به بهانه روز ملی آمار و برنامهریزی
علیرضا صفاخو
بر اساس آموزههای رسمی کتب دانشگاهی، آمار به مجموعه دادههای عددی مربوط به یک موضوع (معمولاً مهم)، مانند جمعیت، متوفیات، میزان تجارت داخلی یا خارجی، دما یا بارش ماهانه و... گفته میشود که البته در زبانی دیگر میتوان آن را علم و عمل استخراج، بسط و توسعه دانشهای تجربی انسانی با استفاده از روشهای گردآوری، تنظیم، پرورش و تحلیل دادههای تجربی (حاصل از اندازهگیری و آزمایش) نیز دانست.
اما آنچه هماکنون محل بحث نگارنده این یادداشت به بهانه "روز ملی آمار و برنامهریزی" است، بیشتر یادآوری نقشی است تأثیرگذار که صحت، سرعت و دقت آمار میتواند در نظام کنونی تصمیمسازی و تصمیمگیری مدیران میانی و ارشد بخشهای خصوصی و دولتی تمام بخشها ازجمله کشاورزی ایفا کند. ابزاری که امروزه نهتنها در موضوعهای مهم مورد توجه محافل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است؛ بلکه در امور عامتر مانند ورزش و رقابتهای ورزشی نیز تجربه میشود. اینکه سنجش دادههای فنی و توان فیزیکی ورزشکاران تا چه حد میتواند در آنالیز مربیان دنیا حتی اگر باهوشترین مربیان دنیا هم باشند کارگشا باشد را همگان در آستانه همین رقابتهای جام جهان فوتبال در برزیل (2014) دیدند. این که کارلوس کیروش، سر مربی با دانش تیم ملی فوتبال کشورمان با استفاده از تجهیزاتی تکنولوژیک و نصب آنها بر بدن بازیکنان -برای نخستینبار در ایران- آمار خصوصیات بدنی و هوازی بازیکنانش را رصد میکرد و از آنها برای اتخاذ تاکتیکهای هر مسابقه بهره میگرفت. اتفاقی که درصد قابل توجهی از کارشناسان به تأثیر آن اعتراف کردند و خروجی آن نیز رضایت 80 درصدی مردم از عملکرد بازیکنانشان در دومین آوردگاه مهم ورزشی در دنیا بود!
در صورتی که اهل فن متن پیام دکتر بخشنده، معاون برنامهریزی و اقتصادی جهاد کشاورزی را با تأمل مطالعه کنند، میتوانند کدهایی از آن را دریافت کنند که حاوی اهمیت و حساسیت آمارگیری هوشمندانه و مسئولانه در عین رعایت اخلاق حرفهای است. درخواستی که در متنی توأم با احترام از ماموران زحمتکش آمارگیری که هماکنون در شرایط اقلمی سرد و گرم کشور -طی روزهای پنجم مهر تا 18 آبانماه- در پیش روست؛ بهطور قطع سلامت دادههای جمعآوری شده را برای معاونت برنامهریزی و اقتصادی جهاد کشاورزی گوشزد میکند. اتفاقی که البته متأسفانه در کشور ما هر 10 سال یکبار انجام میشود و فارغ از بحث شمارش شفاف و متعهدانه همانطور که از نتایج نظر سنجی اینترنتی خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا) نیز ملاحظه میشود، دست کم تا امروز 76 درصد کاربران بر این اعتقاد هستند که انجام آن با این فاصله زمانی نمیتواند پاسخگوی نیازهای اطلاعاتی معاونتهای تخصصی کشاورزی باشد. تحلیلی که لزوم تجدیدنظر در زمان این سرشماری کشاورزی را نیز همچون کشورهای توسعه یافته اجتنابناپذیر میسازد. کمااینکه در آیین نمادین افتتاحیه معاون نظارت راهبردی ریاست جمهوری نیز کوشید تا در نکتهای که حساسیت آمارگیری را یادآور میشد، کشاورزان را به همراهی متعهدانه و بدون واهمه از تبعات اعلام دقیق و صادقانه اطلاعات داشتههای مزارع خود فراخواند.
البته بحث ارائه آمار در کشور ما صرفاً متأثر از نبود فناوریهای روز نیست -کمااینکه در دوره در حال اجرا نیز در گامی به پیش، از تبلت جهت افزایش دقت و تسریع جمعبندی آمارها استفاده شده است- بلکه باور ارائه آمار صادقانه به محافل تصمیمسازی و تصمیمگیری داخلی و حتی سازمانهای بینالمللی معتبر مانند فائو و... است که میتواند اهمیت مضاعف داشته باشد و باعث حفظ آبروی ما در نظام بینالملل نیز باشد؛ همانطور که ارائه آمارهای غلط در بدو استقرار دولت جدید به قدری شبههانگیز شد که دبیرکل خانه کشاورز نیز در یک مصاحبه به صراحت گفت "اگر در گذشته آمارهای نادرست و دروغی درباره میزان تولید و تجارت محصولات کشاورزی به سازمانهای بینالمللی داده شده است، باید با شجاعت این دروغها اصلاح شوند تا بتوان آبروی از دست رفته کشور در عرصههای بینالمللی را به کشور بازگرداند." البته این امر از همان روز نخست در دستور کار محمود حجتی و تیم کاری او قرار گرفت و تحت عنوان راستیآزمایی مطالعات کارشناسی دنبال شد، اما شاید هیچ امری به اندازه سرشماری عمومی شفاف و دقیق نتواند به دولت یازدهم بهویژه وزارت جهاد کشاورزی که اینبار مسئولیت مضاعف پس از اجرایی شدن قانون انتزاع را هم بر دوش دارد، یاری رساند. آماری که میتواند نظام تولید و توزیع را با درصد خطای کمتری در محاسبات اقتصادی و بهویژه در آستانه تدوین برنامه ششم توسعه روبهرو سازد.
در واقع وزارت جهاد کشاورزی در ادامه روزهای حساس کاری که بابت چالشهای مهمی مانند چالش آب، تأمین نهادههای مهم و همچنین اصلاح زیرساختهای معیوب کشور و هزاران مشکل ریز و درشت دیگر پیش رو دارد، مانند هر نهاد و سازمانی جهت برنامهریزی و نظم بخشیدن به امور داخلی و ارائه بهتر وظایف خود به "آمار درست" نیاز مبرم دارد. علمی که بهعنوان شاخهای از ریاضیات میتواند با بهدست آوردن نتایجی از یک سری دادهها، وسیلهای باشد جهت سامان بخشیدن به اموری که در ابتدا هیچ نظمی ندارند و اگر هم نظمی دارند، به صورتی جزئی در آنها دیده میشود.
در واقع ارسال اطلاعات نادرست و نابهنگام از اوضاع حاکم بر روستاها و کشاورزان -از دورافتادهترین نقاط تا نزدیکترین آنها- منجر به اخذ تصمیمهای نابهجای سیاستهای اتخاذ شده در کشور خواهد شد./
D-930801-01
دیدگاه تان را بنویسید