تعامل دو وزیر برای امنیت غذایی
ابوالقاسم گلباف
به شهادت سازمان جهانی بهداشت( WHO) سالانه بیش از سه میلیون مسمومیت ناشی از استفاده سموم حشرهکش در جهان اتفاق میافتد که 220 هزار مرگ ناشی از این سموم در کشورهای در حال توسعه رخ میدهد.
حساب کنید از این تعداد، چند هزار نفر مربوط ایران است و در اثر استفاده از محصولات کشاورزی و مواد غذایی آلوده به سموم شیمیایی، آفت کش ها و... است. در حالی که سالانه بیشتر از 75 هزار میلیارد تومان هزینه سرانه سلامت در کشور می شود.
در آخرین صبح بهاری امسال دو وزیر جهادکشاورزی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نشستی مشترک برگزار و بر تلاش مضاعف برای جلوگیری از بیمار شدن مردم در اثر مصرف محصولات کشاورزی و مواد غذایی آلوده بتاکید کردند.
آنها نهایتاً به تشکیل کار 4 گروه تخصصی مشترک در حوزههای: سموم، محصولات پروتئینی دامپزشکی، سرانه مصرف تغذیه و کار گروه اطلاعرسانی رضایت دادند تا در نیمه دوم مردادماه پیشنویس مصوبات لازم را برای طرح در جلسه شورای عالی سلامت و امنیت غذا آماده کنند.
اما این دو بزرگوار نیک میدانند اگر:
قانون لازم اجرا نباشد؛
نظارت و پیگیری و ردیابی جدی صورت نگیرد؛
کشاورزان نسبت خطرات موجود توجیه نشوند؛
مردم مصرفکننده در جریان عواقب مصرف میوه، سبزی و صیفی، گوشت و مواد پروتئینی ناسالم قرار نگیرند و از همه مهمتر آزمایشگاههای مجهز به تعداد لازم و کافی برای نمونهگیری و ممنوعیت فعالیت تولیدی کشاورزان خاطی وجود نداشته باشد. مسلماً نشست مشترک 2 وزیر و ساز و کار 4 گروه و توپ و تشر قوه قضاییه نمیتواند کارساز باشد؛ چرا که مردم نیاز به مصرف دارند و کشاورز برای هر چه بیشتر تولید کردن محصول، کودهای شیمیایی بیشتری به زمین تزریق و زراعت و باغ را بیشتر سم پاشی میکند. حتی دیده شده مزرعه خیار سبز تا 2 بار در یک روز سمپاشی شده و یا کارگر برداشتکننده خیار سبز با فاصله چندمتری کارگر سمپاش اقدام به چیدن خیار نموده است.
در کنار مردم مصرفکننده محصولات آلوده، البته کارگران کشاورز و کاربران سموم در مزارع و باغات حتی در مواجهه کوتاه مدت با آفتکشها یا خوردن محصولات آلوده به باقیمانده سموم و فلزات سنگین به انواع بیماریها از جمله سرطانهای لوسمی، لنفومها، مغز، کلیه و پستان، پروستات، پانکراس، کبد، ریه و پوست مبتلا میشوند.
در ادامه این بیماریها شواهد قوی مبنی بر اثرات نورولوژیکی و اختلالات نقایص تولد یا حتی مرگ جنین در مواجهه زنانی که در مزرعه کار میکردند یا در سالن مزارع بوده یا نزدیک آن مزارع زندگی میکردهاند وجود دارد. حتی حلالهایی که برای سموم دفع آفات به کار میرود از طریق پوست یا استنشاق میتواند اثرات سمی مهلکی داشته باشد.
فقط کار دو وزارتخانه نیست
البته اگر قرار باشد همزمان کار فرهنگسازی، اطلاعرسانی، تقویت نظام کنترل و ردیابی ، آزمایشگاهی، محدودیت یا ممنوعیت برای خاطیان، موظف کردن فروشگاهها برای فروش نهادهها براساس نسخه گیاه پزشک و ... صورت گیرد لازم است جمع دو نفره وزرای کشاورزی و بهداشت و درمان نیاز به جمع 4 نفره وزرای فرهنگ و ارشاد اسلامی، صنعت معدن، تجارت، جهاد کشاورزی، بهداشت و درمان و همچنین سازمان حفظ محیط زیست به عنوان مدعی الاراضی، صدا و سیما در کنار وزارت فرهنگ و ارشاد به عنوان منادیان اطلاع رسانی ملی، موسسه استاندارد صنعتی برای تجهیز آزمایشگاهها و دادن بارکدها و اعلام خطاکاران و ... تبدیل شود.
