مدیرکل دفتر بهبود کیفیت فرآوری و توسعه بازار آبزیان سازمان شیلات ایران:
برای تیلاپیا "حرف" درآوردهاند تا بازار مرغ های متهم گرم شود
خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا): اخیرا یک پیامک یا ایمیل در فضای مجازی دست به دست شد که مانند پیامک معروف سوسیس و کالباس مردم را از خوردن یک نوع ماهی منع می کند! ماهی ای که به تازگی به سفره ایرانیان راه یافته و مانند یکصد کشور دنیا رویکرد ایرانیان به این ماهی که تیلاپیا نام دارد بسیار مثبت بوده است. اما ظاهرا سهوا یا عمدا برخی شایعه پراکنی ها یا به فرض موارد مشکوک آرامش مصرف کنندگانی که به خوردن انواع غذاها نیاز دارند را به هم می زند. اتفاقی که همکاران ما در روزنامه همشهری در گفت وگویی با عیسی گلشاهی، مدیرکل دفتر توسعه بازار سازمان شیلات به تفصیل در میان گذاشته اند که خواندن آن خالی از لطف نیست.
دکتر گلشاهی، نخستین شبههای که درباره ماهی تیلاپیا مطرح شده، ارزش غذایی آن است و اینکه گفته میشود این ماهی برخلاف سایر ماهیها ارزش غذایی لازم را ندارد. آیا چنین مسئلهای واقعیت دارد؟
هرکدام از موجودات پرورشی، خصوصیت ذاتیای دارند که این خصوصیت را در پرورش نمیتوان تغییر داد؛ مثلا ماهی یک خصوصیت ذاتی دارد و مرغ خصوصیت ذاتی دیگری که با تغذیه یا چگونگی پرورش این جانور نمیشود آن را تغییر داد اما برخی صفات اکتسابی یا محیطی هستند که میشود آنها را با تغذیه تغییر داد؛ مثلا در مورد مرغ، چربی گوشت این حیوان، خصوصیتی دارد که نمیتوان آن را به ترکیب چربی ماهی از نظر ترکیب اسیدهای چرب تشکیلدهنده نزدیک کرد اما مثلا با تغییر در نوع تغذیه مرغ میزان چربی موجود در گوشت آن کم یا زیاد میشود.
یکی از خصوصیات ذاتی آبزیان، غنی بودن آنها از اسیدهای چرب خانواده امگا 3، در میزان چربی بدنشان است و خصوصیت دیگر آنها، نسبت مناسب بالانس اسیدهای چرب امگا3 به امگا 6 است. هردوی این اسیدهای چرب برای بدن ضروری هستند. اسیدهای چرب خانواده امگا3 علاوه بر سایر ارزشهای تغذیهای، دارای ارزش سلامتی هستند و از انواع بیماریهای قلبی و عروقی و ناراحتیهای روانی پیشگیری میکنند. ماهی تیلاپیا هم تمامی این مزایا و فواید را دارد.
البته اگر در داخل خانواده ماهیها بخواهیم بحث کنیم، خب واقعیت این است که ماهی تیلاپیا از لحاظ امگا 3 ممکن است در رده پایینتری نسبت بهگونههای خاصی نظیر سالمون یا مکرل قرار بگیرد اما از نظر خصوصیات و ارزش غذایی، تمامی آنچه را که از یک آبزی انتظار داریم به ما میدهد.
با این حال مزیت آن نسبت به ماهیهایی مثل سالمون، مکرل، کپور و... این است که چربی کمتر و پروتئین بیشتری دارد؛ یعنی کسانی که تحمل غذای چرب را دارند یا به دلایل خاص مثل بیماریهای قلبی و عروقی باید اسیدهای چرب غیراشباع بیشتری مصرف کنند، میتوانند از ماهی سالمون استفاده کنند اما کسانی که بیشتر بهدنبال بهدست آوردن انرژی حاصل از مصرف پروتئین هستند؛ نظیر ورزشکاران یا افرادی که دوست ندارند چاق بشوند، بهتر است از تیلاپیا استفاده کنند.
