روش های جلوگیری از حرکت شنهای روان همراه با کاشت گیاهان مناسب هر منطقه، در صورت امکان می تواند منطقه مورد تهاجم را در وضع ثابتتری نگهدارد . پیشگیری از بیابان زایی و حرکت شن های روان، به نوعی امری فرا ملی است و سازمان های مسئول جهانی هم باید در کارشناسی و تامین هزینه مساعدت کنند.
ممکن است به نظر آید که جلوگیری از هدر رفتن خاک و مقابله با فرسایش آبی و بادی خاک تنها وظیفه دولت است، در حالی که هر کس در هر منطقه ای که زیست میکند باید در اندیشه بهبود و حفظ محیط زندگی خود و انتقال سرزمین به نسل های بعد در شرایط بهبود یافته باشد. گسترش آگاهی و فرهنگ، توجه به ارزشمندی زمین و خاک وظیفه هر کسی است که دغدغه بقای حیات و ادامه زندگی مردمان رادارد.
تصور کنیم روزی که زمین یا سرزمین از مادر حیات یعنی خاک، تهی شود، در آن صورت شاهد از بین رفتن سرسبزی منطقه، خطرآفرینی هر بارش آسمانی، وزش صدمه آفرین هر طوفان و فقدان تولید برای زندگی مردمان هر کشور خواهیم بود، این خطری است که مناطق خشک را بیش از هر منطقه دیگر تهدید میکند و کشور در منطقه کم باران قرار داریم.
هنگام آن رسیده است که بار دیگر و این بار با همت و عزم ملی مستمر و آگهی بخش نسبت به لزوم عنایت کافی و شایسته به ارزش خاک و نقش اساسی آن در ادامه زندگی به کمک مسئولان بخش های ذیربط توجه بایسته معمول گردد و سازمان های مسئول آگاهی بخش نیز با همت چشمگیر در این زمینه، آحاد مردمان هر ناحیه را ترغیب به حفظ محیط زیست و خاک و در واقع عوامل حیاتی تداوم زندگی نمایند.
اگر سطح زمین را لایهای از طلا بپوشانند، حیات به انقراض می انجامد و هرگاه به خاک بها داده شود و از آن به مثابه بستر حیات و زندگی نگریسته شود، زندگی ادامه خواهد یافت و آیندگان نیز به تاسی از نسلی که مسئولانه اندیشه کرده است، خاک و زمین را به گونهای زندگی بخش و احترامآمیز به نسل بعد تحویل خواهند داد./
دیدگاه تان را بنویسید