مروری تاریخی بر سیر تکوین و تحول اصلاح نژاد دام در کشور

مرکز اصلاح نژاد دام و بهبود تولیدات دامی ازجمله نهادهای علمی و تخصصی زیرمجموعه معاونت امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی است که کمتر در موردش سخنی گفته می‌شود و دستاوردهایش به چشم می‌آید حتی بسیاری از تصمیم‌گیران اقتصادی و شخصیت‌هایی که مسائل را عمیقاً، از سطوح اخبار رسانه‌ای و بر اساس تحلیل ساختارها مورد مداقه قرار می‌دهند، اطلاع چندانی از سیر تکوین و تکامل این نهاد علمی و نقش مؤثر و تعیین‌کننده‌ای که در حوزه تأمین شیر و گوشت کشور و بهبود فرآیند فراوری محصولات دامی دارد، ندارند. این کم‌اطلاعی که نوعی بی‌عدالتی در حق تلاش‌های تأثیرگذار متخصصان و ساعیان این بخش به شمار می‌رود باعث شده است اهمیت موضوع اصلاح نژاد که یکی از دانش‌های روز در عرصه جهانی است به تدریج از فضای تصمیم‌گیری‌ها و کانون توجه برای تخصیص اعتبارات بایسته خارج شود. این غفلت تاریخی به دو دلیل اتفاق افتاده است؛ یکی جابه‌جایی‌هایی نابهنگام متخصصان با سابقه در رده‌های مدیریتی طی شش یا هفت سال گذشته و در دو دولت پیشین، دوم، بی‌توجهی خود متولیان اصلاح نژاد به اطلاع‌رسانی و گشودن عرصه گفتمان با مخاطبان میانی، دست‌اندرکاران تصمیم‌گیر و همچنین دامداران و فعالان تولید، که به نوعی یک گسست تاریخی میان آنچه در مرکز اصلاح نژاد دام و بهبود تولیدات دامی می‌گذشت با اغلب دامداران صنعتی و نیمه صنعتی ایجاد شد. خوشبختانه با تغییر و تحولاتی که در معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی ایجاد شد و فردی فرهیخته و متخصص در رأس این معاونت قرار گرفت، مدیران با سابقه و متخصصان پیشین، اداره امور این مرکز مهم علمی را به دست گرفتند و همکاری چند جانبه میان مرکز اصلاح نژاد دام با موسسات و شرکت‌های معتبر سر آغاز تحولی را در این عرصه رقم زد تا جایی که بحث فعالیت‌های نوین اصلاح نژاد و حتی مباحث ژنومیک به میان آمد، به همین دلیل به عنوان ماهنامه "دامپروران"، گفتگویی اختصاصی با محمدرضا ملاصالحی، مدیرکل جدید این مرکز در رابطه با تاریخچه اصلاح نژادی در کشور و برنامه‌های در دست اجرا انجام داده‌ایم که توجه دامداران صنعتی و نیمه صنعتی و صاحب نظران و موسسات وارد کننده اسپرم و جنین را به این بحث جلب می‌کنیم.

کدخبر: 19335

آشنایی با تاریخ اصلاح نژاد کشور و ملاصالحی راوی و مجری بخش عمده‌ای از این تاریخ

ملاصالحی در معرفی خود می‌گوید: کارشناس ارشد دامپروری با گرایش اصلاح نژاد دام سنگین هستم که در سال 1371 از دانشگاه تربیت مدرس فوق لیسانس گرفتم، این در حالی بود که پیش از این در سال 1365 در رشته دامپروری، مقطع لیسانس از دانشگاه تهران دانش آموخته شده بودم، در طول این مدت نیز در زمینه‌های مختلف فعالیت کردم. شروع کارم از استان سیستان و بلوچستان، شهرستان زابل، همزمان با راه‌اندازی ایستگاه اصلاح نژاد گاو سیستانی بود و در ادامه آن، ضمن فعالیت در امور عمومی دامپروری در جهاد سازندگی وقت، به تهران برگشتم و از سال 68 درکمیته امور دام جهاد سازندگی مشغول شدم، بعد از ادغام نیز به سازمان دامپروری رفتم، از سال 70 به عنوان معاون فنی و جانشین رئیس مرکز اصلاح نژاد و از سال 73 تا ابتدای 85 یعنی نزدیک به 13 سال هم رئیس مرکز اصلاح نژاد که آن موقع اسمش مرکز اصلاح نژاد و بهبود شیر بود، بودم.

