الزام های اساسی حمایت از کشت پاییزه
علیرضا نصرآبادی – کارشناس ارشد آبخیزداری – سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور – اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی
کشت پاییزه در بخش کشاورزی فرایندی مهم و اثرگذار در تولیدات کشاورزی به ویژه محصولات زراعی به حساب می آید. لذا اعمال برنامه ریزی و بسته کامل حمایتی را درفرایندهای مختلف از کاشت، داشت، برداشت، حمل و نقل و... می طلبد، کما این که تنش ها و فرایندهای تاثیر گذار طبیعی دراین فصل بیشتر نمود پیدا می نمایند.
این در حالی است که فرایند تولید دربخش کشاورزی با دو شکل باغی و زراعی، مشخصه اصلی تفکیک فصلی برای تولید به حساب می آید، به گونه ای که چرخه مهم و زیر بنایی تولید دربخش زراعت با توجه به اقلیم حاکم برکشور و شروع سال آبی از مهرماه (آغاز فصل پاییز) - با عنوان کشت پاییزه - مدنظر بوده و دست یابی به اهداف اقتصادی و تولید بهینه در آن، نیازمند برنامه ریزی همه جانبه با لحاظ نمودن تمام عوامل موثر درچرخه کشت پاییزه است.
در این میان طبیعی است که در این فرایند اگر بسته حمایتی منسجم و کاملی را دربخش دولتی، تشکل ها و تولیدکنندگان پیش بینی نکنیم، در بخش هایی از فرایند تولید، فرآوری و عرضه محصولات دچار مشکلات عدیده ای خواهیم شد.
اما وضعیت موجود چیست و به کجا می خواهیم برسیم؟ متاسفانه دراکثر قریب به اتفاق عرصه کشاورزی کشور برای کشت پاییزه صرفا تابع چرخه تکراری کشت محصولات خاص مانند گندم و جو و محصولات زراعی با پایه دیم کاری هستیم که مدیریت صحیح و هدفمندی را در بالادست خود نداشته و برحسب اتفاق ممکن است دربخش هایی شاهد موفقیت نسبی و تولید محصول باشیم ، اما درسطح ملی انتظار دولت و برنامه ریزان را برآورده نکند.
در این وادی ارایه راهکارهای مناسب برای بهبود و حمایت از کشت پاییزه می تواند از نکات قابل توجهی باشد که نگارنده با توجه به لزوم ارتقای شاخص های بهبود و توسعه ناوگان بخش درکشت پاییزه در بخش های مختلف و مرتبط درقالب مجموعه ای سیستماتیک و متشکل از عوامل و فرایندهای متفاوت مدیریتی، آموزشی ترویجی و اجرایی به شرح موارد گفته زیر با اشاره ای مختصر به ارزش آفرینی های هر یک پیشنهاد می کند:
استفاده ازفرصت الزامات قانونی موجود مرتبط با بخش کشاورزی:
الزامات قانونی موجود فراروی بخش کشاورزی فرصت مغتنمی است برای بهبود مدیریت و سیاستگذاری های کلان در بخش کشاورزی کشور شامل سیاست های کلی نظام درخصوص آب؛ قانون افزایش بهره وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی؛ آیین نامه اجرایی ماده 11 تشکیلات جهادکشاورزی و سیاست های کلی نظام در اقتصاد مقاومتی ابلاغی دفتر مقام معظم رهبری که طبیعی است درفرایند بهبود و تسهیل حمایت های بخش کشاورزی درسطوح مختلف می توان از آن به خوبی بهره برداری کرده و اقدامات مدیریتی و اجرایی خوبی را انجام داد. اگرچه به این نکات می توان تقویت و تسریع درارایه بسته های حمایتی بخش کشاورزی ازقانون هدفمندی یارانه ها؛ تصویب و اخذ اعتبار ازصندوق توسعه ملی؛ تصویب اعتبارات تسهیلاتی و کمک های فنی اعتباری برای توسعه ناوگان؛ اعمال سیاست های تنظیم و رونق بازار محصولات و تولیدات کشت پاییزه؛ تقویت سیاست های بیمه درروند کاشت،داشت، برداشت و فرآوری محصولات کشت پاییزه را نیز به عنوان راهکارهای مهمی که با نگاه دقیق و پیگیری مجدانه از مسئولین می تواند مورد بهره برداری قرار گیرد.
ایجاد و به روز رسانی پایگاه اطلاعاتی صحیح،جامع و کافی GIS & RS، هواشناسی و اقلیم:
از آنجا که برای برنامه ریزی موفق، داشتن آمار و اطلاعات دقیق، صحیح،کافی و با دوره زمانی مناسب ضروری است، مهم ترین تنش قابل پیش بینی درفرایند کشت پاییزه، تغییرات اقلیمی و پیش بینی های آن درخصوص وضعیت بارندگی، دما و یخبندان، وزش بادها و سایر عوامل طبیعی مرتبط با اقلیم مناطق و کشور است که در این میان استفاده ازسیستم های اطلاعات جغرافیایی GIS و سنجش از دور RS در تکمیل، تطبیق و تلفیق لایه های اطلاعاتی درفرایند کشت، حفاظت از آفات و بیماری ها، وضعیت آب یاری و منابع آب بسیار ضروری و مفید است.