توجه به یک مسئله واقعیت را بیشتر روشن میکند: از 100گرم انرژیای که از ماهی کپور حاصل میشود، 69درصد آن مربوط به پروتئینی است که از مصرف ماهی بهدست میآید و 31درصد دیگر از سوختوساز چربی موجود در آن است اما در تیلاپیا، این نسبت 81درصد از پروتئین و 19درصد از چربی است. این یعنی اینکه نسبت پروتئین در تیلاپیا در مقایسه با ماهیهای چربتر نظیر کپور بیشتر است که با توجه به قابلیت بالای هضم و جذب پروتئین، این مزیت بسیار مهمی است.
یکی دیگر از موضوعات مطرح شده در شبکههای اجتماعی، این است که این ماهی بدون اطلاع و هماهنگی با محیطزیست وارد کشور شده است، آیا این موضوع حقیقت دارد؟
بهنظر میرسد از مقررات سوء برداشت شده است. طبق قوانین، برای ورود گوشت ماهی، فقط سازمان شیلات و سازمان دامپزشکی کشور باید نظر و مجوز بدهند. سازمان حفاظت از محیطزیست، دستگاه ناظر بر واردات گوشت ماهی یا کلا اقلام خوراکی نیست، البته برای واردات بچه ماهی تک جنس نر یا واردات مولدین این ماهی، سازمان محیطزیست باید نظر بدهد که احتمالا این دو موضوع با هم اشتباه شده است.
موضوع دیگری که شایع شده است این است که این ماهی با فضولات حیوانی تغذیه میشود.
در پرورش آبزیان، کود شیمیایی یا کود حیوانی اصلا بهعنوان غذا استفاده نمیشود بلکه در پرورش آبزیان، ما آب را بارور میکنیم تا دو گروه موجودات زنده یعنی «فیتوپلانکتون»ها - گیاهان تکسلولی و ریز یا ذرهبینی- و "زئوپلانکتون"ها - موجودات ریز جانوری که بعضا با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند- افزایش پیدا کنند. ماهیها از این موجودات ریز تغذیه میکنند، علاوه بر آن، نکتهای که در اکثریت قریب به اتفاق ماهیان پرورشی دیده میشود این است که برای پرورش آنها از غذاهای کنستانتره استفاده میشود، ماهی تیلاپیا هم با غذاهای کنستانتره تغذیه میشود و اصلا موضوع استفاده از فضولات حیوانی و فاضلاب برای پرورش آنها مطرح نیست.
در حال حاضر این ماهی از چین و برخی کشورهای آسیای جنوب شرقی وارد میشود. از آنجا که مردم ایران خاطره بسیار بدی از اجناس چینی دارند، در این مورد هم مسئله چینی بودن این ماهی و آلوده بودن آن مطرح شده است، نظرتان در اینباره چیست؟
بحث پرورش این ماهی در ایران، موضوعی است که سازمان شیلات دارد با جدیت آن را دنبال میکند تا دیگر لازم نباشد از چین یا هر کشور دیگری این ماهی را وارد کنیم. در حال حاضر که این ماهی از چین و ویتنام وارد میشود، باید بگویم که ورود آبزیان خوراکی و ازجمله گوشت ماهی با توجه به استانداردهای بسیار سختگیرانه و خاص آن صورت میگیرد.
ورود ماهی به کشور در سه مرحله پیگیری میشود:
مرحله اول، گرفتن گواهی بهداشتی کشور مبدا است؛ یعنی سازمان دامپزشکی چین که گواهی بهداشتی اولیه را براساس استانداردهای فنی و بهداشتی باید صادر کند. در این مورد، بررسی سلامت محصول براساس استانداردهای اروپاست که بسیار سختگیرانه است.
در مرحله بعد، نمایندگان محترم ولی فقیه در سازمان جهادکشاورزی، از مزرعه و محلهای فرآوری آن، بازدیدهای دقیقی انجام میدهند و حتی نوع تغذیه این ماهیها هم بررسی میشود و آنها نظرشان را از نظر شرعی اعلام میکنند.
