نگاهی به آتشی که خاک را میسوزاند...
ایانا-تبریز-امیرمسعود طایفهسلطانخانی
با شروع فصل برداشت محصول از مزارع گندم جنبههای متفاوتی از کشاورزی و طبیعت را مشاهده میشود.
آتش زدن بقایای محصولات کشاورزی مبحث چندین ساله و گستردهای دارد. این آتشسوزیها علاوه بر اینکه چهره نازیبایی از طبیعت نشان میدهند باعث مشکلات زیست محیطی زیادی برای مردم و اکوسیستم منطقه و خسارات اقتصادی نیز میشود و گاهی آتش به مزارع همسایه سرایت کرده و با سوزاندن خوشههای طلایی حداقل باعث خسارات مالی و روحی جبرانناپذیری میشود.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی آذربایجان شرقی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا) گفت: سوزاندن حجم عظیمی از بقایای کشاورزی در کشور و همین استان آذربایجان شرقی همهساله میلیاردها ریال مواد با ارزش را از دسترس خارج میسازد.
ایوب ایرانیفام با اشاره به مضرات ناشی از آتش زدن بقایای گیاهی توسط زارعان دیمکار و کشاورزان استان افزود: سوزاندن بقایای گیاهی در بلندمدت ضمن اثرات نامطلوب بر کیفیت خاک و کاهش عملکرد محصول باعث افزایش گازهای گلخانهای در جو میشود.
وی با اشاره به اینکه سوزاندن بقایای گیاهی عامل تخریب شدید مواد مغذی در سطح خاک میشود، خاطرنشان کرد: تحقیقات نشان داده است که بقایای گیاهی یک منبع تجدیدپذیر طبیعی و مهم و سرشار از مواد مغذی گیاهی بوده که میتواند همراه با کودهای شیمیایی برای اصلاح خاک و بهبود تغذیه گیاهی مورد استفاده قرار گیرد.
ایرانیفام با اشاره به اینکه 70 درصد مواد آلی خاک از بقایای گیاهی تشکیل شده است، ادامه داد: سوزاندن بقایای گیاهی باعث کاهش جذب عناصر غذایی توسط ریشهها، کاهش ظرفیت نگهداری آب در خاک، کاهش راندمان مصرف آب، کاهش نفوذ پذیری خاک و کاهش فعالیت میکروارگانیسمهای خاک شود.
وی با اشاره به اینکه سوزاندن بقایای گیاهی باعث تخریب بافت و ساختمان خاک میشود، تصریح کرد: این کار همچنین موجب افزایش فرسایش خاک و بالا رفتن مصرف کودهای شیمیایی میشود.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی آذربایجان شرقی با اشاره به اینکه ادامه این روند باعث کاهش میزان تولید محصولات زراعی از لحاظ کمی و کیفی میشود، یادآور شد: عدم تأمین علوفه و خوراک مورد نیاز دامها یکی دیگر از مضرات سوزاندن بقایای گیاهی است که با اعمال مدیریت و فرآوری بقایای گیاهی میتوان درصد بالایی از کمبود علوفه و سوءتغذیه دامها را مرتفع کرد.
ایرانیفام با اشاره به اینکه هر یک میلیون تن کاه سوخته شده حدود 56 هزار تن دیاکسیدکربن در هوا آزاد میسازد، تأکید کرد: سوزاندن بقایای کشاورزی اثرات تشدیدکنندهای بر انتشار گازهای گلخانهای در اتمسفر و آلودگی محیط زیست دارد.
وی ضمن انتقاد از عدم وجود قوانین مدون در جهت ممنوعیت سوزاندن بقایای گیاهی در کشور اظهار داشت: برخی کشاورزان آگاهی کافی از مزایای بقایای گیاهی نداشته و بهدلیل درآمد پایین بهدنبال راهکارهای ساده و ارزان بوده و غیر از آتش زدن راهکار دیگری جهت استفاده مؤثر از بقایای گیاهی ندارند.
ایرانیفام خرد کردن و توزیع بقایا در سطح مزرعه، رعایت تناوب در کشت گندم، حبوبات و انجام آیش، چَراندن دامها و کمپوست کردن بقایا را بهعنوان راهکار اولیه جهت جلوگیری از سوزاندن بقایای گیاهی دانست و افزود: در این مسیر ضروری است کشاورزان با مشاوره با مراکز خدمات جهادکشاورزی و کارشناسان و مروجان کشاورزی ضمن آگاهی از مزایای حفظ کاه و کلش و باقیماندههای محصولات کشاورزی در خاک و معایب سوزاندن بقایای گیاهی بر روی تولید، خاک زراعی و محیط زیست، نسبت بهکارگیری راهکارهای جایگزین اقدام کنید.
مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی به خبرنگار ایانا گفت: دلیل اصلی روی آوردن کشاورزان به آتش زدن کاه و کلش گندم و جو کنترل آفات و علفهای هرز، پاک شدن سریع زمین از بقایای گیاه قبلی و آسان شدن عملیات شخم برای محصول بعدی است، اما گفتنی است به کار بردن تناوب زراعی صحیح و استفاده مناسب از سموم نتیجهای بسیار مطلوبتر دارد.