ملاصالحی می‌گوید: جزء معدود افرادی هستم که در راستای علاقه‌مندی‌ام به دامپروری و اصلاح نژاد تحصیل کردم و هم اینکه خداوند توفیق داد در جایگاهی کار کنم که دقیقا در رابطه با تخصصم باشد.

تز کارشناسی ارشد محمدرضا ملا صالحی، برای نخستین بار پروف گاو نر در ایران بود که حالا دیگر یک سوژه بسیار معمولی و پیش پا افتاده است، اما در آن زمان موضوع قابل توجهی بود، یعنی معرفی نخستین گروه گاوهای نر پروف شده ایرانی در سال 1381 خورشیدی در مرکز اصلاح نژاد کشور.

ملاصالحی از سال 85 به دلایلی که برای دولت نهم مهم بود، از امور دام جدا و به شرکت پشتیبانی رفت، اما آنجا هم به کار اصلاح نژاد پرداخت و در سمت مدیرکل مرکز پشتیبانی طیور شرکت پشتیبانی امور دام که در واقع کار اصلی آن مدیریت مجتمع مرغ لاین بابل کنار بود، به فعالیت پرداخت. در سال 1389، هم محمدرضا ملاصالحی و هم مجتمع مرغ لاین به معاونت امور دام برگشتند و در دولت جدید، با آمدن حسن رکنی به معاونت امور دام، ملاصالحی از بهمن‌ماه 92، مجدداً به ریاست مرکز اصلاح نژاد دام منصوب شد.

مرکز اصلاح نژاد، خاطرات امور دام کشور

رئیس مرکز اصلاح نژاد کشور در ادامه می‌گوید: مرکز اصلاح نژاد به نوعی "خاطرات امور دام" است، خاطرات تشکیلات اداری و دولتی در کشور ما. سابقه مرکز اصلاح نژاد برمی‌گردد به بنگاه دامپروری و قبل از آن به نخستین ایستگاه‌هایی که به‌منظور ترویج نژادهای خارجی از طریق ورود گاو نر و تلقیح طبیعی در نقاط مختلف کشور ایجاد شد، ازجمله یکی از آنها در میدان بریانک تهران، به‌عنوان نخستین ایستگاه که گاوهای نر وارداتی را در آنجا مستقر و اقدام به آمیخته‌گری کردند، این ایستگاه بعداً به مهرآباد جنوبی منتقل شد و تنها خیابان ایران به نام خیابان دامپروری را نیز، متاسفانه تغییر نام دادند. با توسعه شهر تهران مجموعه ایستگاه‌های مربوطه را به محل فعلی مرکز اصلاح نژاد در شهرستان کرج، جنب روستای زرکان نو منتقل کردند و از اوایل دهه 50 مرکز اصلاح نژاد در موقعیت فعلی‌اش، ابتدا به عنوان موسسه بررسی‌های اصلاح نژادی که بعداً به مرکز اصلاح نژاد و بهبود شیر تغییر نام داد، تجهیز و راه اندازی شد.

سیر تکوین تلقیح مصنوعی

ملاصالحی گفت: این مرکز به عنوان یکی از زیرمجموعه‌های سازمان دامپروری سابق با هدف توسعه عملیات اصلاح نژادی و ترویج تکنیک تلقیح مصنوعی پا گرفت که در سال‌های ابتدایی، تلقیح مصنوعی با اسپرم مایع را ترویج می‌کردند سپس تجهیزات انجماد اسپرم با استفاده از یخ خشک را به داخل کشور وارد کردند بعد تبدیل شد به سیستم استفاده از ازت مایع یعنی تجهیزات انجماد اسپرم با استفاده از ازت مایع و در واقع تا قبل از انقلاب وظیفه اصلی این مرکز ترویج و توسعه کاربرد تلقیح مصنوعی و تامین اسپرم در سطح کشور بود، تعدادی ایستگاه نیز در سطح کشور داشت مثل ایستگاه ترویج تلقیح مصنوعی در کرمانشاه، شیراز، بم، ماهان کرمان، مشهد و... بعد از انقلاب تغییرات عمده‌ای در آنجا اتفاق افتاد و افرادی که تحصیلاتی در زمینه دام و اصلاح نژاد انجام داده بودند به آنجا وارد شدند.