در آخرین مرحله هم سازمان دامپزشکی ایران، علاوه بر کنترل گواهیهای بهداشتی کشور مبدا، نمونهبرداری مجددی کرده و محصول را در بدو ورود آزمایش میکند و درصورتی که سلامت محصول تأیید شود گوشت ماهی، اجازه ورود پیدا میکند. درخصوص مرحله اول و آخر که مسئله بهداشتی در میان است، معیارهای ما همان معیارهای اتحادیه اروپاست که سختترین مقررات بهداشتی است؛ بنابراین کوچکترین نقطه ابهامی در این زمینه وجود ندارد.
این ماهی نسبت به ماهیهای دیگر چه مزیتهای تغذیهای دارد؟
کم چرب بودن، رشد سریع و گیاهخوار بودن این ماهی از فاکتورهایی است که سبب جلوگیری از تجمع احتمالی فلزات سنگین از قبیل جیوه در آن میشود که از مزایای این ماهی محسوب میشود.
قابلیت مناسب فیله شدن این ماهی هم مزیت دیگر آن است. علاوه بر آن، تیلاپیا نه تیغ دارد نه بو و نه طعم خاص؛ بنابراین خاصیت طعم پذیری بسیار خوبی هم دارد؛ مثلا میتوان مزه زعفرانی به آن داد، آن را ترش یا شور کرد و با توجه به این خاصیت است که از جهت طعمپذیری با مرغ و سایر گوشتها به راحتی رقابت میکند.
بهعنوان آخرین پرسش، فکر نمیکنید دلایلی وجود داشته که همزمان با انتشار گزارشهایی درباره مزیتهای پرورش تیلاپیا در ایران، در شبکههای اجتماعی نسخه تحریف شده گزارش فاکس نیوز منتشر شد؟
ببینید! من اصل گزارش فاکس نیوز را مطالعه کردهام. در آن گزارش اصلا این موضوعات به این شکل مطرح نیست، البته درباره اینکه آیا در ایران هم اغراض مختلفی برای انتشار چنین گزارشی در شبکههای اجتماعی وجود داشته است یا نه، اطلاعی ندارم. موضوع این است که مطلب اصلی - نه تحریف شده - زمانی در فاکس نیوز منتشر شده است که در آن برهه، تولید کنندههای مرغ اروپا بهدلیل انتشار گزارشهایی درباره مضرات باقیماندههای آنتی بیوتیک در مرغها، بهشدت تحت فشار بودند. در آن زمان ماهی تیلاپیا از آسیای جنوب شرقی با حجم بالا وارد اروپا میشد و مرغدارها بهشدت ضرر میکردند. در این شرایط چنین خبرهایی منتشر شد تا مردم دوباره به سمت مرغ برگردند. البته در کشور ما هم میتواند انتشار و تحریف خبر اصلی، بهصورت مغرضانه انجام شده باشد. درحال حاضر بزرگترین واردکننده ماهی تیلاپیا در جهان، کشور آمریکاست و اتفاقا بیشتر وارداتش را از چین انجام میدهد و حتی اتحادیه اروپا هم با آن معیارهای سختگیرانه، از واردکنندگان این ماهی است.
واقعیت این است که همه کشورها برای تأمین امنیت غذایی و جلوگیری از فشار ناشی از تقاضای بالای موادغذایی، نیازمند تولید پروتئین بهخصوص از نوع حیوانی با قیمت تمامشده مناسب هستند و ماهی تیلاپیا یکی از راهحلهای این مسئله است. سرعت افزایش تولید جهانی این ماهی، یکی از امیدهای آینده بشر برای افزایش دسترسی به پروتئین حیوانی سالم و با کیفیت است؛ بهنحویکه پیشبینی میشود تولید جهانی آن تا سال 2030، یعنی حدود 16سال آینده از چهار میلیون تن فعلی به حدود 15میلیون تن برسد./
دیدگاه تان را بنویسید