انجام بازاریابی دقیق و صحیح محصولات قبل از فرایند کشت:
از آنجا که معضل مهم و تکراری که همه ساله و در فصول مختلف در زمان برداشت محصولات گریبان گیر کشاورزان و تولیدکنندگان بخش می شود و نیازمند فرایند دقیقی و کامل ازسیاست گذاری و برنامه ریزی دولت و تشکل ها و تعاونی های تولید بخش کشاورزی است، لذا انجام بازاریابی دقیق و صحیح محصولات قبل از فرایند کشت امری مهم می نماید.
استفاده ازطرح های آمایش سرزمین برای رعایت تناسب و قابلیت اراضی درتوسعه کشت پاییزه:
این پیشنهاد نیز از آنجا ضروری می نماید که ازمهم ترین معضلات بخش کشاورزی ایران به ویژه درکشت محصولات زراعی، عدم توجه لازم به تناسب و قابلیت اراضی درمباحث مختلف به ویژه زراعت است. با این شرایط، استفاده مناسب از ظرفیت های واقعی اراضی نمی شود و علاوه بر این، شاهد تخریب و فرسایش خاک، بروز و تشدید پدیده هایی مثل سیل، رانش زمین و عدم بازدهی مناسب محصول یا آیش های اجباری خواهیم بود.
این موضوع به طور خاص درفرایند کشت دیم غلات که رابطه مستقیم با وضعیت عمومی اقلیم و بارندگی دارد موثر است. رعایت تناسب اراضی، نوع کشت و محصول با وضعیت اقلیمی یکی از مهم ترین خروجی های طرح آمایش سرزمین است که بایستی تهیه و در برنامه ریزی کشت پاییزه مدنظر قرار گیرد.
افزایش بهره وری اراضی:
با اقدامات مفید و پربازده و درعین حال هزینه نسبی کم شامل: تسطیح و یکپارچه سازی اراضی؛ اصلاح الگوی کشت ازنظر گونه،نحوه کشت؛ تناسب زمانی برای کشت و آیش زمین براساس پیش بینی های اقلیمی و هواشناسی و ترویج جهت توسعه و تشکیل الگوی موفق شرکت های سهامی زراعی (نمونه های الگویی درخراسان جنوبی) می توان شاهد افزایش بهره وری رد اراضی بود.
افزایش بهره وری ازمنابع آب:
با توجه به این که منابع آب تعیین کننده ترین زیرساخت بخش کشاورزی است و اگر مورد توجه قرار نگیرد، عامل اصلی تهدید بخش به ویژه دردوره کشت پاییزه است که محیط و سیستم کشت هنوز تحت تاثیر شرایط اقلیمی سخت دوره گرما در تابستان بوده است. لذا ارتقای شاخص های بهره وری ازمنابع آب کشاورزی نقش تعیین کننده درارتقا، ثبات و پایداری تولید دربخش کشاورزی دارد.
اصلاح و سامان دهی مکانیزاسیون دربخش کشاورزی:
انتخاب و استفاده از ماشین آلات و فرایند پیشرفته در صنایع فرآوری و بسته بندی برای تولید محصول با برندهای معتبر.
گسترش سیستم های اطلاعاتی و ارتباطی به عنوان راهبردی مهم در فرایند مدیریت عرصه های تولید درقالب سیستم های اطلاعات جغرافیاییGIS و سنجش ازدورRS:
در این روش قادرخواهیم بود مدیریت مزرعه ازراه دور را داشته و در برنامه آبیاری، پیش بینی و اقدام پیش گیرانه در بروز پدیده ها بدون حضور در محل و درهر لحظه و ازهرکجا، بهبود و تسهیل فرایند حمل و نقل و ...اقدام نماییم.
توسعه و ترویج کشاورزی حفاظتی:
مواردی شامل پایداری در تولید از طریق ارتقای حاصل خیزی خاک و افزایش مواد آلی را در بر می گیرد، اگرچه در شرایط عادی با توجه به تبخیر سالانه بالا و بیش از متوسط بارندگی سالانه که منجر به بالا آمدن املاح به سطح خاک و شور شدن اراضی می گردد، می تواند کشاورزی حفاظتی را که علاوه بر کاهش تبخیر یکی از راه های کاهش اثرات خشکسالی و فرسایش خاک است، بسیار حایز اهمیت سازد.
اصلاح،ساماندهی و پایداری سیاست های نظارتی و بازار محصولات کشاورزی:
در این مورد نیز میزان رغبت تولیدکنندگان بخش کشاورزی و هدایت خودخواسته آنها به افزایش بهره وری کاملا متاثر از بازار محصولات، رونق صادرات و دل گرمی به ثبات سیاست های دولت نسبت به بخش کشاورزی است.
در مجموع با توجه به نکات یاد شده می توان این طور نتیجه گیری کرد که بهبود و تسهیل در ناوگان کشاورزی درکشت پاییزه، مستلزم فرایند مدیریتی و اجرایی چند بعدی است که بایستی با درنظر گرفتن تمام جوانب از همه اهرم های موجود برای تحقق آن بهره گرفت که شاید از مهم ترین آنها استفاده از فرصت الزامات قانونی موجود فراروی بخش کشاورزی، بهبود ساختار اطلاعات و آمار پدیده های اقلیمی و ساماندهی بازار محصولات تولیدی باشد ./
دیدگاه تان را بنویسید