سالی که نخستین گاوهای ریجستر هلشتاین از کانادا وارد کشور شد

ملاصالحی به روند تحولات اصلاح نژادی اشاره کرد و گفت: این گروه از تحصیل کردگان دهه 60، هسته‌های اولیه انجام عملیات ثبت مشخصات را به عنوان پایه عملیات اصلاح نژادی تشکیل دادند و با ورود نخستین گله‌های ریجستر گاو هلشتاین از کشور کانادا، اساس گاوهای ریجستر با هدف تولید گاوهای نر مولد اسپرم را بنیان نهادند، این هسته‌ها نیز نقطه شروع عملیات جدی ثبت مشخصات و رکوردگیری با روش‌های جدید اقتباس شده از کشورهای آمریکای شمالی به‌ویژه کانادا شدند که در اواخر دهه 60 تا پایان دهه 70 رشد فزاینده‌ای در سطح کشور یافت و اغلب واحدهای دامداری اصیل تحت پوشش این عملیات قرار گرفتند.

وی افزود: همان طور که اشاره کردم در سال 71، نخستین عملیات اصلاح نژاد گاو، در قالب پروف گاو نر تجلی پیدا کرد و اولین سری گاوهای نر مولد اسپرم پروف شده ایرانی معرفی شدند، در ادامه این گونه عملیات، با ورود نیروهای جدید و برقراری ارتباط با مراکز مختلف اصلاح نژادی در سطح دنیا و در داخل کشور خصوصاً با مراکز دانشگاهی در سطح کشور توسعه بیشتری پیدا کرد و همگام با آن تکنیک‌های تولید مثلی از جمله بحث تلقیح مصنوعی، تولید اسپرم، انتقال جنین، عملیات (IVF تولید جنین در شرایط آزمایشگاهی) و انجماد جنین پا گرفت، چنانچه در اواسط دهه 60 با عاملیت همین مرکز و همکاری دانشگاه شیراز اولین انتقال جنین در کشور با موفقیت انجام شد.

ملاصالحی در توضیح بیشتر متد IVF می‌گوید: در حالت طبیعی ادغام اسپرم و اوول در داخل رحم گاو ماده انجام می‌شود که به آن in vivo گفته می‌شود ولی در شیوه in vitro fertilization) IVF) ، ادغام را در خارج از بدن موجود زنده، داخل آزمایشگاه در محیط‌های کشت انجام داده و سلول تخم را تشکیل می‌دهند و بعد از چند مرحله که تقسیم سلول روی تخم انجام گرفت آن را به رحمی که از طریق هورمونوتراپی آماده شده و به مرحله آبستنی رسیده است منتقل می‌کنند، از این روش برای انسان نیز به عنوان یکی از روش‌های درمان نازایی استفاده می‌شود.

رئیس مرکز اصلاح نژاد کشور در ادامه با تأکید بر رشد و توسعه روز افزون این دست عملیات در دهه 70 شمسی در کشور می‌گوید: همان گونه که گفتم، عملیات اصلاح نژادی طی آن سال ها در بخش گاو اصیل به شدت توسعه پیدا کرد و همزمان، در بخش گاو آمیخته هم با هدف توسعه آمیخته‌گری کنترل شده در جمعیت گاو بومی کشور طرح‌های خاص آن شکل گرفت تا بتوانیم به جای اینکه به طور چشم بسته فقط (upgrading) انجام دهیم یعنی سهم خون خارجی را در آمیخته‌هایمان به طور مرتب بالا ببریم، سهام خونی مناسب برای مناطق مختلف کشور را شناسایی و در همان سهام خونی این آمیخته‌ها را تثبیت کنیم یعنی اگر در منطقه‌ای از کشور ما شرایط اقلیمی، تامین علوفه، بهداشت و مدیریت در حدی است که می‌تواند حتی دام‌های اصیل را در محیط‌های روستایی و نیمه‌صنعتی نگهدارد، این را به سهام خونی نزدیک به خالص برسانیم و در مقابل آن، در جاهایی که چنین امکانی وجود ندارد در سهام خونی پایین‌تر متوقف کنیم مثلاً در جاهایی که بیش از 50 درصد سهم خونی نژاد اصیل وارداتی را به صلاح نمی‌دانستیم، در عرصه جمعیت آمیخته سعی می‌کردیم که در همان سطح این اختلاط را متوقف و تثبیت کنیم که بهترین نتیجه را بگیریم.

