نمایشگاهی برای صرفهجویی در آب کشاورزی
حبیبا... افزونی
هفتمین نمایشگاه تخصصی ملی زیرساختهای کشاورزی از امروز 22 (ساعت 14) تا 25 مهرماه سال جاری در محل نمایشگاههای بینالمللی استان البرز در شهرستان کرج برگزار میشود. این نمایشگاه طی هفت سال گذشته -به غیر از پارسال که بهدلیل بحران بدهیهای دولت به پیمانکاران و نیز تغییرات مدیریتی در وزارت جهاد کشاورزی برپا نشد- دستاوردهای ارزشمندی در معرفی تجهیزات آبیاری تحت فشار در کارنامه خود دارد. نویسنده این یادداشت که طی دورههای گذشته در شورای برنامهریزی و نیز حوزه اطلاعرسانی این رخداد ملی حضور و فعالیت داشته است از نزدیک شاهد استقبال بهرهبرداران، مدیران و کارشناسان آب و خاک ستادی و استانی وزارت جهاد کشاورزی و دانشجویان رشته آبیاری بوده است. این روزها که موضوع صرفهجویی درمصرف آب -اعم از کشاورزی، شرب و صنعتی- مسئله روز کشور است و مدیران ارشد نظام -بهویژه مقام معظم رهبری و رئیس جمهوری- در زمینه استفاده از روشهای آبیاری تحت فشار تأکید دارند، برگزاری چنین نمایشگاههایی میتواند در آشنایی آخرین دستاوردهای ساخت و تولید تجهیزات آبیاری نوین به کشاورزان نقش بسزایی ایفاء کند.
با این همه، تذکر چند نکته ضروری است:
1- با اینکه دولت 85 درصد کمک بلاعوض به بهرهبردارانی که تمایل به اجرای سیستم آبیاری تحت فشار در زمین زراعی و مزرعه خود دارند، میکند؛ اما اغلب تولیدکنندگان بهدلیل افزایش سه تا چهار برابری قیمت تجهیزات آبیاری نوین طی چند سال اخیر قادر به بهکارگیری از این سیستم پیشرفته در زمینها و مزارع خود نیستند! از این رو ضروری بهنظر میرسد در این باره تدبیری اندیشید.
2- دولت همچنین به آن دسته از کشاورزانی که بیش از پنج هکتار زمین کشاورزی دارند کمکهای بلاعوض در اجرای سیستم آبیاری تحت فشار میکند؛ این در حالی است که اغلب زمینهای زارعان کمتر از این میزان بوده، در تعریف نظامهای بهرهبرداری به آن زمینهای خردهمالکی گفته میشود. در این باره ضروری است ضمن تشویق و ترغیب این قبیل مالکان اراضی کشاورزی به تشکیل شرکتهای تعاونی تولید روستایی و شرکتهای سهامی زراعی از یک سو بهرهبرداران با تولید بیشتر درآمدشان افزایش یابد و از سوی دیگر از حمایتهای ویژه دولت نیز بهرهمند شوند.
3- این روزها همچنین بخش کشاورزی متهم به هدر رفتن استفاده 90 درصدی از 100 میلیارد مترمکعب آب استحصالی است! اما به این نکته کمتر توجه میشود که با همین میزان آب سالانه 110 میلیون تن انواع محصولات کشاورزی تولید و در اختیار مصرفکنندگان کشورمان قرار میگیرد که در تأمین امنیت غذایی بسیار حیاتی است و از سوی دیگر با صادرات برخی محصولات کشاورزی بخشی از ارز مورد نیاز کشور نیز تأمین میشود. ضمن آنکه 24 درصد اشتغال کشور هم در این بخش قرار دارد. هرچند بیان آمار یادشده هرگز به معنای تأیید آنچه در سالیان گذشته بر سر اسفاده بهینه از آب کشاورزی و بهرهوری بالا از آن آمده است نبوده و نیست. با این حال باید این پرسش را از مدیران بخش آب مطرح کرد که چرا به جای استفاده 40 درصدی از سفرههای زیرزمینی 80 درصد از آنها استحصال شده است؟ آیا به جای صرف هزینههای سرسامآور سدسازیهای بیرویه، بهتر نبود در زمینه آبخیزداری و آبخوانداری سرمایهگذاری میشد تا ضمن تغذیه مناسب سفرههای زیرزمینی، کشور به مشکل کنونی کمآبی هم دچار نمیشد؟
4- تاکنون از 8.7 میلیون هکتار اراضی آبی کشور تنها یک میلیون و 500 هکتار از آن به سیستم آبیاری تحت فشار مجهز شده است و به گفته کارشناسان میتوان در 3.5 میلیون هکتار از این اراضی -به شرط آمادهسازی آن با استفاده از عملیات یکپارچهسازی و تسطیح اراضی و...- سیستم آبیاری نوین اجرا کرد. از این رو بهدرستی به گفته وزیر جهاد کشاورزی با فرض اجرای آبیاری تحت فشار در اراضی کشاورزی کشور مشکل کمآبی برطرف نخواهد شد و ناگزیر از اجرای طرحها و پروژههای دیگری در بهرهوری بیشتر از اراضی کشاورزی خواهیم بود.
5- با این همه، نباید از ترویج استفاده از روشهای صرفهجویی در آب در بخش کشاورزی -به ویژه آبیاری نوین- غافل بود و نمایشگاه تخصصی ملی زیرساختهای کشاورزی میتواند در این زمینه تأثیرگذار باشد. بیفایده نخواهد بود به راندمان سیستمهای مختلف آبیاری تحت قشار که قرار است در این نمایشگاه در معرض دید گذاشته شود، اشاره کرد: متوسط راندمان آبیاری با استفاده از دستگاه سنتر و لینر معمولی بین 80 تا 85 درصد، قرقرهای 70 درصد، سنتر و لینر جدید (لپا) 92 تا 93 درصد، قطره ای 90 درصد به بالا و زیر سطحی نیز 95 درصد به بالا (در حال حاضر برای پسته مورد تأیید قرار گرفته است).
D-930722-01
دیدگاه تان را بنویسید