دولت هم وظیفه اش را ناتمام گذاشته است
حتی هیات دولت هم باید مستقیماً در گیر این موضوع شود چرا که در قانون برنامه پنجم، دولت مکلف شده 25 درصد اراضی را به کشت محصولات کشاورزی اختصاص دهد که با وجود گذشت 3 سال و اندی از برنامه پنجم حتی نیمی از این الزام، در عمل انجام نشده است. سموم دفع آفات نباتی علاوه بر مرگ و میر 220 هزار نفری سالانه در دنیا، چاقی مفرط، بیحوصلی ، افسردگی و البته انواع حساسیت و آلرژی ها را برای زنده ها به همراه دارد که میتواند کار و تولید ملی را با نقصان مواجه کند. زیرا در حال حاضر 20 تا 24 درصد مردم به آلرژی مبتلا هستند چرا که نظارتی بر کیفیت سموم تولیدی یا وارداتی، نحوه و میزان مصرف این سموم و کودها در مزارع و باغات و آموزش یا الزام کشاورز به برداشت محصول در زمان معین پس از سمپاشی و همچنین نمونهگیری آزمایشگاهی در مبادی ورودی وجود ندارد. فراموش نکنیم علاوه بر سموم، وسایط نقلیه نیز هنگام تردد گازهای دی اکسید کربن رها میکنند که گیاهان را مورد تهاجم قرار داده و در نتیجه از گیاهان؛ پروتئینهایی تولید میشود که از آنها دفاع کند. این پروتئینها موجب ایجاد آلرژی در جامعه میشود.
چرا غلظت آرسینک در انواع سبزیهای جنوب ایران 5/6 میلیگرم در کیلو گزارش شده (که بسیار بیشتر و بالاتر از حد مجاز است) و کلاً مشخص شده 35 تا 54 درصد سبزی و صیفی به فلزات سنگین نظیر سرب، کادمیوم و نیز جیوه و مس آلوده هستند، قهرمان این آلودگی پیاز با 54 درصد است و در رتبه دوم خیار گلخانهای با 45 درصد و در رتبه سوم گوجهفرنگی قرار دارد.
چرا در تولید کاهو تا میزان 1500 کیلوگرم کود اوره در هر هکتار مصرف میشود و کار به جایی رسیده که بسیاری از کشورهای واردکننده سبزی و صیفی اقدام به ممنوعیت ورود محصولات کشور ما کردهاند. تجمع نیترات، کادمیوم و سایر عناصر سنگین در خاک و ورود این عناصر به چرخه حیات از طریق کشت و کار، علاوه بر خطرات فراوان مصرف محصول توسط انسانها، از طریق ریزشهای جوی و شستشوی سموم کشاورزی، موجب آلودگی آب رودخانهها و دریاها و مسمومیت تدریجی آبزیان و دهها گرفتاری دیگر میشود اما انگار تاکنون گوش هیچ مسئولی بدهکار این حرفها نبوده است.
در 90 درصد کودهای شیمیایی کادمیوم و نیترات وجود دارد که پس از ورود به بافت میوه و سبزی و مصرف آنها در دستگاه گوارش تجمع پیدا میکند و عامل ایجاد سرطانهای دستگاه گوارش به خصوص معده و مری است. طعم ناخوشایند سبزی و صیفی و میوهها، بوی سم که پس از گاززدن سیب درختی و خیار سبز در دهان میپیچد و حتی کدر شدن سریع محل سیب درختی گاز زده، حکایت از میزان بالای کادمیوم و نیترات در آنهاست. این است که تنها در استان کرمان که گلخانههای فراوان تولید سبزی و صیفی دارد سالانه حدود 3000 نفر به بیماری سرطان دچار میشوند به همین دلیل مرکز تحقیقات عوامل خطرزای سرطان کرمان برای تحقیق روی عوارض سموم و کودهای شیمیایی در محصولات کشاورزی و مواد غذایی در دست ساخت است.
پزشکان معتقدند ناباروری و مشکلات عصبی نیز نتیجة مصرف محصولات کشاورزی و مواد غذایی است که باقیمانده سموم در آنها بیداد میکند.امید میرود دو وزیر نقطه پایانی این خطرات باشند.