ملاصالحی در ادامه می‌افزاید: ما در "طرح آمیخته‌گری کنترل شده" به دنبال این بودیم که نژادهای سنتتیک حاصل از سنتز ژن‌های مقاوم به محیط و ماندگاری بومی با ژن‌های مربوط به تولید بالاتر از نژادهای وارداتی را تولید کنیم که هردو ویژگی را داشته باشند.


بخش عمده‌ای از شیر تولیدی کشور از نژادهای آمیخته است

ملاصالحی می‌افزاید: فراموش نکنید که الان نزدیک به 50 درصد (46 درصد) از مجموع شیر تولیدی کشور توسط جمعیت گاو آمیخته، که عموماً آمیخته‌های حاصل از تلاقی گاوهای بومی با نژادهای وارداتی ازجمله هلشتاین، سمینتال و جرزی و... هستند، حدود 36 درصد سهم گاوهای اصیل، نزدیک به 10 درصد سهم گاوهای بومی، 6/1 درصد توسط گاومیش و مابقی توسط جمعیت دام سبک (گوسفند و بز) تولید می‌شود.

ملاصالحی تأکید کرد: نقش گاوهای آمیخته در تامین شیر در کشور ما بسیار پررنگ و هم چنین سهم قابل توجهی در تامین گوشت تولیدی دارند.

دهه 70، اوج عملیات اصلاح نژادی دام در کشور

وی یادآور شد: در دهه 70 عملیات اصلاح نژادی در کشور اوج گرفت. وزارت جهاد کشاورزی که بعد از ادغام مسئولیت کل عملیات بخش دام را هم به عهده گرفته بود، سرمایه‌گذاری خیلی خوبی در این زمینه کرد و در دهه 70، دانشگاه‌های کشور نیز با گرایش‌بندی‌هایی که در رشته دامپروری انجام گرفت در بخش دام توسعه پیدا کردند، چنانچه تا قبل از آن دامپروری عام بود و حتی در مقاطع تحصیلات تکمیلی هم -که در بعضی دانشگاه‌ها تازه شروع شده بود و شاید ما از اولین سری فارغ‌التحصیلان آن بودیم- گرایش‌بندی وجود نداشت، ولی بعد از آن، گرایش‌های اصلاح نژاد، فیزیولوژی تولید مثل، تغذیه و... ایجاد و حتی دیگر بحث اصلاح نژاد دام سبک و سنگین و طیور نیز از هم جدا شد. آن دهه، نقطه شروع اوج گیری عملیات اصلاح نژادی چه در بخش آموزش و تحقیقات و چه در بخش اجرا بود و ما بیش از 50 درصد از گاو اصیل کشور را تحت پوشش عملیات ثبت مشخصات و رکوردگیری داشتیم.

دو تعریف متمایز از اصلاح نژاد

ملاصالحی می‌گوید: اصلاح نژاد یا در واقع بهبود ساختار ژنتیکی یک تعریف اجرایی دارد و یک تعریف علمی. در تعریف علمی و آکادمیک، خود اصلاح نژاد آمیخته‌ای است از دو علم آمار و ژنتیک که وزن آمار در بعضی از قسمت‌ها بیش از وزن ژنتیک آن است و در تعریف اجرایی، عملیات اصلاح نژادی به معنی شناسایی، انتخاب و تکثیر است، شناسایی حاملین ژن‌های برتر، انتخاب آنها به عنوان والدین و تکثیر آنها در شکل‌گیری نسل‌های بعدی با این امید که مرحله به مرحله به تراکم ژن‌های خوب در آن جمعیت بیفزاییم.

در این فرایند، ثبت مشخصات به عنوان مرحله اولیه شناسایی که هویت دار کردن آحاد جمعیت دامی است، انجام می‌گیرد، هویتی که قابل تشخیص، قابل تفکیک و قابل ارتباط به گذشته و آینده آن باشد، والدین و نتاج. رکوردگیری نیز ابزار تشخیص عملکرد حاملین ژن‌های خوب است، زیرا تا قبل از ابداع روش‌های جدید (ژنومیک)، دسترسی به ژن نداشتیم، از روی عملکرد ژن حدس می‌زدیم دام، حامل ژن خوب هست یا نیست و بر آن اساس انتخاب و تکثیر می‌کردیم. صالحی در فراز دیگری از این مصاحبه اختصاصی می‌گوید: شاید به مباحث ژنومیک بیش از استحقاقش پرداخته‌ایم و یا شاید به خاطر برداشت‌های ناقص، آنها را به درستی عرضه نکرده‌ایم. در اواخر دهه 70، هم در بخش دام اصیل و هم در بخش دام سبک طرح‌هایی از قبل شروع شده بود؛ تولید قوچ اصیل، طرح اصلاح نژاد گوسفند و بز کشور با هدف جلوگیری از آمیخته‌گری‌های ناخواسته در داخل نژادهای بومی که طرح موفقیت‌آمیزی بود و در واقع توانست فرهنگ اصلاح نژاد و مدیریت نوین دامپروری در بخش گوسفندداری که عموماً از سطح دانش و مدیریت در رده‌ای پایین‌تر از گاوداری قرار گرفته بود را ارتقا دهد.