سعید سلیمانی خاطرنشان کرد: میتوان با یک برنامهریزی صحیح و استفاده مناسب از ماشینآلات نسبت به مدیریت بقایا اقدام کرد، بدون آنکه آنها را سوزاند.
وی ضمن بازگو کردن از بین رفتن موجودات زنده و مفید با گرمای حاصل از سوزاندن کاه و کلش ادامه داد: از بین رفتن موجودات زنده و مفید بهویژه کرم خاکی در اثر تولید گرمای زیاد و در نهایت باعث از بین رفتن ساختمان خاک و شرایط مساعد برای رشد و فعالیت ریشه گیاهان میشود.
مدیر زراعت سازمان جهادکشاورزی آذربایجان شرقی تصریح کرد: با کاهش مواد آلی، گیاهان زراعی تحمل خود را در برابر آفات، بیماریها، خشکی، گرما و سرما از دست میدهند.
سلیمانی یادآور شد: طبق تحقیقات انجام شده روی خاک دو مزرعه پس از 10 سال مزرعهای که کاه و کلش آن سوزانده میشد در آزمایشات نشان داد که خاک با از بین رفتن مواد آلی آن حاصلخیزی خود را از دست داده و به شدت در معرض تخریب و انحطاط است.
وی با اشاره به سختتر شدن خاک در اثر گرما تأکید کرد: سختتر شدن خاک در اثر گرما و ایجاد سِله که مانع از جوانه زدن بذرها و استقرار بوتهها و گسترش ریشه در خاک میشود.
سلیمانی سوزاندن کاه وکلش را در افزایش فرسایش خاک تأثیرگذار دانست و اظهار داشت: خاک در معرض فرسایش شدید آب و هوا قرار می گیرد و با از بین رفتن لایههای خاک زنده زمین زراعی قدرت حاصلخیزی و تولید محصول خود را از دست میدهد.
مدیر دفتر محیط زیست و توسعه پایدار سازمان جهادکشاورزی آذربایجان شرقی در گفتگو با خبرنگار ایانا گفت: با توجه به مضرات حاصل از سوزاندن بقایای گیاهی بخصوص کاه و کلش که به منظور آمادهسازی زمین برای کشت دوم انجام میپذیرد بهنظر میرسد احیای فناوری و مدیریت بقایای گیاهی به عنوان یکی از راهکارهای مهم برای حفظ پایداری اکولوژیک مزارع ضروری باشد.
احمد بایبوردی افزود: ازجمله فناوریهای موفق میتوان به سیستم خاکورزی حفاظتی اشاره کرد.
وی خاطرنشان کرد: بقایای گیاهی در سطح خاک بهطور کامل یا جزئی باقی میماند و با این عمل بسیاری از مضرات سوزاندن بقایای گیاهی بهویژه کاه و کلش تخفیف مییابد.
مدیر دفتر محیط زیست و توسعه پایدار سازمان جهادکشاورزی آذربایجان شرقی با اشاره به نقش سوزاندن کاه و کلش در کاهش مواد مغذی خاک ادامه داد: با توجه به اینکه مزرعه یک اکوسیستم طبیعی است و وجود موجودات زنده ذرهبینی مانند قارچها و کرمها و... که باعث تولید مواد مغذی برای خاک کشاورزی میشوند یکی از مشکلات جدی آتش زدن بقایای محصولات نابودی این میکروارگانیسمها شده که باعث کاهش مواد مغذی خاک میشود.
بایبوردی تصریح کرد: گونههای حیوانی موجود در مزارع و جویبارهای خشک کنار مزارع چگونه میتوانند از این شعلهها در امان بمانند؟!
وی با اشاره به ضرورت حمایت از پروژههای تبدیلی تصریح کرد: حمایت از پروژههای تبدیلی مانند کارخانههای تولید کاغذ از کاه و همچنین تولید سوخت از بقایای کشاورزی را میتوان از راهکارهای تأثیرگذار در جلوگیری از سوزاندن کاه و کلش قلمداد کرد.
بایبوردی یادآور شد: دادن کود اوره به کشاورزان توسط تعاونیها به ازای هر هکتار چند کیسه فقط برای کشاورزانی که کاه و کلش زمین خود را نمیسوزانند تا با پاشیدن کود باعث تجزیه زودتر این بقایای محصولات شده و از زرد شدن محصول کشت بعدی جلوگیری شود.
بر اساس این گزارش، با توجه به مشکلات بسیار زیاد بهوجودآمده از آتش زدن بقایای محصولات و خسارات جبرانناپذیر آن از مسئولان تقاضا میشود با نگاهی ویژه به این موضوع روشهای قابل قبول و به صرفهای برای کشاورزان ایجاد کنند و از کشاورزان، این قشر زحمتکش انتظار میرود برای سلامت همنوعان خود و همچنین حفظ چرخه طبیعی حیات گیاهان، حیوانات و خاک روشهای دیگر را جایگزین این روش نامناسب کنند./
G-930418-01
دیدگاه تان را بنویسید