تاریخچه کدکس
نگاهی به آرشیو اخبار و اطلاعات مربوط به نظارت بر تولید محصولات سالم نشان میدهد 47 سال پیش برای نخستین بار جلسه کمیسیون کدکس ایران برگزار و ایران ملزم به رعایت و پیگیری رسمی آن شد. اما تا 35 سال پیش هیچ مقام مسئولی کاری جدی و قابل دفاع ارائه نداد و تنها با همکاری فائو دو آزمایشگاه در سازمان دامپزشکی و آنهم برای آزمایش تولیدات پروتئینی دامپزشکی ایجاد شد تا باقی مانده سموم در بدن دام و طیور را بررسی کند. البته در سال 86 وزارت جهاد کشاوزی اولین سری استانداردهای ملی حداکثر و میزان مجاز باقی مانده سم را ارائه داد که براساس آن یک بار کد 16 رقمی به هر محصولی که وارد بازار میشود تعلق میگیرد در صورت داشتن این بار کد حامل اطلاعات تولیدکننده قابل پیگیری است و اساساً تولیدکنندهای که محصول آلوده عرضه کند تا زمانی که محصول سالم را ارائه ننماید، اجازه تولید محصول ندارد.
«قانون پایش» میگوید وزارت کشاورزی مسئول و ناظر بر تولید محصولات سالم و بدون آلاینده است و از زمان آماده شدن محصول برای مصرف، وزارت بهداشت و درمان مسئول نظارت و پیگیری این موضوع میباشد، اما این مسئولیتها بدون همراهی و حمایت دولت، قوه مقننه و قوه قضاییه ممکن و عملی نخواهد شد.
به پای تحریم ها هم...
البته تحریمها و بهانهجوییهای غرب در عدم تحویل تجهیزات آزمایشگاهی و از طرفی ممانعتهای بیمهای و حمل و نقل بین المللی و انتقال اند در صدور سموم و کودهای کیفی به ایران هم در این زمینه بیتاثیر نبود به نحوی که کشاورزان ، بازرگانان ذیربط و حتی دولت مجبور به انتخاب بدترین گزینه یعنی سموم و کودهای بیکیفیت و گاه خنثی یا فاسد چینی و هندی شدند. جالب است بدانید از نیم میلیون نفری که در سال در کشور چین به دلیل محصولات کشاورزی آلوده مسموم میشوند 500 نفر میمیرند و ما مصرفکننده این سموم و کودهای چینی هستیم.
مانع دیگر اراضی خرد و ناهموار بودن زمین های کشاورزی است که امکان کشت و کار مکانیزه و مصرف بهینه کود و سم و ردیابی سموم مصرف شده در مزرعه را کاهش میدهد.
قاچاق سم و کود بی کیفیت
واردات قاچاق سموم و کودهای بیکیفیت و همچنین تولید سموم تقلبی دست ساز با مواد خطرناک و با استفاده غیرقانونی از برند و لیبل و آرم شرکتهای معتبر داخلی و خارجی نیز معضل دیگری است که نظارت و برخورد سازمانهای مرتبط را میطلبد.
جامعه بر سر دوراهی میماند که بالاخره محصولات کشاورزی، میوه و ترهبار، سبزی و صیفی، مواد پروتئینی را مصرف کند یا نکند و از آنجا که راهی به جز مصرف کردن ندارد به اعلام کنترل کیفیت یا نتایج کدام آزمایشگاه دلخوش کند.
به نظر میرسد موقع آن فرا رسیده است که مردم، تشکلها و سازمانهای مردم نهاد به حمایت از برنامهها و نظرات حاصل نشست دو وزیر بپردازند و دولت را موظف کنند به چیزی بیشتر از کار گروه و آیندهنگری محض بپردازد.
سلامت نسل آینده در گرو جدیت مسئولان مربوطه است.کشاورز نمیتواند همه وظایف دولت و دو دوزارتخانه را انجام دهد. تحقیق و پژوهش، اطلاعرسانی، پیگیری و جدیت در نظارت، تشویق تولیدکنندگان محصول سالم و تنبیه خطاکاران همراه با کمک به آنان برای اصلاح کارشان لازم است. پس به انتظار آغاز به کار 4 کارگروه مینمائیم.
چه باید کرد؟
سرانه سلامت در ایران 315 دلار ( بیش از یک میلیون تومان) یعنی سالانه چیزی بیشتر از 75 هزار میلیارد تومان است که به نظر میرسد حداقل نیمی از آن به دلیل بروز حوادث پزشکی و بیماری های مربوط به مصرف محصولات کشاورزی آلوده به سم است. پیشنهاد میشود 20 درصد از این مبلغ تحت یک سرفصل تعریف شده و در اختیار وزارت جهاد کشاورزی قرار گیرد تا در راستای فرهنگ سازی و ترویج این نظریه که کشاورز با تولید محصول سالم ضمن سلامت خانواده و کارگران خود میتواند کل کشور را بیمه سلامت نماید هزینه شود. بخشی دیگر نیز به عنوان یارانه تامین کودهای غیر شیمیایی و توسعه مبارزه بیولوژیک در کشاورزی هزینه شود.
امید است این پیشنهاد در کارگروه های دو وزارتخانه بررسی جدی قرار گیرد.
دیدگاه تان را بنویسید