ساختار تشکیلات دولتی در بخش دام، گذشته و حال

مدیرکل مرکز اصلاح نژاد دام و بهبود تولیدات دامی می‌گوید:

در آن مقطع زمانی در بخش دام ساختار تشکیلات دولتی دو اداره کل داشتیم؛

1- اداره کل پرورش و تولیدات دامی

2- مرکز اصلاح نژاد و بهبود شیر

کار اداره کل پرورش و تولیدات دامی برنامه‌ریزی تولید بود و مرکز اصلاح نژاد هم به امورات مربوط به اصلاح نژاد می‌پرداخت. این روند ادامه داشت تا سال 87 که در راستای کوچک‌سازی بدنه دولت بعضی معاونت‌ها در وزارتخانه حذف و در معاونت امور دام هم، اداره کل پرورش دام و مرکز اصلاح نژاد باهم ادغام شدند و مرکز فعلی را تحت عنوان مرکز اصلاح نژاد و بهبود تولیدات دامی تشکیل دادند که فقط متولی امور اصلاح نژاد دام نبود بلکه وظیفه برنامه‌ریزی تولید را هم به عهده گرفت، فلذا مشغله‌اش بیشتر شد.

مرکز اصلاح نژاد، یکی از بازوهای اصلی معاونت امور دام

در حال حاضر مرکز اصلاح نژاد ضمن اینکه متولی مباحث اصلاح نژادی در زمینه تمام گونه‌های دامی اعم از گاو، گوسفند، بز، شتر، گاومیش و حتی دام‌های زینتی است، در زمینه برنامه‌ریزی برای تولیدات شیر، گوشت و محصولات فرعی هم مسئولیت دارد و به عنوان یکی از بازوهای اصلی معاونت امور دام شاید بیش از 50 درصد از وظایف حاکمیتی معاونت امور تولیدات دامی در مرکز اصلاح نژاد مدیریت و برنامه‌ریزی می‌شود. ما ضمن اینکه به فعالیت‌های گذشته و سنتی خودمان در مباحث اصلاح نژادی می‌پردازیم با تحولاتی که خصوصا طی چند سال اخیر در مباحث اصلاح نژادی در دنیا اتفاق افتاده، خصوصاً پیشرفت‌هایی که در زمینه ژنتیک مولکولی و کاربرد یافته‌های ژنومیک مطرح شده نیز همراه می‌شویم.

انقلاب ژنومیک در بخش دام کشور

محمدرضا ملاصالحی با تعریفی گذرا از مباحث ژنتیک و بیان مقایسه‌ای ملموس میان روش‌های سنتی و ژنومیک می‌گوید: مباحث ژنتیک به دو دسته تقسیم می‌شود؛ ژنتیک کمی که در واقع دسترسی به خود ژن نداریم بلکه اثرات ژن که همان عملکرد صفات، مثل تولید شیر، گوشت و... هست را اندازه‌گیری می‌کنیم و با یک سری روش‌های آماری حدس می‌زنیم که هر حیوان از نظر پتانسیل ژنتیکی در چه رده‌ای قرار دارد، سپس حیواناتی که به‌نظر می‌رسد برتر هستند را تکثیر نموده، تا بتوانیم تراکم ژن‌های خوب را در آن جمعیت بالا ببریم و تولید و صفات تولیدی را به تبع آن بهبود بخشیم.

