چهارتاقیِ ساسانی «سیمَکان» در بند باغ داران
سیاوُش آریا*
چهارتاقیِ سیمَکان مِیمند جَهرُم همچنان زیر تاخت و تازِ باغداران است. اما آنها به این هم بَسَنده نکرده و در گامی شگفتانگیز درِ بخشِ دَرونشُد(:ورودی) باغ که بنای ملی در آن جای گرفته است را با قفل بستند! باغداران در حریم درجه یک این بنای ساسانیِ زیبا، سازهای ناهمگون ساخته و چشمانداز این یادمان 1600 ساله را خدشهدار کردهاند.
سودجویان و چپاوُلگران نیز، کف این بنای نیاکانی را به انگیزهی یافتن گنج کَنده و گودالی بزرگ را در آن به وجود آوردهاند که هم اکنون در آن درختچهای روییده است. پایههای بنا، سُست و بیدوام شده و گُنبد آن فرو ریخته است. ترک و شکافها روزبهروز بیشتر شده و نیازمند رسیدگی و توجه فوری است. بیشتر سنگهای این بنا از هم جدا شده و بر روی زمین ریخته و رها شده است.
باغداران به شوَندی(:دلیلی) که هنگام برداشت محصولات کشاورزیشان در پایان بهار و تابستان است درِ باغ را بستهاند و گردشگران و بازدیدکنندگان را راه نمیدهند. محصولات این باغها که بیشتر انگور است با رشد خود، این بنا را خفه کرده و چشم اندازش را خدشهدار کردهاند تا آن جایی که اگر از این یادمان آگاهی نداشته باشید و به گفتهای راه آن را ندانید، دیده نمیشود .
این درحالی است که دراسفندماه سال گذشته، دشواریهای این بنا را در تارنمای اَمُرداد بازتاب داده و انتظار میرفت که مسوولان میراث فرهنگی به آن توجه و رسیدگی کنند. با این وجود خبرنگار ما بر پایهی خویشکاری(:وظیفه) ملی با مراجعه به سازمان میراث فرهنگی استان و با نشان دادن فرتورهای (:عکسهای) آن، مسوولان را آگاه کرده و خواهان برطرف کردن دشواریهای آن شده است.
میلاد وَندایی، باستانشناس که بر روی چهارتاقیهای استان پارس پژوهشهای میدانی انجام داده است به اَمُرداد میگوید: «آثار و بناهای ساسانی نمونههای ویژهای(شاخصی) از فرهنگ مِهرازی(:معماری) در تاریخ ایران باستان است که در روزگاران پس از خود بهویژه بر مهرازی اسلامی تاثیر بهسزایی گذاشته است. چهارتاقیها نیز نمونههایی هستند که در گوشه وکنار ایران پراکنده شدهاند و میزان پَراکنِش این بازماندهها در پارس بسیار است که در جای خود میتواند یکی از بزرگترین گیراییهای گردشگری برای این استان شود. اما نبود مدیریت و برنامهریزی سازمان میراث فرهنگی و باشَندگی فَرنشینان(:حضور روسای) غیرمتخصص در این اُرگان شوندی شده است که روزبهروز وضعیت این بازماندهها بدتر شود و ویرانی آن به چشم هیچیک از این مدیران نیاید».
این ساسانیشناس و سردبیر فصلنامه باستانشناسی کَند و کاو ادامه میدهد: «این درحالی است که بسیاری از این چهارتاقیها را تنها با چند میلیون تومان میتوان از وضعیت اضطراری بیرون آورد و آنها را سرپا نگاه داشت. اما این کار نیاز به یک برنامهریزی علمی و تخصصی و پشتیبانی سازمان میراث فرهنگی دارد که شوربختانه این سازمان از پذیرفتن این مسوولیت همیشه شانه خالی کرده است. چهارتاقی سیمَکان نیز از این دست یادمانهایی است که نیاز به کمی رسیدگی دارد و تنها با تعیین حریم و روشن کردن کرانهی(:محدودهی) آن میتوان کمترین پاسداری و محافظت را با کم ترین بها برای آن انجام داد».
این سازه که بر روی یکی از بلندترین جاهای طبیعی منطقه جای گرفته، با کاراسته لاشه سنگ و ملات گچ ساخته شده است.دالانهای پیرامون چهارتاقی کاملا ویران شده و هم اکنون تنها پِیِ آن ها باقی مانده است.راه درونشد بنا درپهلوی شمالی جای گرفته که بازماندههای آن دیده میشود. این چهارتاقی بزرگ، میدانی به اندازه 22 * 22 متر را در برمیگیرد. دیوارجانبی پهلوی خاوری(:شرقی) و باختری(:غربی) بنا سالم باقی مانده است. چهار ستون این بنا آسیب دیده است. نقشه این سازه به گونهی مربع است که با استفاده از گوشواره، پلان مربع تبدیل به دایره شده است.
چهارتاقی سیمکان، در 130 کیلومتری شیراز و در جاده اصلی میمند به جَهرم، سمت چپ جاده، نزدیک روستای سر تنگ جای گرفته است. این چهارتاقی به همین نام(سیمکان) در 10 دی ماه 1381 خورشیدی با شماره 6786 در سیاههی یادمانهای ملی به ثبت رسیده است.
منبع: نشریه اَمُرداد
دیدگاه تان را بنویسید