لبخند هامون در مقابل خشکسالی رنگ باخت
اسدا... افلاکی
اوایل اردیبهشتماه امسال تالاب هامون پس از ۱۵ سال خشکسالی، جانی دوباره گرفت. بارندگیهای پیدرپی و جاریشدن سیلاب، شریان حیات را به بخشهایی از این دریاچه بازگرداند تا هاموننشینان که سالها در حسرت جاری شدن آب، هامون تفتیده را به نظاره نشسته بودند، بازگشت زندگی به هامون را جشن بگیرند اما عمر این شادمانی به اندازه یک فصل هم دوام نیاورد؛ اکنون هامون روزبهروز به همان روال پیشین بازمیگردد.
هامون احیا نشده بود! در واقع به یمن بارشهای بهاره و جاریشدن سیلاب، کمتر از 10درصد از پهنه 560 هزار هکتاری این تالاب بینالمللی را آب فراگرفت. همین اندازه آب کافی بود تا شادی را به مردمان حاشیه هامون ارزانی کند. شادی حق هاموننشینان بود. دراین میان، رئیس سازمان حفاظت محیطزیست هم از سر شادمانی پیامی به مناسبت بازگشت آب به هامون صادر کرد. او در این پیام که 12اردیبهشتماه منتشر شد، نوشت: در کنار بارشهای خوب در منطقه که نشان از الطاف خداوندی دارد، اقدامات جدی در دولت تدبیر و امید مانند پیگیری برای برداشتن موانع ورود آب و باز شدن آبراههها و تلاشهایی در سطوح محلی و استانی، ملی، دوجانبه و بینالمللی نیز اثربخش بوده است. ازجمله جلب همکاری دولت دوست افغانستان که با ایران در داشتن این زیستبوم ارزشمند مشترک است.
معصومه ابتکار در این پیام گفته بود که بعد از خشکسالی مدید، بازگشت آب به هامون نویدبخش زندگی مجدد این تالاب بینالمللی، بازگشت پرندگان مهاجر، ماهیان بومی و احیای مشاغل کشاورزی، حصیربافی، گاومیشداری و نیز نشاط و سرزندگی به این منطقه است.
پیام ابتکار بیش از هر چیز این تصور را ایجاد کرد که بر سر حقابه هامون توافقی با افغانها حاصل شده و بهزودی افغانها حقابه دریغشده را رها میکنند تا نشاط هامون ادامه یابد؛ بهویژه آنکه ابتکار در آن پیام از اقدامات جدی دولت برای برداشتن موانع ورود آب و تلاشهایی در سطوح محلی، استانی و بینالمللی خبر داده بود. اما 3 ماه از صدور این پیام نگذشته که روزگار پیشین به سراغ هامون بازگشته است. بازگشت خشکسالی به هامون البته امری طبیعی است؛ حقابه که دریغ شود، آبهای وارد شده به هامون به اندازه یک فصل هم دوام نمیآورد. از همین روست که نشاط هامون و هاموننشینان در کمتر از 3ماه رنگ باخت و با آغاز بادهای 120روزه، عفریت خشکسالی نرم نرم بر سر هامون خیمه زد. اکنون باد رویاهای شیرین کودکان سیستانی را با خود برده است.
نیازهای آبی هامون را مشخص کنید
وضعیت اسفبار امروز هامون را میتوان از گفتههای مدیرکل اداره حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان دریافت. خسرو افسری به ایرنا گفته است که تابش مستقیم نور خورشید و وزش بادهای شدید در چند روز گذشته باعث پخششدن آب موجود در گودالهای عمیق تالاب هامون و مرگ شمار زیادی از آبزیان شده است. او میگویدکه شدت وزش طوفان در منطقه سیستان به حدی است که بخش قابلتوجهی از گونههای مختلف ماهیان موجود در گودالهای آبی تالاب در سطوح خشک شده اطراف تالاب پراکنده و تلف شدهاند. پرندگان هم روزگار اسفباری را میگذرانند. به گفته افسری، پرندگان کنارآبزی مهاجر از خشکشدن مجدد تالاب هامون آسیب دیدهاند اما جوجههای این پرندگان که در حال تلف شدن بودند با کمک محیطبانان با رهاسازی آب نجات یافتهاند.افسری میگوید: زمانی تالاب هامون احیا خواهد شد که حداقل نیازهای آبی تالاب در زمانهای کمآبی، پرآبی و خشکسالی بررسی و مشخص شود.
وی با بیان اینکه پس از ورود آب و آبگیری بخشی از دریاچه تمام موارد ازجمله خشکیدن آن قابل پیشبینی بود، گفته است: با خشکشدن تالاب هامون بار دیگر حرکت شنهای روان و ریزگردها تکرار خواهد شد. به گفته وی، مجامع بینالمللی باید به اهمیت تالاب بینالمللی هامون بر زندگی و تاثیر آن بر اکوسیستم منطقه آگاه شوند و برای احیای دریاچه چارهای بیندیشند. افسری در حالی از مجامع بینالمللی برای احیای هامون استمداد میطلبد که در حال حاضر 3 هزار و 707صیاد به همراه خانوادههایشان با حضور در اطراف تالاب هامون به صید انواع ماهیان گرمابی از جمله کپور، آمور و فیتوفاگ مشغول هستند. بررسیها نشان میدهد که با خشکشدن هامون حداقل 5هزار خانوار که معیشتشان متکی به هامون بوده است، ناگزیر در پی امرار معاش تن به مهاجرت دادهاند.
تالاب هامون که بزرگترین دریاچه آب شیرین در سراسر فلات ایران محسوب میشود، در سیستان و بلوچستان و در فاصله 200کیلومتری شمال زاهدان واقع شده است. مجموع تالابهای بینالمللی هامون از 3 بخش هامون پوزک، هامون صابوری(شاپوری) و هامون هیرمند تشکیل شده و 100هزار هکتار از 560هزار هکتار وسعت این تالاب در افغانستان قرار دارد./
دیدگاه تان را بنویسید