و اما ژنتیک مولکولی، هدف را خود ژن قرار می‌دهد و به دنبال شناسایی ژن خوب و بد است تا به این واسطه حیواناتی که شامل ژن‌های خوب یا بد هستند را به طور دقیق‌تر شناسایی و ازطریق تکثیر آنها شرایط لازم برای بهبود ژنتیکی جمعیت دامی و بهبود صفات تولیدی را فراهم کند. ما در سیستم‌های قدیمی ابتدا سعی می‌کردیم حیوانات برتر ژنتیکی را بشناسیم، آنها را تکثیر کنیم، از طریق روش‌های رکوردگیری و آمار برآورد ارزش اصلاحی کنیم و این برآوردارزش اصلاحی به ما نشان می‌داد که دام شماره یک چقدر از دام شماره دو برتر است، پس برترین‌ها را انتخاب می‌کردیم، بهترین ماده‌ها و بهترین نرها را تلاقی می‌دادیم -که اصطلاحاً پلان میتینگ Plan mating می‌گفتیم- از اینها گوساله نر تولید می‌کردیم، منتظر می‌ماندیم به سن تولید اسپرم برسند، اسپرم آنها را تلقیح می‌کردیم، دوباره منتظر می‌ماندیم دختران اینها به دنیا بیایند و به تولید برسند و در نهایت براساس تولید دخترانشان آنها را پروف می‌کردیم.

ما در واقع آزمون نتاج انجام می‌دادیم، بدین ترتیب که جمعیت زیادی را وارد عملیات پروف می‌کردیم و از میان آنها یک جمعیت کوچک را به عنوان گاو نر پروف شده برمی‌گزیدیم. اما امروزه علم ژنومیک این مراحل را بسیار کوتاه کرده تا آنجا که حتی در مرحله جنینی نیز می‌توانیم DNA را استخراج کنیم و با روش‌های خاص آزمایشگاهی مثل مارکرهای ژنتیکی و اسنیپ چیپ‌هایی که در دنیا شناسایی کرده‌اند این پیش‌بینی از عملکرد ژنتیکی دام را -که قرار بود بعد از به تولید رسیدن دختران گوساله نر به دست آوریم- در همان مرحله جنینی و با یک ضریب اطمینان قابل قبول انجام دهیم، یعنی در واقع، اگر قرار بود که ما یک جمعیت بزرگ را وارد عملیات پروف کنیم، در شرایط کارکرد ژنومیک، محدوده تنگ‌تر، ضریب اطمینان بالاتر و احتمال موفقیت بیشتر می‌شود. ولی این همه نافی مراحل پروف نیست، کاری که تکنیک ژنومیک برای ما انجام می‌دهد تسهیل عملیات شناسایی دام‌های برتر ژنتیکی است، اما مراحل بعدی تکثیر و پروف نهایی هم در ادامه انجام می‌شود، یعنی در واقع، روش‌های سنتی پروف در تمامی شرکت‌هایی که مدعی تولید اسپرم ژنومیک هستند ادامه دارد. اسپرم ژنومیک -چیزی که در کشور ما مصطلح شده- یعنی اسپرم گوساله‌ نری که با روش ژنومیک انتخاب شده است.

از رئیس مرکز اصلاح نژاد در کشور می‌پرسم؛ آیا در حال حاضر مرکز اصلاح نژاد وارد مرحله ژنومیک شده است؟

وی می‌گوید: یکی از موضوع های اخیر پیرامون ترویج و تبلیغ مباحث ژنومیک، باور افرادی است که می‌گویند اگر ما گوساله نرهایی که با روش ژنومیک در دیگر کشورها انتخاب شده‌اند را به کشورمان منتقل کنیم و از آنها برای تولید اسپرم بهره بگیریم، دیگر باید پرونده اصلاح نژاد را بست، در برابر بعضی‌ها معتقدند که ژنومیک اصلاح نژاد را تسهیل و تکمیل می‌کند و صحت و دقت آن را افزایش می‌دهد.

ما اصلاح نژادچی‌ها اعتقاد داریم که عملیات اصلاح نژاد اگر صرفاً با هدف بهبود ژنتیکی انجام شود از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست، بلکه اصلاح نژاد به بهانه بهبود ژنتیکی معبری باز می‌کند که از طریق این معبر و اطلاعاتی که تولید می‌شود می‌توانیم در سایر بخش‌های غیرژنتیکی -یعنی بخش‌های محیطی- هم بهبود ایجاد کنیم.

