توزیع شیر رایگان از هنگام بازگشایی مدارس؛ ضرورتی اجتنابناپذیر
مجید ذوالفقاری
دومین جلسه کمیته ملی شیر مدارس در حالی در هفته جاری با حضور معاونت توسعه مدیریت و پشتیبانی وزارت آموزش و پرورش برگزار شد که در این جلسه مقرر گردید توزیع شیر رایگان مدارس برای دانشآموزان مقطع ابتدایی و متوسطه اول مانند گذشته انجام شود. در این جلسه پیشبینی شده که با اعتباری بیش از 300 میلیارد تومان از منابع هدفمندی یارانهها و 150 میلیارد تومان از قانون بودجه سال 93، توزیع شیر از نیمه دوم مهرماه انجام شود؛ از آنجایی که این مصوبه مشروط به تأمین اعتبار شده و تجربیات سالهای گذشته نیز نشانگر تأخیرهای متعدد در مسیر پروسه توزیع شیر مدارس است، بر آن شدیم تا جهت تبیین اهمیت تخصیص اعتبار بهموقع و آغاز آن از روزهای ابتدایی بازگشایی مدارس، نوشتاری را به رشته تحریر درآوردیم.
جام جهانی 2014 برزیل برای مردم سوای بازیهای خوبی که از بازیکنان پرتلاش خود دیدند، یک امتیاز دیگر هم داشت و آن اینکه طبق روال مرسوم وقتی بازیکنان خوشتیپ و زیبای جام انتخاب شدند، در ابتدا نام سه بازیکن ایرانی در فهرست 10 نفره مذکور قرار گرفت و برخی سایتها و مجلات رتبهکننده بازیکنان بر این موضوع تأکید کردند، اما به هر حال بعداً نامهای دیگری اعلام شد، اما نام علیرضا حقیقی دروازهبان ایران همچنان مطرح بود، مطالبی که ذکر شد تأکیدی بود دوباره به نظر بسیاری از محققان که نژاد آریایی را که ایرانیان از آن منشاء گرفتهاند از زمره خوشهیکلترین و زیباترین نژادها میدانند، اما ما و مسئولان ما تا چه میزان قدردان این موهبت هستیم!؟ اصولاً برای شادابی و طراوت جسمانی و ظاهری یکسری نیازمندیهای تغذیهای و فیزیولوژیکی لازم است که در رأس آن غذای کاملی مثل شیر و لبنیات وابسته به آن همانطور که بازدیدکنندگان همیشه همراه و همگام این سایت مشاهده کردهاند در این خبرگزاری با همت سردبیر آن همواره تلاش شد که اطلاعات و اخباری از پروسه تولید و توزیع شیر و نیز مصرف و سهم سرانه آن اطلاعرسانی شود، اما باید متأسفانه این را هم بگوییم که هنوز در این زمینه اوضاع بر وفق مراد نیست و واقعاً معلوم نیست چرا در این مورد کار قاطعی صورت نمیگیرد، زیرا در شرایطی که متوسط مصرف شیر و لبنیات در کشورهای در حال توسعه 100 تا 150 کیلوگرم است، متوسط سرانه مصرف شیر در ایران هنوز بین 75 تا 91 کیلوگرم قرار دارد و تازه در این زمینه آمار قابل اتکایی هم منتشر نمیشود و نیز در بین برخی جوامع آماری هدف مانند دانشجویان، سربازان، کارگران فصلی و... که معمولاً از خانه و کاشانه خود دور هستند متوسط مصرف خیلی پایینتر است و البته بعید بهنظر میرسد در این باره تحقیق ویژهای هم صورت گرفته باشد، بهطوری که مهرنوش گلپایگانی امجدی، نماینده فدراسیون جهانی شیر در ایران (IDF) اخیراً یکی از مشکلات موجود را تفاوتهای معنیدار آماری بین ارگانهای ذیربط دانست و علاوه بر این مسائلی در چند هفته اخیر به دو نمونه بارز کمتوجهی به پروسه مصرف همگانی شیر هم برخورد داشتیم که یکی |بیتوجهی به روز جهانی شیر در خردادماه سال جاری به روال سالهای گذشته بود که انصافاً در این باره این خبرگزاری واکنشی هوشمندانه نشان داد و بعداً هم البته مراسمی داخلی و بیسروصدا توسط شرکت صنایع شیر ایران (پگاه) برگزار شد و مورد بعدی آشکار شدن استفاده از روغن پالم وارداتی در شیرهای عموماً پرچرب و لبنیات برخی شرکتها بود که این موضوع هم بازتاب مفصلی در ابعاد جهانی داشت و البته ضرر و زیان آن مستقیماً متوجه موضوع سرانه مصرف شیر در ایران خواهد شد؛ زیرا به جو بیاعتمادی به شیر و لبنیات دامن میزند و معلوم نیست چرا با این تشکیلات عریض و طویل (مانند ادارات بهداشت و استاندارد و دامپزشکی) باید چنین کاری اینقدر دیرهنگام مشخص شود!
مطالبی که بهنظرات رسید، در واقع مقدمهای بود نسبتاً طولانی نگارنده برای پرداختن به لزوم توجه به توزیع شیر رایگان در مدارس کشور آن هم در همان ابتدای سال تحصیلی. در ابتدا باید بگوییم که کشور ما از پیشگامان برنامه توزیع شیر در مدارس حتی در جهان بوده است، زیرا وقتی در ابتدای دهه 50 این پروسه بهدنبال مانورهای تبلیغاتی حکومت وقت شروع شد، در بیشتر کشورها خبری از چنین برنامهای نبود و حتی در کشورهایی مثل انگلیس هم توزیع شیر رایگان با محدودیتهایی انجام میشد. بعد از انقلاب اسلامی پس از وقفهای که بهدلیل مشکلات جنگ بروز کرد، توزیع شیر رایگان از اواخر دهه 70 خورشیدی آغاز و مقرر شد که حداقل 70 نوبت شیر در مدارس ابتدایی و راهنمایی توزیع شود و حتی اقداماتی در مورد توزیع نان غنیشده در مدارس -که دارای خواصی بود- هم انجام شد و مدتی نان در برخی استانها توزیع شد، اما برنامه توزیع شیر رایگان همواره با فراز و نشیبها و کاستیهایی روبهرو بوده است؛ اولاً با توجه به اینکه دوران سال تحصیلی حدود 220 روز است، چرا باید توزیع برای 70 روز برنامهریزی شود و ثانیاً همین دوره تعیین شده هم معمولاً با مشکلات متعدد بودجهای و غیربودجهای محقق نمیشود و مثلاً در پنج سال اخیر به طور متوسط در بهترین حالت حدود 30 تا 40 نوبت توزیع صورت گرفته [در برنامه پنجساله پنجم پیشبینی شده که متوسط مصرف سرانه شیر باید در پایان دوره برنامه به 165 کیلوگرم برای هر نفر برسد]، اما اکنون که در اواخر سال سوم برنامه هستیم، اوضاع به چه منوال است!؟ میدانیم که در سال 89 با قطع یارانه شیر به موضوع سرانه مصرف آسیب زیادی وارد شد و بسیاری از دامداریها هم بهعلت افزایش قیمت حاملهای سوخت علوفه و کاهش تقاضا متضرر شدند، حتماً کارشناسان گرامی مطلع هستند که در کشورهای پیشرفته که سالهاست اکثر یارانههای صنعتی و خدماتی خود را قطع کردهاند، لیکن همچنان یارانهها و کمکهای کلان به بخش کشاورزی و دامپروری و منابع طبیعی پرداخت میشود، حتی نقل است که در جنگ جهانی دوم در اوج مشکلات آن زمان توزیع شیر ارزان در شوروی کمونیستی جیرهبندی هم نشد و به میزان کافی تأمین میشد.
به هر صورت یکی از دم دستترین، مطمئنترین و شفافترین روشهای افزایش مصرف سرانه شیر و لبنیات همین توزیع رایگان شیر در مدارس و اختصاص یارانه ویژه به آن است؛ کمااینکه گفته میشود در دو دهه اخیر کشورهای شرق آسیا مانند مالزی و اندونزی با حمایت گسترده از طرح توزیع شیر مدارس تعداد ایام توزیع را به 240 تا 260 روز در سال رساندهاند (حتی در ایام تعطیل) و موفق شدهاند از این طریق با پدیده کوتاهقدی شایع در آن ممالک نیز مقابله کرده و متوسط قد نوجوانان کشورهای خود را تا حدود پنج تا هفت سانتیمتر افزایش دهند، این در حالی است که طبق برآوردها، متوسط قد نوجوانان ایرانی بهویژه دختران در چند سال اخیر کاهش یافته و از سویی طبق آماری حداقل 2.2 میلیون نفر از هموطنان با مشکل پوکی استخوان به شکلهای خفیف یا شدید نیز روبهرو هستند. این موضوع میتواند در سالهای آینده هزینههای سنگین درمانی را به کشور تحمیل کند، این در حالی است که طبق برآورد مرکز پژوهشهای مجلس ارتزاق حدود 4.5 میلیون نفر در کشور بهطور مستقیم و غیرمستقیم با شیر و لبنیات گره خورده است. تمام مطالبی که شرح داده شد، همگی تأییدی است بر لزوم توجه ویژه به موضوع افزایش سرانه مصرف شیر و بهویژه توزیع شیر رایگان مدارس که از حدود سال 2001 میلادی و با توافق بیشتر کشورهای عضو فائو (سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد) قرار شد روز دهم دسامبر هر سال بهعنوان "روز شیر مدارس" معرفی شود (آخرین چهارشنبه ماه سپتامبر هر سال) و در همه کشورها مراسمی برگزار میشود، لیکن متأسفانه شاهد هستیم که روز شیر مدارس که اواسط آذرماه است، فقط به تاریخی برای شروع توزیع شیر مدارس مبدل شده باشد و حتی مناقصات توزیع و خرید شیر هم معمولاً در آبان و آذر منتشر میشود، در حالی که اگر توزیع شیر از همان مهرماه شروع شود، این موضوع میتواند به یک عادت مثبت در دانشآموزان مبدل شود و اگر از آغاز سال تحصیلی که بچهها از محیط خانه بیرون میآیند بهطور مستمر به مدت یک یا دو ماه با شیر تغذیه شوند، قطعاً برای تداوم آن علاقهمند میشوند.
در اینجا یک پرسش مهم پیش میآید که اگر اعتبار حدود 450 میلیارد تومانی شیر مدارس در بودجه سالانه تصویب و ابلاغ میشود چرا باید شاهد این افت و خیزها در مسیر تأمین و توزیع باشیم. مثلاً در سال 92 تا آخر سال حدود 100 میلیارد تومان کلاً اختصاص یافت. در سال جاری هم که اعلام شده توزیع شیر مدارس طبق نظر ستاد هدفمندی باید حتماً با شیر استریلیزه باشد. این موضوعاتی که به فرضتان رسید، میتواند زمینهای برای رصد دائمی تحولات شیر توسط سازمانهای مردمنهادی مثل سازمان نظامهای مهندسی کشاورزی - نظام پزشکی و دامپزشکی باشد و ممکن است حتی یک اتاق همکاریهای مشترک در این زمینه بتوان ایجاد کرد./
دیدگاه تان را بنویسید