به دنبال بهبود ژنتیکی، سیستم‌های مدیریتی فارم را نیز اصلاح می‌کنیم

محمدرضا ملاصالحی می‌گوید: شما با نام و هدف اصلاح نژاد سیستمی ایجاد می‌کنید که در آن ثبت مشخصات، رکوردگیری، داده‌پردازی، آنالیز دیتا و... انجام می‌دهید تا بتوانید ساختار ژنتیکی را بهبود ببخشید اما در کنار آن حجم عظیمی از داده را نیز به دست می‌آورید که با استفاده از فراوری این داده‌ها می‌توانید در زمینه اصلاح سیستم‌های مدیریتی، مانند مدیریت تولید مثل، مدیریت تغذیه، مدیریت بهداشت، مدیریت حذف و نگهداری و دیگر مباحث عمل کنید. در کشورهای پیشرفته دنیا مراکزخاصی وجود دارد تحت عنوان مراکز DHI، این مراکز همین داده‌هایی که سیستم‌های ثبت مشخصات و رکوردگیری به بهانه اصلاح نژاد تولید می‌کنند را فراوری و به مدیران مزارع تحت پوشش خود توصیه می‌کنند تا بتوانند برای اصلاح دیگر بخش‌ها، غیر از اصلاح نژاد استفاده کنند که اهمیت آنها نه تنها کمتر نیست بلکه بعضاً بیشتر هم هست مثلاً در مباحث تولید مثلی، اگر بتوان فاصله گوساله‌زایی را یک ماه در میانگین جمعیت کشور کمتر کرد، این یک عدد بسیار بزرگ است که صرفه‌جویی بسیار زیاد و فواید اقتصادی خیلی بالایی در پی خواهد داشت. در واقع این مراکز DHI، بخشی از هزینه‌ای که بابت اصلاح نژاد انجام می‌شود را به سرمایه‌گذار برگردانده و باعث می‌شوند که کل این عملیات یک پکیج اقتصادی شود.

ملاصالحی، مدیرکل مرکز اصلاح نژاد دام کشور در پایان تأکید می‌کند: همه کار ما بهبود ساختار ژنتیکی نیست، شما اگر بهترین ژنتیک را در محیط بد استفاده کنید مثل این است که بدترین ژنتیک را در بهترین محیط به کار گیرید، پس همزمان با اصلاح ساختار ژنتیک جمعیت دامی، اصلاح ساختار محیطی هم باید داشته باشیم.

ژنومیک در واقع یک مکمل برای عملیات سنتی اصلاح نژاد به شمار می‌رود که هم دقت و سرعت کار را بالا می‌برد و هم هزینه‌ها را در مباحث خاص اصلاح ساختار ژنتیکی کاهش می‌دهد.

وی می‌افزاید: این که شما می‌گویید مرکز اصلاح نژاد از دامداری کشور فاصله گرفته، درست است. ما ظرف 7 تا 8 سال گذشته فاصله گرفته‌ایم، اصلاح نژاد در دهه 70 طوری شده بود که ما به عمق روستا هم رفته بودیم و خیلی‌ها مباحث اصلاح نژادی را می‌شناختند، ولی حالا خیلی از واحدهای دامداری صنعتی ما هم بیگانه شده‌اند چون تعدادی از آنها به خاطر ارتباطاتی که دارند و بخش خصوصی هستند پیشی گرفته‌اند و به روزتر شده‌اند، ما شاید عقب افتاده‌ایم ولی خلاصه مطلب این است که مرکز اصلاح نژاد در جایگاه واقعی‌اش به عنوان متولی اجرای طرح‌های اصلاح نژادی، نه فقط برای گاوها یا گاوهای اصیل، بلکه برای همه گونه‌های دامی و گوسفند و بز نیز طرح‌های خوبی دارد، کشور ما کم‌آب و دچار کمبود تولید علوفه است، اما تا بخواهیم فراورده‌های فرعی (بای پرو داکت) داریم که گاومیش می‌تواند این فراورده‌های فرعی را تبدیل به شیر و گوشت کند، گرچه تاکنون نسبت به این نعمت خدادادی (گاومیش) کفران نعمت کرده‌ایم.

هنوز 40 درصد از گوشت مصرفی کشور را گوسفند و بز تشکیل می‌دهند، ما می‌خواهیم آن را به 60 درصد افزایش دهیم ولی نه با اتکا به مراتع، بلکه با سامانه‌های غیرمرتعی که همکاران ما طراحی کرده‌اند. هم سامانه را طراحی کرده‌ایم و هم دام مورد نیاز سامانه را./

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید